Ama Insiong, Sakada, 104 Anios

Kolum ni Danny Antalan

 

Nabayag metten a kayatko ti mangimaldit iti biag dagiti tattao a nagbalin a simbolo ken pakasaritaan.  Dagiti nagballigi ken kunaentayo a di unay nagballigi.

Namaris ti bayograpia dagiti nakauman-umanko a no dadduma ket manmano ti makaammo.  Ta tunggal tao, adda bukodna a pakasaritaan.  Kas iti maysa kulibangbang nga addaan bukod a maris dagiti payakna.

Pakasaritaan dagiti sakada, beterano, dagiti bannuar, estudiante, determinasion dagiti addaan kapansanan, ken dadduma pay.

Ket kayatko nga un-unaen ti kalakayan a tao a naam-ammok.  Ni Ama Insiong, maysa a sakada, 104 anios.

Kas nadakamaten, dagiti nagkauna a 15 a sakada ket nagtaudda iti Candon: dagitoy ket da agama a Simplicio Gironella, Antonio, Francisco, Mariano ken Vicente;  dagiti agkakabsat a Cecilio ken Prudencio Sagun, Celestino ken Mauricio Cortez; ken da Marciano Bello, Martin de Jesus, Julian Galmen, Apolonio Ramos, ken Felomino Rebollido. Dagitoy dagiti puon dagiti riniwriw a nagtrabaho iti ballasiw taaw idi ken ita… iti Hawaii wenno sabali a pagilian.

Isuda ti kaunaan nga overseas Filipino workers.

Insayangkatmi idi ti panagsukisok iti puonda ket sumagmamano kadagitoy ti nasurotan dagiti addan iti maikatlo agingga iti maikapat a henerasion a kaputotandan.

Kabayatan ti panagsukisokko, natakuatak a malaksid iti umuna a bansada ti nagturong iti Hawaii, adu latta gayam ti naguyugoy a mangged idiay Hawaii.  Malaksid iti sumagmamano a di unay nagasat iti panagtrabahoda iti kaunasan, sumagmamano kadagitoy ti naaddaan iti napintas nga akem idiay Hawaii.

Daydi Graciano Gadiaza, a nagbalin a kapatas iti kaunasan idiay ket maysa a musikero.  Nupay saanen a masarakan ti daan a plutana ngem adda pay laeng ti daan a libro a nakaimalditan ti nota nga inaramatna.  Kas maibasar iti naimaldit a libro ti nota, rimmuar daytoy idi  tawen 1881.

Ni Tang Felomino Valdez Martinez ket nagbalin a sentensiador ti pallot idiay Hawaii.

Ngem maysa a pakasaritaan ti kayatko nga ibinglay ita, saan laeng gapu iti kinalakayna, no di ket dandanin ti kasangayna.  Numan pay nabaknang ti kapadasanna idiay Hawaii, nakurapay met ti nagbanaganna ta awan naalana uray bassit a benepisio bayat ti panagtrabahona idiay malaksid ti sueldona.

 

Prudencio Tejada, Sr., 104 Anios

 

Isu ti kalakayan a sibibiag iti Candon City iti agdama.  Kinapudnona, iti walo a sentenario wenno agtawen iti 100 nga agpangato, isu ti kakaisuna a lalaki a pinadayawan ti siudad.  Babbai amin dagiti pito a dadduma pay a kakaduana a napadayawan.  Ni Eulalia Balbin iti Darapidap, Candon City ti kataebanna ta padana a 104 ti tawenna .

(Dagiti kalakayan ken kabaketan ti Candon: 2 ti 104 anios; 6 ti 100 anios; 6 ti 99 anios; 4 ti 98 anios; 5 ti 97 anios; ken 5 ti 95 anios.)

Ni Tang Prudencio wenno Insiong a kas awagna kadagiti makaam-ammo kenkuana ket agbibiag iti pagtaengan a banbantayan ti maysa kadagiti annakna.  Napigsa pay laeng ti panagdengngegna nupay narigat a maawatanen ti balikasna.  Mangmangan pay laeng iti innapuy, nateng ken karne.  Awan pilpilienna a taraon.  Ken iti daytoy a tawenna, masolona pay laeng ti bumangon iti kamana ken agay-ayam lattan babaen ti panagbilangbilangna ta di met makaruar gapu ta di met makapagnan.

Naipasngay ni Tang Prudencio idi Abril 20, 1908, dua a tawen kalpasan ti isasangpet dagiti umuna a sangapulo ket lima nga i-Candon nga umuna a Filipino a Sakada idiay Hawaii idi 1906.

Wen, dandanin ti kasangayna.  Agbalinton a 105 ti tawenna.  Ket adda maysa ‘wish’ na itoy nga aldaw.  Ibagakto dita baba no ania daytoy a wish na, ta bareng adda mangipateg a mangipaay.

Mamatikayo wenno saan, agsigsigarilio pay laeng ni Ama Insiong.  Ken no palubosan la koma dagiti kabbalayna, uminom pay iti serbesa wenno arak.

Ngem makaruar laeng iti kuartona — no adda wheelchairna!

(Adda tuloyna)