Agsigarilioka latta uray agkanserka ken agsakit ta bulsa

ANIA agsigarilioka latta uray no agkanser ta bara ken nasurokton a sangagasut a pisos ti bayad ti maysa a kaha?

Nadagsen a damag kadagiti mannigarilio ti panangipasa ti maika-17 a Kongreso iti pannakaingato ti buis ti tunggal kaha ti sigarilio, ket agbalinton a linteg kalpasan nga aprobaran ni Presidente Rodrigo Duterte.

Napintas a damag daytoy kadagiti health advocates nangruna kadagiti mangikamkampania iti saan a panagsigarilio gapu iti dakes nga epektona iti salun-at dagiti tattao. Mamatida a babaen iti pannakaingato ti buis ti sigarilio ken maipangina ti presiona ket bumassit ti bilang dagiti agsigsigarilio nangruna kadagiti saanen a makabael a gumatang.

Inaprobaranen ti Kongreso ti P45 a buis ti tunggal kaha ti sigarilio a mangrugi inton Enero 1, 2020; ken tinawen a manayonan iti P5 agingga inton 2023 a mamagbalinton a P60 ti buis ti tunggal kaha. Kalpasanna, tinawenton a manayonan iti lima a porsiento iti presio ti sigarilio.

Namnamaen ti gobierno a babaen ti pannakaingato ti buis ti sigarilio ket makakolekta ti Bureau of Internal Revenue iti P15 Billion iti tinawen a pangpondo iti Universal Health Care.

Mabalin a bumassit dagiti agsigsigarilio no ngumina pay ti nangaton a presiona ta mapilitanton nga agsardeng nga agsigarilio dagiti saan a makabael a gumatang gapu iti kurang a masapulanda. Imbes nga igatangda iti sigarilio, usarenda laengen kadagiti kangrunaan a kasapulanda.

Awan ti nadagsen nga epekto ti nangina a presio dagiti sigarilio kadagiti baknang ken adu ti masapulanna ta naigamerdan iti panagsigarilio ken nagbalinen a paset ti panagbiagda a kasla kasilpon ti angesda.

Uming-inget ti kampania iti sangalubongan kontra panagsigarilio gapu kadagiti dakes a pataudenna nga epekto iti salun-at ti tao, nangruna kadagiti makapatay a sakit kas ti kanser iti bara, dila, ngiwat ken karabukob; sakit iti puso ken dadduma pay a nakaigapu ti pannakettel ti biag dagiti tattao.

Dayta ti gapu nga adun dagiti maipakpakat a linteg ken pagannurotan iti Pilipinas tapno mapababa ti bilang dagiti agsigsigarilio. Maipawilen ti advertisement iti mass media dagiti sigarilio ken panagisponsor kadagiti sporting events. Maipariten ti agsigarilio kadagiti pangpubliko a lugar. Maimaldit payen kadagiti kaha ti ballaag a peggad ti panagsigarilio ken ladawan ti pataudenna a sakit. Masansan metten ti pannakaingato ti Sin Tax wenno nayon a buis.

Iti laksid dagitoy nga addang ti gobierno ken pribado a sekto, adu latta dagiti saanna a maisardeng ti panagsigarilio. Maibasar iti panagadal, agarup 20 Million dagiti agsigsigarilio a Pilipino.

Mapagam-amkan a saan laeng a dagiti agsigsigarilio ti makaala iti sakit iti panagtabako, ngem uray pay dagiti makalang-ab iti asukna. Napegpeggad pay iti sakit dagiti “second hand smoker” a makaangot iti asuk, isu a maipawilen ti agsigarilio kadagiti pampubliko a lugar.

Nasakit iti bagi ken bulsa ti panagsigarilio. Nalaka nga irugi ngem narigat nga iwaksi. Agasem ti dakes nga epekto ti panagsigarilio iti salun-at ken budget ti mannigarilio a pupuoranna laeng ti kuartana imbes nga usarenna kadagiti napateg a kasapulanna.

Kadagiti Ilokano, nagbalinen ti panagsigarilio wenno panagtabako a paset ti panagbiagda. Kadagiti nagkauna a tiempo, idi saan pay nga uso ti sigarilio, pinadis wenno nadubla a tabako ti bisio dagiti lallakay ken babbaket. Adda pay dagiti nasindian nga ungto ti tabakoda ti nakasunel kadagiti subsobda.

Malaglagipko ti estoria daydi lolami a Pilar Alviar a natay iti atake ti puso a gapu ti saanna a panagpaut a nagnaed sadiay California, USA ket ti saanna a naidian ti agtabako iti pinadis nga intugotna ken inliblibasna laeng ti mapan agpayubyob iti bodega ti balay ti manangna.

Daydi ikitko a baak nga Epitacia Aquino, idi nakaospital ken sakbay ti ipupusayna gapu iti sakit ti kidney, kabayatan ti ibibisitak kenkuana iti ospital, napalaus ti panagpakpakaasina a mapanko igatangan iti uray maysa laeng nga stick a sigariliona.

Daydi met ikitko a Juliana Aquino Farinas a pimmusay iti kinabaketna, idi agnanaedak pay laeng sadiay Caloocan City, masansan nga umay agpakni iti balaymi nga agtabako gapu ta pawilan ti manangmi nga anakna ken ti doktor a kayongmi.

Ibaga dagiti dadduma nga agsigsigarilio a kasla kasilpo ti angesdan ti bisioda ket saandan a maiwaksi. Ngem awan ti naipasngay a kasinginna ti panagsigarilio.

Sangapulo ket innem a tawen a nagsigsigarilioak ngem naiwaksik daytoy manipud pay idi Hunio 12, 1996 (Independence Day) idi inkeddengko nga ikkaten ti panagsigarilio gapu iti salun-at. Nangruginak laeng iti stick-stick ti Malboro iti inaldaw idi high school-nak, sangakaha iti inaldaw idi nagkolehioak sadiay University of the East agingga idi makaibusakon iti tallo a kaha iti inaldaw sakbay nga inkeddeng nga iwaksi ti agsigarilio. Nagbalin nga istorbo ti bisiok iti trabahok idi addaak pay sadiay Kampo Aguinaldo ta maipawil ti agsigarilio iti uneg ti opisina ti gobierno iti Quezon City nga immuna a nangiyetnag ti Anti-Smoking Ordinance iti Pilipinas.

Inkeddengko ti saanen nga agsigarilio iti balakad ti doktor. Iti umuna a lawas a saanko a panagsigarilio, talaga a narigatanak ket nagmulmolak iti candy. Adu a sulisog ken kantiaw kaniak tapno agsindiak manen iti sigarilio, ngem nasayangannak iti tunggal aldaw a napalabasko a kayak gayam ti saan nga agpayubyob. Ti maysa nga aldaw, nagbalin a lawas, bulan ken tawen. Iti masungad nga Independence Day, 23 a tawen a saanak nga agsigsigarilio.

Agyamanak unay iti Dios, ta tinulongannak a nangiwaksi ti panagsigarilio. Nailisinak iti kanser iti karabukob a dandani puon ti ipapatayko, ken adu a kuarta koma ti pinuorak no diak naiwaksi daytoy a dakes a bisio.