Alimunmon

Sarita ni Errol L. Abrew

(Maudi a paset)

 

Dandanin agtabon ti malemko, apok, sitentay dosko metten.  Napigsaak pay laeng iti lima kadapan ken lima pulgada ti saan unay a panglukmegen a pammagik.  Umayka ta ipakitak kenka dagiti patubok a kaykayo, agbunga iti makan ken saan.  Agbagtitak kano ta ipadpadawatko dagitoy, aglalo dagiti pinuon ti niog ken bakawan para kadagiti taga-igid ti baybay.  Saankonto met la kano a makita pay dagitoy a dumakkel ken maramanan ti bungada.  Amangan no dida pay nasalamaan daytay nagkuna a tallo laeng ti kueentayo itoy a biag: agpamilia, agsurat iti libro ken agmula iti kayo.  Agpamilia tapno addanto mangtawid ti nagan ken pulitayo, agsurat iti libro tapno maammuanto dagiti inar-aramidtayo, agmula iti kayo tapno addanto met sublaten dagiti mabatitayo.

No makitam ti lakay nga agpidpidut kadagiti naitakdang ken nakawara nga aragan iti bigbigat, siak daydiay, apok.  Urnongek a parupsaek dagiti aragan ta napintas a ganagan. Ania met daytan, apong, nagsimple met nga aramid kunkunam ngata? Saan kadi a ti sangaribu a milia ket mangrugi iti maysa nga addang? Ala, padasem man ket ti mangpauneg iti uray maysa la a lamok iti uneg ti moskiterom, apok, ta kitaem ken riknaem ti maaramidanna’t agpatnag a dinaka paturogen.  It can make a difference, kunada, adda met magudilanna uray agmaymaysa.

Kuna dagiti mangngalap no agsasabatkami, iti panagpidpidutko’t aragan, nakirangen ti makalapan ditoy Gulpo.  Uray saanko a damagenen, ammok, ta awan metten magatangko a lapu-lapu ken pampano.  Ti ammoda awan pannakaibbus ti baybay gapu iti kalawana, ngem dida madipara a triple metten ti kaadu dagiti agindegna a di met maanawa ti yaaduna ta ultimo a simbaan iparitna ti pannakatipedna. Sangkatudoda iti taaw ti nakapundo a barko nga agkalkalap, buaya a sumiksikbab iti amin a nabbiag iti taaw, ultimo a bugbugi dagiti ikan di pinakawan dagiti iket ken boli-bolida.  Kamatenyon, kunak ken ni Jose a pangulo dagiti Nagkaykaysa A Mangngalap iti Gulpo, ngem katawaandak met.  Binabagtit kano a singasing.

Nayumankon ken ni mayor daytoy a kapanunotak, apok. Pagpiaanna kadagiti ubbing nga opisiales kadagitoyen a panawen ta nalakada a masippaw dagiti arigem ket minamauyong a kapanunotan. Ta no maminsan mas epektibo a kabinnadang dagiti makuna a kabusor ta dagitoy ket adda rason a kayatda nga ipaawat ken paneknekan kenka ngem dagiti maibilangen a kakadua. Isu daytoy ti proyekto a panagaramid iti artipisial a baknad. Mapagsisinggalot dagiti dadakkel a pilid ti trak iti sukog triangulo santo masemento ti padagsenna ket mailenned dagitoy maysa a milia manipud iti aplaya. Arakento dagiti ikan dagitoy a pagitlogan. Saan a maibalakad, kuna dagiti eksperto ta agbalin a basuraan ti baybay, ngem admiterenda met nga awan ti nasaysayaat pay nga alternatibo a solusion tapno maaddaan iti konkreto nga ebidensia dayta kunkunada a sustainability, aramid tapno adda met mabati a pagraranudan dagiti sumaruno a kaputotan iti parabur ti nakaparsuaan.

Agkankansionkayo pay, apong, kunam?  Wen, a, apok, ngem sagpaminsan laengen.  No sumken lattan lagip daydi nga alimunmon, indayonen ti kurengreng ti gitarak dagiti maipalais a pul-oy ni iliw, naitalimeng ditoy lansad ti pusok ti agnanayon a tarigagay ken ti inaldaw nga aramidek iti kinaagmaymaysak tapno mapasubli pay daydi a kalman.  Ammok nga agballigiak, ngem diak la ammo no kaano, ngem kas ken ni pag-ong ditoy Cabatiti nga ayuyangna, makadanonakto latta.

Lunes manen. Alaem man ket daytoy tallo kapuon a marunggay, apok, ta idarekdekmo idiay solaryo, imbagto la a sagpawan ti manok a karurayan.  Tapno saan nga agpikat ket Jollibeeka la a Jollibee, agbungsot ti bagismo kadagita a hamburger. Pakialam metten ‘tay banniit, isaganam tay sipitsipit a gaudanta ta inta kitaen no addan ikanna dagiti baknad.  No agbugi dagiti ikanen, saanda la ket a bungbongen, uray daytoy laeng met ti maitulongta, Angkuan, apok, ditoy batogtayo, iti mawanawanan ti Gulpo.  Addanto latta maalian, tumulad kadagitoy bassit-usit nga ar-aramidenta tapno agsubli pay koma daydi alimunmon a naimatangak idi kaganganusak.

Apong Nanding, manomon koma ita nga aldaw ti panagkasangaymo?  Naragpatmo koman ti sangasiglo, ngem kadakami a henerasion, narigaten no madanonmi pay dayta nubentay nuebe.  Pasensiakan, apong, tallo la a kandila ken sangaraay nga allangigan ken sampagita ti maiparabawko iti panteonmo a nakaisuratan ti de-balitok a naganmo iti marmol a lapida: Don Fernando L. Arlegui ken ti imbilinmo nga ikabilko:  Nagtagtagainep.  Dina nakita. Ngem matungpalto.

Ngem no nabbiagka pay koma, Apong Nanding, sabali a Lunes ti maimatangamon ita.  Daytoy apom nga Angkuan Arlegui ket meyor metten.  Inton madamdama bassit, alas otso ti tulagmi kada Lakay Jose ken dadduma pay a mangngalap ken pannakabagi iti linteg, ipakatmin daydi kunam a binabagtit a singasing.

Nariwet pay ti agsapa addaakon iti aplaya.  Magsimagsi dagiti ‘gistay’ amin nga opisiales iti gunglo dagiti mangngalap ti probinsia a nagsangpet ditoy Cabatiti. Pinagandarmi dagiti bilbilogmi, mapan a sangagasut. Maymaysa ti turongen dagiti timonmi iti panangipaturong dagiti pinsutemi. Insiwet a kasla kabalio ti taray dagitoy nga agpalaud, iti nakaipunduan ti bapor nga umay manen mangkurimes kadagiti amin a nabbiag iti baybay.  Addakami ken ni Lakay Jose ken dagiti polisko iti umuna a bilog.  Kinemkemko ti sangik ta rumkuas lattan iti kaunggak ti pungtot a kasta unay:

Political will ti masapul, apok, tangken sagat a panangirupir kalintegan, panangipatungpal kadagiti umno, malagipko ti sangkakunam idi apong.  Awan pay tallupulo minutos idi agbalawkami ken nakaadayon ti barko.  Idi tumaliawak iti likudak sinabatdak dagiti riaw, pukkaw, ariangga ken katkatawa dagiti kakaduak a nakatag-ay kadagiti gaud ken gemgemda iti pannakakitada, kamaudiananna, ti bunga ti panagkaykaysami.

Napintas a pangrugian, nakunak iti bagik, ket nakipagkatkatawaak met iti rabaw dagiti natalna nga allon, pumaypayapay a kas man mangkablaaw iti naaramid ita nga agsapa.  Minamauyong, binabagtit idi kalman, ngem legal itan a panawen.#

**Alimunmon dardarepdep a mapasamak