Ania ti masakbayan nga ited ti panag-quarry?

Ni Jose Ed. Sajonia

Maudi a paset

 

 

Adu ti umangal iti madi nga epekto ti panag-quarry ta maikawada ti nagbanagan dayta a lugar. Appan laeng daydi naisaoda a “responsible quarrying”.

Naikari kadagiti natibo  nga isuda ti kangrunaan a maala nga agtrabaho ngem ad-adu met ti taga-sabali a lugar a naiserrek. Dagiti ketdi asideg kadakuada a mababaonda ti maala nga agtrabaho.

Iti sabali a bangir, no makadkadanen ti karayan iti bato ken graba, maapektaran dagiti irigasion a sumusop ti padanumna iti karayan. Agurnong ti gabor iti wangawangan ti kanal ket umadu ti trabaho dagiti mannalon sakbay a makapadanumda a nasimbeng. Dakkel ti magastosda no agusarda ti makinaria nga agkadkad. Mayat laeng no makakiddawda iti kruduanda a makinaria ti gobierno wenno opisina ti NIA. Gapu ta limitado ti sumrek a danum iti main canal, rumsua ti panagiinnagaw iti padanum. Agbiag ti kasiglatan. Ad-adu ti makbetan ti talonna ket kumirang ti apitda. Resulta: panagrigat!

Innayon ti environmentalist nga adu ti nagbalin a langalang a taltalon ken  pugsapugsat ti ayusna a karayan gapu iti pannakaadas ti karayan iti bato ken graba iti nadumaduma a paset ti pagilian. Nakarkaro pay kadagiti lugar a di maatipa ti panagpukanda iti kayo iti bantay sa adda pay ag-quarry iti karayan ken baybayda.

Nupay kasta, ikalintegan dagiti kapitalista iti quarry a papintasenna ti lugar ta tumulongda a mangpasayaat kadagiti kalsada, mangtedda iti livelihood projects dagiti lumugar. Ngem kuna met ti maysa nga intelektual a “pansamantala” laeng daytoy. Maminsan laeng a gay-at. Ngem awanton piduana ta pumanawto metten ti nag-quarry. Aglangalangto ti disso a na-quarry nga iti apagdarikmat ket nadadael ti naisagut a buya ti nakaparsuaan a narigat a pasublienen iti no mano a dekada ken henerasion a sumangbay. Pangbiitan ti epektona a pagsayaatan ngem tungpal-biag a mamagsagaba iti nabiag a maapektaran.

Kuna met dagiti neutralista a mayat met no pagkasapulan laeng ti panangbukibok ti karayan a kas iti pagpundasion ti aramiden nga istruktura wenno dam ken dagiti kalalainganna ti kadakkel a pagbalay a bato. Ngem no diretso sa ket maipunget, sabali daytan. Innayonna pay nga iti rimmabaw ti ayusna a karayan ket kasapulan a makadkadan ti lansadna tapno maisubli ti dati a kauneg ket agtalimudok ti ayus. Ngem ania pay ti serbina, awan metten dagiti mangpadaeg a batbato?

Kuna met dagiti moralista a di met ngamin isuda ti maapektaran isu nga ipettengda ti kayatda ta gumanansiada. Kabaelanda ti agipuonan iti kastoy a pagkukuartaan. Ngem narikut met ti ibungana a perhuisio iti tao. Natudingantayo laeng a mangaywan saan ket a mangabuso ti rekursos-naturales. Panunotentayo nga awanen ti pangsukattayo iti napukaw wenno awanen ti pamiduaan ta ni laeng Apo Dios ti makaaramid iti bato ken darat.

Saan ngarud  a nakatatalek ti masanguanan nga itden daytoy a pananglaklaka ti natural a banag a nangpangayed iti pagtataengantayo nga Apo a Daga. Kaasinto pay dagiti sumarsaruno a henerasion iti nakarkaronto pay nga ibungana a pagteng.

Mabasa kadagiti pagiwarnak, internet, telebision, ken mangngeg iti radio ti adu a lugar a naggapuan dagiti nag-quarry. Awan ti nangapresiar ngem puro panagreklamo ti impeksada. No napasamak wenno mapasamak dita lugar a paggigianam, saanka ngata a maalarma wenno agaligagaw kadagiti nadamagmo. Saanmo nga itulok a mabibinegka lattan-adda kenka ti desision nga agbalaw.#