Footer

Aksidente iti lugan pakatayan ti rinibu a tattao

Ni  Danny B. Antalan

(Umuna iti dua a paset)

 

Adda iti uneg iti pagtaenganda da Nana Caridad, 54 anios ken Chariselle, 10 bulanna laeng.  Alas tres y media iti malem iti Barangay Capariaan, Santa Cruz, Ilocos Sur.  Masarakan ti pagtaenganda iti igid ti national highway.  Bigla lattan, maysa nga International Trailer truck ti nangarado iti pagtaenganda.  Daksanggasat dagiti dua a biktima, ta nupay naitarayda iti ospital, dead on arrival.

Da Nana Caridad ken Chariselle ket dua laeng kadagiti nasurok sangaribu a matmatay iti tinawen iti Pilipinas, ken maysa laeng ti aksidente iti sumurok-kumurang 15,000 nga aksidente ti lugan a mapaspasamak iti tinawen.

Gapu itoy, ti aksidente a nakainbolbaran ti lugan ti maysa kadagiti kangrunaanen a pakaigapuan ti panakatay ti tao.  Nupay kangrunaan pay laeng ti sakit a pakaigapuan ti pannakatay ti tao, a sarsarunuen ti kalamidad kas iti layus, bagyo, ginggined, ken dadduma pay, pakairamanan pay ti gubat a mapaspasamak, saan a mailibak a ti aksidente ti umip-ipos kadagitoy.

Ti aksidente ti lugan iti kalsada ti makuna a pannakaidungpar/pannakidinnungpar dagiti lugan iti pettat a pasamak.  Makuna nga aksidente agsipud ta saan a naigagara.  Naladawen ti amin tapno maliklikan koma ti dungpar.  Ken agsipud ta aksidente, saan ngarud a nagayatan ti siasino man kadagiti biktima, drayber wenno dadduma pay a nairaman iti nasao nga insidente.

Ngem ti problema, umad-adu dagiti mapaspasamak a road crash accident wenno vehicular accident.  Umad-adu met dagiti matay, mayospital ken madadaelan ti sanikua.

Ania ngamin aya dagiti kangrunaan a rason no apay a mapasamak daytoy nga aksidente?  Human factor ti kangrunaan a rason no apay nga adda mapasamak nga aksidente ti lugan a nasurok 60 a porsiento, sarunuen daytoy ti mechanical problem ti lugan nga adda met 15 a porsiento, kasasaad ti kalsada ti maikatlo nga adda met iti 11 a porsiento, maikapat ti overload iti 7 a porsiento ken dadduma pay iti 4 a porsiento.

Iti human factor wenno biddut ti tao, mapasamak ti aksidente ti lugan no madama ti panagtext wenno panagtawag ti drayber  kabayatan ti panagmanehona;  panagballasiw, nabartek wenno nakainom iti arak, high iti maiparparit a droga; pannakairidep, nabannog wenno napuyatan, umip-ipos kadagiti lugan, napaspas a panagpataray, menor de edad, awanan iti umno a lisensia a panagmaneho, saan nga agsipsiput wenno distracted bayat nga agmanmaneho, ken dadduma pay.

Kadagiti nasao a rason, panagmaneho a nabartek ti kangatuan a porsiento ti pakatayan ti tao, panagteks wenno itatawag bayat nga agmanmaneho, ken hit and run wenno saan nga insigida a panakaitaray iti ospital ti biktima.

Kuna ti World Health Organization, iti tinawen, nasurok a maysa a milion ti matay iti tinawen gapu iti aksidente ti lugan.  Ad-adu manen ti bilang dagiti mayospital.

Rumbeng laeng nga apaman a mapasamak ti aksidente, maitaray dagiti biktima iti ospital tapno masalbar ti biagda. Ti nakas-ang  maideklarar laengen a DOA wenno dead on arrival dagiti dadduma a biktima no maidanondan iti ospital.  Dagiti addaan pay laeng iti biag, maisayangkat iti operasion bareng masilpuan pay ti biagda.  Ngem ti sumaruno a problema, nangruna kadagiti pada a marigrigat, ti nagdakkelan a bayadanda iti ospital kalpasan ti operasion.

(Adda tuloyna)