Al-alia iti pannakapapatay ni Ninoy Aquino

NAGLABASEN ti 36 a tawen idi mapapatay daydi Senador Benigno “Ninoy” Aquino Jr. ket liman a presidente dagiti nagsisinublat iti Pilipinas, ngem kasla adayo pay laeng ti pannakapukaw ti al-alia ti pannakatayna a mamagsisina kadagiti Pilipino.

Iti pannakailagip ti pannakatay ni Ninoy idi Agosto 21, 2019 babaen ti Misa sadiay Manila Memorial Park a nakaipumponanda iti asawana a ni sigud a Presidente Corazon “Cory” Aquino, ket saan a kas kadagiti naglabas nga anibersariona, awan ti kakaisuna nga anakna a lalaki a ni sigud a Presidente Benigno “Noynoy” Aquino III. Ngem adda dagiti kabsatna ken sumagmamano a prominente a lider ti oposision a gayyem ti Pamilia Aquino.

Iti dayta nga aldaw, nagduduma dagiti reaksion dagiti Pilipino iti social media, ket mapaliiw ti kaadda pay laeng ti al-alia ti pannakapapatay ni Ninoy gapu iti saan a pannakatakuat ken pannakadusa ti akin-utek iti ipapatayna, ken amak iti pannakaulit ti nasipnget a naglalasatan ti pagilian.

Saan pay a naglumen ti sugat iti puso ken nakem dagiti adu nga umili ta nabingay latta ti panunot ken rikna dagiti Pilipino no ania ti naindaklan a naaramidan ni Ninoy iti pagilian.

Adda dagiti mangibaga nga awan ti napateg a nagapuananna ket saan a maibilang a bannuar. Ngem para kadagiti mangid-idolo kenkuana, ibilangda a natibker a lider a nagtakder idi panawen ti diktadora ket ti pannakatayna ti nangriing kadagiti Pilipino tapno irupirda ti demokrasia a sagsagrapen ita dagiti Pilipino.

Nasken a taliawen ti napalabas tapno pumidut iti adal a pagbasaran iti agdama ken masakbayan ta no saan nga agridam dagiti Pilipino ket mabalin a maulit iti Pilipinas ti nasipnget a panawen a naglasatan ti pagilian.

Nasken a saan a maitanem iti lagip dagiti Pilipino ti pannakapapatay ni Ninoy sadiay Manila International Airport idi malem ti Agosto 21, 1983 idi nagdisso iti tarmac ti China Air Lines Flight 811 a naglugananna manipud Taiwan, ken kinuyog dagiti kameng ti international media.

Nasurok a sangaribu a soldado ken polis dagiti natudingan a mangipaay ti seguridad iti panagawid ni Ninoy kalpasan ti tallo a tawen a panagpaingna sadiay Estados Unidos. Apaman a nagdisso ti eroplano a nagluganan ni Ninoy, sigud nga immuli dagiti kameng ti Aviation Security Command tapno arestarenda. Imbabada ni Ninoy iti jet bridge nga agpababa iti staircase. Sakbay a nakababa ni Ninoy iti agdan, gimluong dagiti nagsasaruno a putok ket napasag ni Ninoy ken ti lalaki a nakaaruat iti maintainance uniform. Nabigbig ti napapatay a lalaki a ni Rolando Galman a naitudo a nangpatay ken ni Ninoy babaen ti revolver caliber 357.

Ginunggon ti pannakapapatay ni Ninoy ti adminitrasion ni Marcos. Minilion dagiti Pilipino a nakisimpatia iti pannakatayna. Inaldaw dagiti protesta. Nangbukel ni Marcos iti Fact Finding Commission a nagimbestigar iti pammapatay. Saan a naawat ti oposision ti resulta ti imbestigasion. Naabsuelto iti Sandiganbayan dagiti naidarum iti pannakapapatay ni Ninoy.

Ti pannakapapatay ni Ninoy ket pinagkaykaysana ti oposision. Nagbalin a singalut ti panagtitimpuyog ti balona a ni Cory. Idi Presidential Snap Elections iti Pilipinas idi Pebrero 7, 1986, nagkandidato iti United Democratic Opposition da Cory a para presidente, kaduana ni Salvador Laurel Jr. a bise presidente. Nakabalubalda da Marcos a nagpailayon a para presidente ken Arturo Tolentino a para bise president.

Naideklarar a nangabak da Marcos ken Tolentino iti eleksion a nagsaknap dagiti alegasion ti panagsuitik a nangsindi iti EDSA People Power Revolution nga insayangkat dagiti sigud a kaaliado ni Marcos, da Defense Minister Juan Ponce Enrile ken Vice Chief of Staff Lt. Gen. Fidel Ramos. Napadisi ni Marcos ket naisaad a presidente ni Cory. Nagpaing da Marcos ken pamiliana sadiay Hawaii, USA. Naisubli ti demokrasia ken bileg dagiti umili iti eleksion. Nagsasaruno dagiti nabutosan a presidente kalpasan ken Cory: Fidel Ramos, Joseph Estrada, Gloria Arroyo, Noynoy Aquino ken itan ni Rodrigo Duterte.

Mapaliiw ti pannakaballikog ti pakasaritaan kabayatan ti maika-36 nga anibersario ti ipapatay ni Ninoy. Kadagiti millenials, saanda a napuotan ti napalabas ket nasken a maam-ammoda ni Ninoy tapno maawatanda ti pasetna iti pakasaritaan ti pagilian.

Nagadal ni Ninoy iti Ateneo de Manila ken University of the Philippines. Nabutosan a senador idi 1967 iti tawenna a 37 kalpasan ti panagserbina a gobernador ken bise gobernador iti Tarlac, ken mayor ti ilina a Concepcion.

Nagbalin a nainget a kritiko ni Marcos, ken nabigbig a sumingsingising a lider ti Liberal Party a manamnama a kandidato iti sumaruno a Presidential Election no saan a naideklara ti Martial Law idi Septiembre 21, 1972. Maysa kadagiti immuna a naaresto a lider ti oposision. Nabalud sadiay Fort Bonifacio ken Fort Magsaysay gapu iti naimbento a kaso a murder, illegal possession of firearms ken subversion. Nasentensiaan iti Military Tribunal a mabitay idi 1977, ngem saan a naipakat ti sentensia. Binukelna ti partido a Lakas ng Bayan (Laban) idi 1978 idi nagkandidatoda ken dagiti kaduana iti Interim Batasan Pambansa ngem inabak ida ti Kilusang Bagong Lipunan.

Idi 1980, nagsagaba ni Ninoy iti atake iti puso kalpasan ti panangisayangkat iti hunger strike iti seldana. Napalubosan a napan nagpaopera iti pusona sadiay Houston, Texas, USA. Nagtalinaed sadiay Boston, Massachusetts iti tallo a tawen agingga a nagawid iti Pilipinas iti sango ti pangta iti biagna tapno idauluanna ti oposision.

Nagbalin a batibat kadagiti adu a Pilipino ti napasamak ken ni Ninoy ta uray adda dagiti nabalud ngem nagtalinaed a palimed ti utek iti pannakapapatayna. Idi 1985, naidarum iti murder iti Sandiganbayan dagiti 25 a soldado ken maysa a sibilian, ngem naabsueltoda. Idi presidenten ni Cory idi 1986, nabiag ti kaso ket nasentensiaan iti life imprisonment dagiti 16 a soldado, ket adda dagiti natay iti pagbaludan, ken dagiti dadduma ket pinarolan ni Presidente Arroyo.

Kalpasan ti 36 a tawen a pannakapapatay ni Ninoy, adda latta ti al-alia a mamagsisina kadagiti Pilipino a lapped ti pannakagun-od ti naan-anay a kappia ken progreso. Agtultuloy met ti pangta a matungday ti sagsagrapen a demokrasia. ●