Anay

Ababa a Sarita ni Salvador A. Espejo

(Maudi iti dua a paset)

Idi awisen ni Diputado Andres Robias a tumapog iti politika, nagkitakit ni Luding. Narugit ti politika, mabukitkit amin a nagunegmo, nakunana. Ngem inuyotanna ni Luding. Manmano daytoy a gundaway, nakunana.

Babaen ti tulong ni Diputado Robias, imbalatna ni Mayor Luduvino Aguimbag iti eleksion.

Kas mayor ti Nagrebcan, nabunga ti administrasionna. Napaaspaltona dagiti kalsada manipud kadagiti duapulo ket dua a barangay ti ili agingga iti poblasion ket napadaras ti pannakaibiahe dagiti apit dagiti mannalon ken tagilako dagiti negosiante. Nakaipatakder iti dua kadsaaran a tiendaan ti ili. Napasuktanna iti kongkreto ti dati nga agrakrakaya a municipal hall. Pinaikkanna amin nga opisina iti kumpleto a computer sets ket napapardas ti pannakaited ti serbisio kadagiti kalugaranna. Nakaipatakder iti kabaruanan a municipal health office nga addaan kadagiti moderno nga ekuipo ken ramramit kas panangitandudona iti serbisio ti salun-at. Napadakkelna ti pamastrekan ti ili ket naglupos daytoy iti primera klase nga ili manipud iti fourth class. Nangbuangay iti pundasion a nangipaay iti libre a panagadal dagiti nakurapay ngem masirib a patanor ti Nagrebcan.

Gapu kadagitoy a nagapuananna, nagbalin a nalatak ti naganna. Iti simmaruno nga eleksion, awanen ti nakaitured a simmango kenkuana.

Nakita ni Gobernador Ernesto Cruz ti dakkel a potensialna a lider iti probinsia. Inuyotanna a kumappeng iti Agbiag ni Ilokano a partidona. Ngem nagtalinaed iti partido ni Diputado Robias. Iti Partido Nacionalista ti dimmakkelak, ditoy met la a partido ti pagsuekak, nakunana.

Kalpasan ti tallo a terminona a mayor, nagtaray a para bokal. Layus ti botosna.

Iti sumaruno nga eleksion, pinaayaban ni Diputado Robias. Sika ti pilik a mangsango ken ni Gobernador Cruz. Sika laeng ti makabael a mangpattog iti kinapalangguadna, kinuna ti diputado.

Nagbalin a risiris dayta nga eleksion. Nagbalin a nadara. Iti bisperas ti eleksion, nagna ti kinnaradapan iti kuarta ken pammutbuteng.

Imbalatna ti gobernador.

Ngem kaapiring dagiti balligina ti yaadu dagiti annongenna. Gapu iti kaadu ti tamingenna, naliwayanna ti pagrebbenganna kadagiti annakna. Naisungsong ni Jun iti dakes a barkada. Nagbalin a kibor. No nalaokanen iti nasanger ti darana, awan ti santuenna.

Pinalagipan ni Luding. No dimo timonan ni Jun, agbalin nga anay a mangrakrak iti naganmo, kinunana.

Ngem kinutina laeng ti abagana. What are we in power for? inkalinteganna.

Napasamak ti pagbutbutngan ni Luding. Maysa a rabii, nakiriri ni Jun iti maysa a beerhouse. Pinaltogan ti nakaririna. Saanen a naidanon a sibibiag iti ospital.

Naigamer met ni Marybeth iti maiparit nga agas. Nagsikog a dina ammo ti nakaalaanna. Sililimed a pinaikkatna ti sikogna. Ngem nagpadara ket naladawen idi intarayda iti ospital.

Nagsakit ti nakem ti asawana. Naidalit. Espesialista dagiti doktorna ngem dida maagasan ta sikolohikal ti sakitna. Maysa a bigat, nariinganna laengen a maysan a nalamiis a bangkay ni baketna.

Iti ipupusay ni Luding, nabaybay-anna ti pagrebbenganna. Nagbalin a managpudpudot. Napagurana dagiti gagayyemna ket inikayanda. Ngem namrayanna laeng a kinuti ti abagana.

Iti sumuno nga eleksion, nagsangoda manen ken ni naggobernador Cruz. Saan a tinulongan ni Diputado Robias. Adu dagiti napagurana a pasurot ken lideresna ti bimmallasiw iti kasupangetna iti politika.

Imbalat ni naggobernador Cruz.

INRIKEP ni naggobernador Del Prado ti album. Nagkidem. Akuenna itan a nagbiddut iti panangpanuynoyna kadagiti annakna. Apay a dina intaltalek idi ni Luding?

Natangadna ti ladawan ti baketna. Kasla sumarsarut ti perreng ti asawana.

Pinidutna ti pinadis iti paladpad ket nanindi. Sinusopna sana impug-aw ti asuk. Imbakalna ti panagkitana iti lumabanag a tangatang. Insursurotna ti panagkitana iti naliday a panagtayab ti agmaymaysa a billit agingga iti nailabes iti kakaykaywan.

Nagsennaay. Naamirisna ti napait a kinapudno: agpababa amin a ngimmato!

Nakangngeg iti arimpadek iti ruangan. Nagsay-a ni Lakay Tomas. Nakarubbuaten. Adda bitbitna a daan a maleta.

“Innakon, Gob,” kinuna ni Lakay Tomas.

“Agurayka,” kinunana. Linuktanna ti aparador. Manipud iti tukot dagiti nakupin a pagan-anayna, inuyosna ti atiddog a sobre. Inruarna ti naputipotan iti lastiko a kuarta. Binilangna. Siam a ribu laengen ti nabati iti naglakuanna iti maudi a sangkakelleng. Ti laengen balay ken solar ti nabati a sanikuana.

Nangbilang iti lima ribu sana impisok iti sabali a sobre.

“Para kenka,” kinunana ket inyawatna ti sobre.

“Ania daytoy, Gob?” di kayat nga awaten ni Lakay Tomas ti sobre.

“Bassit a kantidad,” insungbatna. “Napia la nga igatangmo iti ipasarabom kada Eden.”

“Diak agur-uray iti subalit ti panagpaayko kenka, Gob,” nakuna ni Lakay Tomas.

“Ammok,” piniselna ti abaga ti lakay. “Naimbagka a gayyem.”

“Ngem….”

“Alaemon,” kinunana ket impisokna ti sobre iti bolsa ni Lakay Tomas.

“Agyamanak, Gob.”

Nagtung-ed. “Inkan,” kinunana, “amangan no dimo makamakam ti luganmo.”

Binitbit ni Lakay Tomas ti maletana. Intayag ni naggobernador Del Prado ti imana ket pinilitna ti immisem. Insursurotna ti panagkitana iti likudan ti lakay agingga iti nailinged iti kabalbalayan.

Immanges iti nauneg. Kasla adda nadagsen a banag a nangpandag iti barukongna.

Timmakder ket nagpakosina. Idi agsubli iti salas, addan iggemna a baso. Agrambak ita a malem. Rambakanna ti panagmaymaysana!

Ginaw-atna ti iduldulinna nga arak iti likudan dagiti nataratar a libro. Ngem idi iruarna ti botelia, naguyodna dagiti libro ket natinnagda iti suelo. Pidutenna koma dagiti libro idi mataldiapanna dagiti agkarkarayam iti suelo. Anay!

Naamilna ti bibigna. Kellaat a nagrisud kenkuana ti napait a kinapudno: Anayen met ti tao. Adda dagiti darikmat nga agbalin a narukop ket sumrek dagiti anay a mangpugipog iti kinataona!

Linengngesna ti botelia ket binukbokanna ti basona. Intanguapna. Nayuged ti apuy iti barukongna.

Binukbokanna manen ti baso sana intangad. Awanen ti nagyan ti baso idi idissona.

Naisulek ti panagkitana iti agmaymaysa a saltek iti bobeda. Kinargaanna manen ti baso. Intanguapna. Inaprosanna ti rupana. Napuskolen ti panagriknana. Mangrugin nga agindayon ti bobeda.

Kinitana dagiti anay nga agkarkarayam iti suelo. Kasla ti binggas ti kinataona ti kurkuriban dagiti anay!

Kinugtaranna dagiti libro. Nasinasina dagiti panid a linamut dagiti anay.

Umanges-anges a nagtugaw iti butaka. Nagkidem ta agindayonen ti aglawlaw. Pagammuan, nariknana ti kasla pannakapespes ti pusona ket nagtunglab. Nagsipnget ti panagkitana agingga a naarinuknok.#