sinursuran-banner-sqSinursuranNi Jobert M. Pacnis

Ania, minasendan ti baybay?

DUAPULO KET LIMA a tawen! Kasta kano kaunday a minasenda ti baybay kadagiti coastal areas iti probinsia ti Cagayan wenno iti masakupan ti Babuyan channel.

Bayagna ketdin! Anianto pay ti kasasaad dagitoy a coastal towns? Dagiti umilina? Wenno dagiti sumarsaruno a kaputotan?

Ita pay laeng, napardasen ti yaasideg ti baybay. Idinto a saan pay a kasta ti kasaknap ti panagminas kadagiti nangisit a darat (magnetite). a makuna. Inlibas, mabalin a kunaen. Ta uray kasano ti pannakatubngar daytoy a gannuat idi pay Tawen 2006, adda met latta report a limed a nakurob ti baybay.

Saan a nakakaskasdaaw dayta ta makitkita met latta idi dagiti maisarsar-ong a barko dagiti ganggannaet a pagilian. Ken addada timon ti ili a limed a nangpalubos kadagitoy.

A sigurado met a kimmitkittabanda iti dakkel! Ta kasta kad’ lattan ti iseserrek dagiti agminas? Masapul ti koordinasiona aglalo no inlibas laeng ti maysa nga aramid.

Kailangan ng padulas yan, kuna man dagiti Tagalog.

Aktibo dagiti umili kadagiti naglabas a tawen. Impamatmatda ti panagkaykaysada a nangtubngar kadagiti maal-alimadamad idi a babassit ken dadakkel a grupo a mayat nga agminas iti baybay.

Saan ngarud a nakapagplastar dagidi a panggep a panagminas. Numona ta awan ti bendision ti nasional a gobierno. Ken ipagpagnada pay laeng ti panagalada kadagiti lisensiada.

Ngem sabali ita ti laban. Nakaalan ti maysa a kompania iti pammalubos tapno isayangkatna ti makunkuna nga offshore mining.

Ania kadi daytoy a kompania? Ti kano Agbiag Mining and Development Center!

Nabukel ti kompania ket naikappeng (incorporated) iti offshore mining idi Oktubre 6, 2016. Masarakan ti opisina daytoy, kas mabasa iti internet, iti 83 Times Street, West Triangle. QC. Kangrunaan a panggepna ti ag-onshore mining iti pagilian. Ngem nagbaliw daytoy ket nagtinnag nga offshore mining. Intandudo daytoy dagiti pagalagadan ti masasao a Philippine Offshore Mining.

Iti agdama, daytoy ti mangimanmando iti JDVC Resources. Inc.— ti umuna a kompania nga addaan iti legal a pappapel a mangisayangkat iti makunkuna nga offshore mining. Mismo a ti DENR/MGB (Department of Environment and Natural Resources/Mines and Geosciences Bureau) ti nangted iti permiso.

Iti kontrata, maminas ti ti agarup 14, 240 ektaria a baybay iti Babuyan channel. Sakup ti nasao a disso dagiti ili ti Sanchez Mira, Pamplona, Abulug, Ballesteros, Aparri, Buguey ken Gonzaga. Maisayangkat ti panagminas 14 agingga iti 15 kilometro kaadayona manipud iti kadaratan (takdang) dagiti nasao nga ili.

Ket manamnama a rugiandan ti mangbukibok iti kadandanuman itoy umuna a lawas ti Pebrero. Iti pammilin ti National Mapping and Resource Information Authority ti DENR a napetsaan iti Enero 12, 2021, malaksid iti inagapadna ti eksakto a disso ti panagminas, binallaaganna pay dagiti amin a kita ti barangay/bangka ken bapor nga agannad a kanayon iti ikub ti masakupan ti panagminas.

Awan ti saan a naklaat iti nasao a gannuat. Nagmawmaw daytoy isyu ti panagminas iti kallabes, kas nasaon, gapu iti pinagtitipkel dagiti umili. Awan a pulos ti damdamag nga adda manen agpangpanggep a mangbukibok iti kadandanuman.

Antagayam, nalimed latta a naipagna dagiti kasapulan a papel dagiti maseknan tapno makapagminasda.

Am-ammo ngamin ti Babuyan channel a nabaknang kadagiti blacksand a kangrunaan a ramen iti panagaramid ti landok. Daytoy ti gapuna a kasta la unayen ti raas dagiti maseknan tapno bukibokenda daytoy.

Ti ammo dagiti maseknan nga umili, ti laeng pannakakurob ti Karayan Cagayan ti nabara nga isyu iti masakupanda. Nagbalin a naaweng daytoy a gannuat gapu kadagiti nagsasaruno a didigra a nangbasnot iti Tanap. Tapno masolusionan ti naruay a layus, natinong ti pannakakurob ti nasao a karayan ken pannakaikalawa dagiti kimmipet a pasetna. Iti kastoy a wagas, dakdakkel a bolyum ti kabaelanna a pagayusen ket saan a mangparnuay iti layus kadagiti ili a nakasakup kenkuana.

Maigiddan metten a makuroban ti wangawangan ti karayan (a sakup ti ili ti Aparri) ta plano ti probinsia a maisubli ti dati a pantalan iti nasao nga ili. Malagip nga iti kallabes, ditoy a paset idi ti pagponponduan dagiti agbibiahe a barko, saan nga iti ili ti Sta. Ana a kas maimatangan ita.

Ket kayat ti probinsia nga isubli daytoy iti Aparri. Iti kasta, dakdakkel ti mapastrek ti probinsia ken adu ti matulonganna nga umili a maaddaan iti panggedan. Kas kuna ni Gob. Manuel Mamba idi agkamkampania daytoy iti nasao nga ili, awan kano uray sentimo a sumsumrek iti probinsia iti kaadda ti pantalan iti Sta. Ana ta iggem kano daytoy ti maysa a nabileg a politiko.

Tapno ngarud marikna ti nam-ay nga itden ti kaadda ti pantalan iti probinsia, ipinget ti agdama nga administrasion ti pannakaisubli ti pantalan iti ili ti Aparri.

Ket malagip nga itay Nobiembre agingga iti Disiembre, panawen a naglabas dagiti agsasaruno a bagyo, nagsasaruno a naidaknir iti sakup ti Aparri, Abulug ken Ballesteros dagiti barko a mausar iti nasao a dredging wenno pannakakurob. Nga agingga iti agdama, saan pay laeng a nakapanaw dagitoy.

Itoy a napasamak, nagbalin manen nga alerto dagiti umili. Agingga iti mabalin, saanda nga ipalubos ti pannakakurob ti karayan ken baybay. Patienda la unay nga adda limed nga agnam-ay iti daytoy a maaramid. Ken saan a daytoy ti umisu a solusion iti layus nga itden dagiti sumangbay a bagyo. Ti ketdi koma kano pannakapalangto dagiti bantay ti masapul a maaramid. Ken makamat a talaga dagiti mangdaddadael kadagitoy.

Patien pay dagiti umili ti maysa a panagsukisok nga adu nga agkakapateg a mineral ti nakalemmeng iti lansad ti karayan. Ngarud, saan a maitutop a basta lattan ipanaw dagiti ganggannaet ti makurobda a daga nga awan ti bayadanda iti pagbagasan ti probinsia kasukat ti libre a panagkalida.

Saan pay a nagnadnad daytoy nga isyu, adtoy manen ti pannakapalubos ti JDVC a mangbukibok iti baybay. Suportado idan ti gobierno. Kinapudnona, addan dagiti sekretario dagiti nadumaduma nga ahensia a bimmisita ditoy Cagayan. Nagiwarasda iti agarup 270 a pagkalap a bangka kadagiti awan ti mabalbalinna kadagiti ili a maapektaran ti panagminas.

Manglanlanada, kuna man dagiti umili. Anianto pay ti serbi dagita a pagkalap no addaytanton ti panagminas?

Kuna dagiti otoridad, saan kano a mangparnuay daytoy a panagminas iti pannakadadael dagiti ili a madalananna.

Ngem saan a patien dagiti umili. Nupay adayo iti takdang ti makurob, aggiddayto daytoy ket dagiti adda iti aglawlaw ti kurob ti aggabor. Saan met a maliklikan a panunoten nga amangan ta ipaturongto iti takdang dagitoy nga agminas ti pagsusopda kadagiti magnetite. Saanto ngarud a karkardayo ti panagpababa ti daga a masakupan ti ili. Ken ti pannakadadael ti pantok. Iti 25 a tawen a panagminas ti kompania, saanto ngata pay a limned dagiti maapektaran nga ili?

Isu nga ita pay laeng, adu a grupo ti agparparnuay iti timek tapno makadanon kadagiti maseknan ti ikkisda ket saan met laeng a matuloy ti pannakaminas ti baybay. Iti ngamin ania nga anggulo, awan ket awanto ti naimbag nga ipaay ti pannakadadael ti nakaparsuaan! Sapay laeng ta di agbalin a bulsek ken tuleng met dagiti dadaulo kadagiti nasao nga ili. Kasapulan ti pannakikayammet, panagkakayammetda a mangtubngar iti panagminas. Ta saanto a natibker ti ilablaban dagiti umili no awanda a mangsuporta kadagitoy.