Agpraktikalka tapno Mailisika iti Desgrasia

Salaysay ni Jose Edwin S. Sajonia

KAADUAN a nakainum iti naingel dagiti maak-aksidente iti motorsiklo ken lugan iti agdama. Adu ti pambar, kas iti maysa a nadesgrasia a nagkuna nga adda kano nairana nga awan ti ulona a padi a nagparang iti nagbedngan isu a naglagaw ket daytoy ti gapu ti nakaikrasanna! Ngem iti kinapudnona, napardas ti panagpatarayna “human error” ket natural a no no saanka a sanay a kas ken ni “Saulog” iti kurbadaan ket agderetsoka la ketdi iti teppang.

Kinakaskasero sa nalaokan ti dara iti nasanger, dayta ti mangirarem ken ni apo motorista ken uray pay ni mamang drayber. Numona ta ti aksidente ti kauulpitan a pagteng ta no saan a biag ti maikompromiso ket raritenna ti sanikua ken kuarta iti gastos. Ngarud napateg ti panagan-annad. Nangruna ita ta kasla awan metten ti mayat a magmagna. Ultimo kabbusel nga ubbing ket ammonan/umapalen nga agmotor.

Nangruna ta kunada nga “uman-anam ti desgrasia”. Seknanna ti amin, uray nabaknang, nasirib, nangato ti puestona, napanglaw, ken uray dagiti nalatak a personalidad – awan pilpilienna.

Maibasar iti padas ken panagsukisok, dagiti sumaganad ti epektibo ken praktikal a pamay-an tapno mailiklikka iti desgrasia:

1. Limpio ti bagi ken panunot no agmanehoka, motorsiklo man wenno uppat ti pilidna. Saanka koma a nakainum iti naingel ta dina yalis ti sentidom nga ag-drive.
2. Tungpalem ti amin a “signages” ken pakdaar ta husto dayta isu nga impaskil wenno impatakderda tapno maigigirka ti dunggiar. No mabasam ti Go Slow, Slippery When Wet; Accident Prone Area – agmenorka; Slow down, Men at Work; Sharp Curve Ahead; Avoid Overtaking; Pedestrian Area – menor latta. Saanda nga agipaskin wenno agikabil iti kakastoy a pakdaar no awan ti napasamaken kadayta a disso.

3. No nakamotorka, pasaray taliawem ti likudam, manglapayagka. Dimo kunaen nga uray ta umun-unaka met. Amangan no naulaw ni brading ket agiwer-iwer a mangsarsaruno kaniam, sa pay napegges ti panagpatarayna, ay damgisenna wenno dungparennaka!

4. Pagkurriem ta flasher, side mirror plus suli dagita matam no umasidegkan iti nagkurusan, kurbadaan wenno sang-atan di la ket ta adda pettat a tumaray nga ayup, lumabas a tao wenno makasabatka iti sabali a nakamotor a dimo kabisado ti tarayna iti sang-atan ket madiskarkuloka aglalo no napegges met ti panagpataraymo!
5. No adda sarsarunuem ket saanmo a patpatutotan ti ubetna ta amangan no bigla nga agsardeng wenno aggiddep ti makinana ket saanka a makaliklik wenno makalisi a sumarsaruno. Aginayadka ketdi no adda mariparmo a nakaparking a motor wenno lugan iti sanguanam di la ket ta adda bigla a bumallasiw wenno agang-angaw nga agpatnga iti kalsada ket maikawa wenno matikawka ket iti ayatmo a dimo madungpar, bigla nga agprenoka wenno kabigem ti manibela a puon ti panagbaribar ta luganmo wenno ikakautna iti bangir a linia ti kalsada nga agtungpal iti dakkel a desgrasia.

6. Agbosinaka no alanganinka iti agmalmalanga a tao a magmagna iti igid ti kalsada, uray kadagiti kanto ta no nagderderetsoda ket uray kunada a mas prioridadka ta addaka iti haywey wenno main road, no nadungparnaka wenno nadungparmo, isu nga isu a perhuisio, kaka!

7. Kontrolado ti taraymo no nasipnget ti dalan aglalo no awan ti streetlights dita ta amangan no adda naiwawa a motorista nga awan ti silawna, wenno “reflectorized plastic”, silaw ti lighter, sinulbong wenno lampara ket masapgidmo. Adu dagiti addaan motor nga agpursigi nga agdaliasat latta iti rabii, aglalo no adda nakaigawidanda a pakiinoman, uray awan silaw ti luganda. Dida maamiris a dakdakkel ti risgo ti aksidente no awan ti silaw ti motorda.

8. No namilet ti trapiko, ket agganganatka, ay-aywem ti emosionmo ta dika agbarbara. Luktam ketdi ti estereom ta agdengngegka iti paboritom a musika tapno maandingayka kabayatan nga ur-urayem ti panaglukay ti trapiko.

9. Saanka a makirinnabak wenno makisinnutil no addaka iti sango ti manibela. Kasapulan ketdi a nakasentro ti imatangmo iti nagkurusan, pagserkan ken rummuaran dagiti lugan, kadagiti masabat ken agdaliasat wenno bumallasiw iti kalsada. No nabingay ti imatangmo, adda posibilidadna nga adda dimo masiputan ket gapu ta kellaat ti mapasamak, desgrasia ti tungpalna.
10. Saanmo a parayrayen ti headlightmo no adda masabatmo- di la ket ta masisirap ta kasabatmo ket dungparennaka wenno maibangketa! Uray adayoka pay ket palidememon ti silawmo ken senialam no kayatmo a sika ti umuna a lumasat no adda barikada.

11. Dika aggangganat no agbiaheka. Agrelakska ketdi bayat ti panagmanehom. Kastay kunada: maysa a sakam ti umap-apiring iti abut no napakaskas unay ti panagmanehom.

12. – Tsek-apem dagiti gomam, makina, preno, krudo-gasolina, aseite, ti manibela, sakbay ti panagbiahem. Tsek-apem met amin a gamigammo amangan no adda nalipatam a napateg ta dinto isun manen a taktakmo a mangsubli.

13. Dika agteks wenno makipatpatang iti selpon bayat ti panagmanehom. No adda tumawag kenka, kayatmo ti agteks wenno tumawag babaen ti selpon, ipaigidmo ti luganmo saka makitungtong wenno makitinneks. Segun dagiti autoridad, adun dagiti desgrasia iti dalan a pinarnuay ti pannakiteks wenno pannakitungtong babaen ti selpon.#