Alimunmon

Sarita ni Errol L. Abrew

(Maikalima a paset)

 

Limmabas ti maysa nga oras ket kagudua a panaglektiur ti bisita. Ti ayan ti bugas ti resultana, tuduenda ti napalabas a bagyo a makagapu. Malagipko ta napigsa a talaga daydi a bagyo a ditoy Gulpo ti nagpigsaanna. Nakadanon ti danum baybay agsangagasut a metro manipud iti pagsasaplakan dagiti dalluyon ket adu’t pinerdina a balbalay ken sumagmamano a biag a naipatli ken adu a kakelleng a talon ti nagayusan ti apgad a namaglaylay kadagiti mulmulada a tabako.

Sipud pay addan puot dagiti agindeg idi laeng a naglayus dagiti kalsada.  Ngem kuna met dagiti eksperto a bunga kan’ dayta iti climate warming.  Natebbag dagiti yelo a bantay iti amianan a pungto ti lubong gapu iti ipupudot ti aglawlaw ket isu kano ti manglayus kadagiti pagilian nga adda baybayna. Adda video clip nga impakitana iti panagrunoten dagiti yelo sadiay Antartika, Greenland ken Alaska. Ti makagapu, kunana, ket dagiti gasut a riwriw a luglugan a de-gasolina, ta sang-awda ti mangpabara ti klima.

Ngem anian ta adu ti kurang daydiay a panangadalda, barok.  No kunada a nagdamdamagda kadagiti agindeg, nasdaawak no apay nga awan man laeng ti nakalagip a nagiyaon kadagiti anniniwan daydi kalman.  Ket diak nateppelan idi madanon ti open forum ti kaunaanen a nagdamag.

Mano a bulankayo a nagdamdamag, sir? sinaludsodko.

Makabulan, apo.

Diyo kadi naammuan manipud kadagiti saludsodyo nga adda idi immay a kompania a nagminas kadagiti tangingi iti igid ti baybaymi?

Dimi nasaludsod dayta. Awan met nakaibaga.  Kaano kadi daytoy a pannakaminas ti iliyo, apo?

Agarup uppat a pulo ket pito a tawenen ti napalabas. Rinibu a tonelada ti mininasda.  Ti balay a nagdagusanyo, maysa a kilometro pay agpalaud ti ayan ti aplayana.  Ngem gapu ta awanen dagiti tangingi nga agserbi koma a mangsedsed ti rabaw ken uneg dagiti aplaya, napartak a nagkurukor ti baybay.  Innala ti danum ti aplaya kas iti napasamak sadiay San Carlos nga innalan ti baybay ti barangay hall ken kalsadana.

Open sea ngamin daytoy ayantayo, sir, kadawyan dayta a no agbagyo, dumakkel ti danum baybay ket kurukorenna dagiti aplaya.

Wen, ngem apay a dagiti uppat nga ili laeng ti kasta ti nakapay-an dagiti aplayana kadagiti sangapulo ket dua nga ili iti igid ti baybay?  Isuda laeng ti nagminasan ti MASAMICOR, Magnetic Sand Mining Corporation.  Ditoy a tallaong, awanen ti makalagip pay ken mismo a nakakita no kasano ti nagbalbalinan dagiti aplayana ta nagbalin metten a paset ti baybay.  Ania ngarud ti maibagayo, apo Dr. Macatangay a solusionna?

Maisingasing koma, apo, a maisaganan ti plano tapno maiyalis dagiti agindeg iti nasao a naapektaran a barbarangay.

Saankon nga intuloy pay ti nagsaludsod, apok.  Ti napalabas, napalabasen. Uray ania’t ibagbagak, ammok nga agpatingga laengen a pakasaritaan, naikupin nga estatistika, ngem ketdi mangted iti padas a pakapidutan ti adal ken sursuro no anianto met ti sirmataentayo iti sumungad a masanguanan. Sirmata? Wen, barok, dayta ti pagkurangantayo.  Arrap ken duling dagiti agtuturaytayo ken saanda a makita a nalaing ti pagtungpalan dagiti awan-sirmatana a polisia. Kasla ania kunam, apok?  Kas pangarigan iti panagaramidda kadagiti landfill a pagbasuraan ket ammoda met a maapektaranto ti kadanuman iti lansad ken iti aglawlawna iti aruyot dagiti basura.

Nagsubliak ngarud, barok, ditoy nakaikalian ti kadkaduak ta kayatko nga ituloy ti kinasoldado nga ambisionko. Retiradoakon iti trabaho ngem saan pay iti bokasionko.  Saan nga iti igam a makapatay ti pakirangetan no di ket iti boluntario ken bukod a pamuspusan tapno masaluadan ti nakaparsuaanan. Awan kadagiti imperialismo, burokrata-kapitalismo, pasismo ken dadduma pay nga ismo-ismo ti ayan ti parikuttayo, barok. Ammok nga ammom dayta nga ismo-ismo, apok, ta mangal-alaka met iti Political Science.  No di ket datayo a mismo, ora mismo, ti parikut.  Ngarud, ti ammok, adda met la kadatayo ti ayan ti solusion, ti pannakarisut ti parikut.

Ti ammok, barok, no tunggal maysa ket agmula uray maysa a kayo laeng iti inaldaw, manon dayta iti makatawen? Naglaka a sawen kunam, apok, ngem mano ti makaaramid? Sikanto pay, apok, ne ultimo a nanganam, dika pay mainnawan, daytanto ket makigamulon a pangipakitaan iti annongen sibiko a pagsayaatan?  A ngem no agaramid iti ubing, uray awan bagas, sige kinod manen a dagiti sal-at a mammutot, human rights violation kano no paritan ida.  Koma a no dagiti taga-simbaan met ti mangtaraken ken mangpakan kadagitoy  tumarayutoy nga ubbing.  Kas kaniak, mabalin daytan tallo, kalalainganna a mapaadalmo amin ida.

Kayatko a sawen, barok, saan a dagiti tree planti-planting tunggal Arbor Month dagiti pulpulitiko ken taga-gobierno nga apaman a maitugkelda dagiti pinuon a pinagilapan dagiti kamera para press release, dida pay sublianen uray maminsan laeng a sibugan met.  Saan a bale la koma no kadagiti kalbo a banbantay ti pagmulaanda, dagiti met igid dagiti highway, tapno ngata makita met dagiti kailian dagitoy a kunam lan’ sinno met a maseknan kano iti pannakataripato iti aglawlaw. Pwe! Sa ket inton agaramiddan iti accomplishment reportda ket siempre, panay siento porsiento ti estatistika. Unayen. A ngem asinno ngay, apok, ti loklukuenda no di met la dagiti bagbagida?  Sika, idi Boy Scoutka pay, napadasmo di kadi?  Ket nagbiag met laeng ken malagipmo pay daydi immulam?

(Adda tuloyna)