Footer

Agsagsagaba iti liday ti Philippine literature

Kabayatan ti panagtutupa dagiti kapanunotan, aksion ken reaksion maipapan no ania ti arte, kas iti naipaserra nga exhibit a “Kulo” sadiay CCP, saan a nailaksid itoy nga arigengen dagiti bituen ti literatura. Saan a nagsurot ti kapanunotan dagiti dua a national artist for literature. Kuna ni F. Sionil Jose nga “immature, juvenile” ti gapuanan ni Mideo Cruz, idinto ta iti kabaliktad ti sensilio ti nagtakderan ni Bienvenido Lumbera a nagkunaanna met: “an unfortunate move on the part of CCP… open to every little whim by a certain sector in Philippine society…. That leaves CCP open to pressure anytime something, an art object being displayed, raises the ire of certain sectors…”

Nagduduma a kapanunotan ken panirigan. Nupay kasta, kabayatan itoy a susik, agsagsagaba ti benneg ti literatura iti nakana a liday babaen ti ipupusay dagiti tallo a mabigbigbig a babbai a mannurat iti Philippine lit. Babbai a nangikitikit ti naganda iti literatura ken nagbinor-nagtarabay kadagiti addaanen iti nagan iti literatura iti agdama. Babbai a nangitag-ay iti literatura. Babbai nga itan, inda nagpakada…

Daytoy a sinurat ket pannakipagrikna iti ipupusay dagitoy tallo a mabigbigbig a babbai iti literatura. Ala, ket, nupay makuna a naluomen ti bunga a sumagpat iti sabali pay a lubong, marikna latta met ti daguyemyem iti isasagpatda iti nagkaysa; wen, dita amin ti pagturongan. Ngem ti nalawag, adda naibatida a tugotda – kas katarnaw iti tugot iti katapokan wenno iti di pay nadesdesan nga aplaya.

Da Ophelia Alcantara Dimalanta, Kerima Polotan Tuvera ken ni Edith Tiempo, National Artist for Literature in 1999 ken ad-adda a maawagan iti Ina iti Literatura Filipiniana (Mother of Philippine lit), dagitoy tallo a babbai nga immunan iti nagkaysa nga addaan iti naraniag a nagan iti Philippine lit.

Award-winning critic, fictionist, essayist and textbook writer ni Ophelia Alcantara Dimalanta. Mabigbig a mannaniw iti pagilian. Adda koleksion ti dandaniwna a nanggubuay iti rupanget ken misuot dagiti papadi a Dominicano iti UST ta  addaan dagitoy iti nasutil ken nagantil a balbalikas.

Babai ngem nagdaniw iti erotic poems. Ngem kas iti nakunatayo iti napalabas a sinurat,  saan a dandaniw a mangparasuk iti libido ken manggil-ayab iti salemsem; dandaniw a nagsakayan dagiti nasutil ken nagantil a balbalikas a nangipasngay iti isem, illek ken panagraem.

Kas  maysa a mannursuro sadiay UST, adu dagiti adalanna ti nagrimat ti naganda iti literatura ken dadduma pay a benneg. Agtawen iti 76 idi pimmusay.

Ni Kerima Polotan Tuvera ket maysa a piksionista ken agar-aramat iti pseudonym a Patricia S. Reyes. Adu dagiti magasin ken journals a nagserbianna a kas editor. Isu ti nag-editor kadagiti nangab-abak iti Palanca Awards iti man English ken iti Tagalog a nailibro. Nagipablaak kadagiti nadumaduma a libro iti essay ken dadduma pay. Agtawen iti 85 idi naipulang  iti nagkaysa ti bukodna a biag.

Ti kaingungotna, ni Juan Tuvera ket maysa met laeng a mannurat, kabayagan a presidential speech writer ta immabut iti duapulo a tawen; ken gapuna no apay a naballigi dagiti amin a presidential speech ni Presidente Ferdinand E. Marcos.

Ni National Artist for Literature in 1999 Edith Tiempo, maysa a piksionista ken mannaniw. Ad-adda a maawagan iti ‘Mother of Philippine Literature’ gapu iti panangtultulongna kadagiti establisado, agngayangay, sumingsingising ken agessem nga agbalin a mannurat.

Katakunaynayna ti kaingungotna a nalatak a mannurat met Edilberto K. Tiempo ket binuangayda ti tinawen a Silliman National Writers’ Workshop sadiay Dumaguete City, ti kaunaan a writer’s workshop iti Asia. Adu a mannurat ti dimmalan iti pannarabayda a pakaibilangan dagiti sumagmamano nga Ilocano.

Sakbay a pimmusay, nagsubli iti nakaiyanakanna nga ili sadiay Nueva Vizcaya tapno saksianna ti pammadayaw kenkuana a nabangon a busto. Agedad iti 92 idi sumaklang iti Namarsua.

Saan a pumanaw itoy a lubong dagiti naindaklan a tattao uray pay no pimmusaydan ta nabati dagiti tugotda a kas pakalaglagipan; kadagiti natarnaw a puso agbiagda iti agnanayon.#