sinursuran-banner-sqSinursuranNi Jobert M. Pacnis

Agpabakunaka wenno saan?

NANGRUGIN ti panagsangpet dagiti bakuna iti pagilian. Addan mabalin nga igamtayo iti bayrus nga agraraira iti sangalubongan. Saantayon nga agkarkarawa laeng.

Ngem ti saludsod, no sika ti maikkan iti gundaway, agpabakunaka kadi met laeng?

Masaludsod ti kastoy ta segun iti resulta dagiti surbey, bassit-usit laeng a porsiento ti mayat nga agpabakuna. Ad-adu nga amang ti di mangayat. Kasta met dagiti saan pay a nakapagdesision no agpabakunada wenno saan.

No apay a kastoy, agduadua ti kaaduan iti kalidad dagiti bakuna nga immuna a dimteng iti pagilian. Kasano a di kasta, no ania ti kababaan iti efficacy (50%), isu met ti inorder ti gobierno. Naipaigid pay laeng dagiti bakuna nga 80% agingga nasurok a 90% ti kinaapektibona.

Apay a saan a dagiti bakuna a dekalidad ken nalaklaka pay ti naikkan iti importansia?

Nalaka laeng nga awaten dayta, kuna ni Apong Sabas. Siempre, no asino ti gayyemmo, ti kalinlinanam, ti kakinkinnudkodmo, isu ti pangalaam. Wat frens ar for? kunana pay.

Ti CoronaVac ti Sinovac ti China ti addan a narugian a naibakuna kadagiti frontliners iti pagilian. Bakuna a kababaan iti efficacy rate-na kadagiti naidatag a pagpilian. Ngem gapu kadagiti isyu ti “drop the ball” iti kallabes, nauditayo kadagiti bakuna a napimpintas koma ti kalidadna.

Wenno nairanta a naitantan, nayaleng-aleng, dagidi a patangan? Iti kasta, agparang a di interesado ti pagilian ket mayadayo ti gundaway a mailatangan iti bakuna? No kasta, awanen ti sabali a pagpilian no di ti bakuna ti Sinovac ti Tsina— pagilian a pagkurkurnuan ita dagiti nangangato a lidertayo.

Ala, napia koma no nangato met ti efficacy ti bakuna nga ididiayana. Pagdaksanna, iti naudi a damag, kababaan la ngaruden, kanginaan pay!

Kuna ti gobierno, napipia ngem ti awan. Ta no makipila pay laeng ti pagilian para iti bakuna manipud iti Pfizer kada AstraZeneca, a nangatngato ti kalidad ti bakunada, maibayag pay ti batang ti pagilian. Pagaammotayo met a dadakkel a pagilian ti arig nangkompran kadagiti napartuat ken partuatenda pay a bakuna.

Kaanonto pay ngarud a maikkan/mailatangan ti Pilipinas?

Ngem saan koma met a kasta ti nagbanagan ti pagilian iti pannakaalana iti bakuna no di gapu iti “drop the ball!”

Ngem addaytan. Simmangpeten iti pagilian ti agarup gudua-riwriw a CoronaVac. Masapul a maipaay kadagiti nakailatanganna a kailian— umuna ditoyen dagiti makuna a frontliners.

Ken kas impanamnama ti gobierno, saan a mapilit dagiti agpabakuna. Nawaya ti tunggal maysa a mangpili iti kayatna a maitudok kenkuana. No dina kayat dagiti addan a simmangpet, uray pay frontliners no isu, mabalinna ti agtukiad. Aguray iti bakuna a pilina.

Iti bilang dagiti simmangpet a bakuna, arapaap ti gobierno a mabakunaan amin a frontliners iti sibubukel a pagilian. Manamnama a sumangpet pay dagiti nayon a bakuna kadagiti masungad nga aldaw.

Sumarsaruno ketdin kanon a dumteng iti pagilian ti bakuna ti AztraZeneca. Addanton pagpilian dagiti umuna iti pila no ania ti kayatda.

No apay a bumdeng pay dagiti dadduma a mabakunaan, gapu iti kinakurang ti ammoda maipuon itoy. Kasano kano ti kinatalgedda– a dida maisagmak? Aglalo ket damdamo pay laeng daytoy a bakuna. Di pay a naadal a husto. Kasano dagiti side effect-na kadagiti masanguanan nga aldaw?

Ita pay laeng ngamin a damona, kadagiti sabali a pagilian, addan negatibo a report maipuon kadagitoy. Ket nupay ipagpaganetget dagiti otoridad iti salun-at a natalged ti bakuna, saan latta a kasta kalakana a maikkat ti panagduadua iti panunot dagiti umili.

Ket agingga iti mabalin, paliiwenda nga umuna ti epekto dagitoy a bakuna. Saan a daytay kunaen nga awan kalpasan laeng ti sumagmamano nga aldaw wenno bulan. Baka laeng kano no tumpuarto iti masanguanan dagiti nakaro nga epektona iti bagi.

Maysa pay, iti panunot dagiti kailian, sadiwa pay laeng ti imbunga ti Dengvaxia. Nagsasarutsot dagiti negatibo a report a nangipatli iti biag dagiti biktima.

No maysa a direkta a naapektaran itoy a bakuna kontra iti dengue, kasta ngata ti kalakana nga umawat manen iti sabali pay a kita ti “damdamo a bakuna” a mayam-ammo iti lubong?

Isu a di mapabasol ti gobierno dagiti umilina no kasta laengen kalamiis ti panangawatda iti maididiaya ita a bakuna. Kalinteganda ti agkitakit. Ken mangipeksa iti opinionda. Ta di kad idi mayam-ammo ti Dengvaxia ket kasta unay ti panangipasigurado dagiti opisialestayo ken dagiti otoridad iti salun-at iti kinasamay daytoy. Ngem ania ti napasamak kalpasanna?

Naawan ngarud ti panagtalek dagiti umili saan laeng nga iti bakuna no di ket dagiti adda a pangnamnamaanda koma. Pagaammotayo a no madadael ti panagtalek, narigaten a maisubli. No maisubli man, mabayag a mapasamak.

Isu a no agsao man iti kontra dagiti umili iti adda a bakuna ti Sinovac ita, kalinteganda dayta. Iti gobierno, saan koma met ida a kedngan a dagus a kas kalaban.

Kalintegan ti tunggal umili ti mangkita iti mas dekalidad nga agpaay kenkuana. Ti mangsapul iti naim-imbag nga amang. Ta iti udina, bagina dayta pakaipaayanna.

Ibuntok pay a rason no apay nga adda panagpangadua dagiti dadduma nga agpabakuna dagita agwarwaras iti social media. Aglalo dayta pammati ti dadduma nga addaan kano dagitoy iti microchip a maiserrek iti bagi. No adda kenka daytan, agbalinkanton a kontrolado dagiti nabibileg nga adda iti likudan daytoy nangisit a gagem. Patienda ngamin a partuat ti tao daytoy a bayrus kas panangparalisadoda iti ekonomia iti sibubukel a lubong. Ket laklakaendanton a kontrolen ti sangalubongan.

Agkarkaradap payen dagiti eksperto iti salun-at a mangipagpaganetget a pudpudno daytoy a bayrus. A saan laeng a pamutbuteng tapno makontrol ti sangalubongan. Isu a kidkidawenda a di koma pastreken dagiti umili iti isipda nga adda nailaok nga allilaw kadagiti bakuna nga agruar.

Kasapulan ti tunggal maysa daytoy a kas proteksion iti bayrus!

Kuna dagiti otoridad iti salun-at, saan a rumbeng a kabuteng dagiti bakuna. Agpayso kano nga adda daytoy makunkuna a “soldado” wenno antibodies iti bagitayo. Isuda ti manglaban nga umuna kadagiti bayrus wenno bakteria a sumrek iti bagitayo a mangparnuay kadagiti nadumaduma a sakit.

Dayta ti akem dagiti soldado ti bagi! Ngem adda dagiti gundaway a napigpigsa ngem kadakuada dagiti kalaban. Agingga a dida payen malasin dagitoy. Isu a masapulda ti kadua a makidangadang. Ket itden dayta dagiti mapartuat a bakuna para iti ispesipiko a klase ti kalaban.

Iti iseserrek ti bakuna iti bagi, in-inut a papigsaenna dagiti agkakapuyen a soldado. Pabilgenna ida agingga a malasinda manen dagiti kalaban ket ammodan ti puntiriaenda tapno mapaksiat dagitoy.

Ti dakes kano, no awan man laeng ti mangtulong kadagiti soldado ti bagi, maaddaan dagiti kalaban iti gundaway nga agbaliw iti langa (mutation). Ad-addan a di malasin dagiti soldado ida. Ipagarupdan dagitoy a kas gayyem. Ngem kalaban gayam a sisasagana a manglib-at kadakuada.

Inayon pay dagiti otoridad ti salun-at, a gapu ta agdadamo dagitoy a bakuna, natural laeng nga adda madlaw nga epektona iti bagi. Nga iti panagbayag daytoy, makaadaptarto met laeng ti bagitayo. Agingga a naan-anayton ti panaggayyem ti bagitayo ken ti bakuna.

Adtoyen dagiti bakuna, asino ti di maragsakan? Ngem kas ‘tay nasaon, masapul laeng ti naan-anay a gundaway iti tunggal umili a mangtingiting no kayatna wenno saan ti agpabakuna. Adda rason ti tunggal maysa. Adda kenkuna a mangkita iti panagkunana ket naim-imbag nga amang nga agpaay iti salun-atna!