sinursuran-banner-sqSinursuranNi Jobert M. Pacnis

Ania ti Pudno kadagiti Organiko a Taraon?

Kolum: Sinursuran

 Ni Jobert M. Pacnis

 

AGTULTULOY ti panagruar dagiti produkto, ka-Sinursuran, nga agkunkuna nga organiko a taraon dagitoy— nga imet dagitoy dagiti napintas a galad ti maysa a produkto a di makadangran iti salun-at ti asino man a mangipauneg. Namnamsek pay kadagiti sustansia a kasapulan para iti nakaradkad a bagi.

Ania ngamin, aya, ti makunkuna nga organiko a taraon?

No organiko a taraon kunatayo, isu dagitay taraon a naparnuay/napaadda babaen ti organiko a panagtalon. Daytay awan ti sintetiko a pestisidio a nausar wenno kemikal a ganagan, iti pannakapatanor dagiti mula manipud iti bin-i agingga a mabalin a pagnumaran.

Saan laeng a dayta. Iti pannakaproseso ti taraon, kas koma iti gatas, saan nga agdalan kadagiti makunkuna nga irradiation ken pannakalaok/pannakabaliw ti natural a ramanna. Simngay daytoy a gannuat idi tawen 1940 kas sungbat iti industrialisasion iti benneg ti agrikultura. Naawagan daytoy iti Green Revolution, ka-Sinursuran.

Ti panagparnuay iti organiko a taraon ket maysa kadagiti nainget a benneg ti industria iti agdama. Kinapudnona, kadagiti pagilian iti Europa, Estados Unidos Unidos, Japon ken dadduma pay a pagilian, yunay-unayda ti panangala ti asino man nga agparpartuat iti taraon iti ispesial a sertipiko a mangipaneknek nga organiko ti taraon nga ilaklakoda. Saan a barengbareng ti pannakaala kadagitoy a sertipiko. Agdalan iti nainget a panangarisit.

Iti panagruar dagitoy a taraon, agduduma a pammati ti limtuad.

Umuna ditoyen ti agkunkuna a naimbag iti nakaparsuaan (environmental friendly) ti proseso ti organic farming. Ta saan ngarud nga agus-usar iti kemikal a pestisidio ken ganagan. Saan a makadangran iti aglawlaw. Mayadayo dagiti ubbog wenno nadumaduma a bagi ti danum kadagiti makasabidong a banag.

Iti umuna a panangpanunot, mabalin a pudno. Ngem segun kadagito eksperto, gapu ta ab-ababa ti apit (gudua laeng no idilig kadagiti kombensional a wagas ti panagtalon) a yeg daytoy a proseso ti panagtalon, kayatna ngarud a sawen nga ad-adu nga amang ti kasapulan a daga (patad wenno bantay) tapno makapaadda iti naan-anay a taraon. Kayatna a sawen, ad-adu a daga ti mabukatan wenno madadael pay ketdi gapu iti pannakapukan dagiti kayo tapno laeng adda mamulaan. Adu ngarud a nabiag ti maawanan iti pagtaengan.

Iti panagadal nga inwayat ni Dennis Avery ti Hudson Institute’s Center for Global Food Issues, kinunana a makasalbar iti agarup 15 a riwriw a milia kuadrado ti daga ti panangipakat iti moderno a panagtalon. Adu ngarud ti maprotektaran a kabakiran a taeng dagiti atap a mula ken ayup. Idinto nga iti organic farming, kasapulan ti pannakadadael dayta agarup 10 riwriw a milia kuadrado a kabakiran tapno laeng mapaadda dagiti kasapulan a taraon.

Kunada pay a namnamsek iti sustansia dagiti organiko a taraon. Ad-adu ti bitamina C ti organiko a kamatis no idilig iti saan nga organiko, kunada pay. Nabilbileg a pangontra iti kanser ti organiko a mais ken strawberry. Ngem kinapalso daytoy, kuna dagiti eksperto. Awan kano ti pangun-unaan ti organiko a taraon iti saan nga organiko iti benneg ti kinasustansia aglalo kadagiti prutas ken nateng. Ti panaggidiat iti ikut a sustansia, adda iti no kasano kaatiddogen a naidulin ti taraon. Wenno kasano kabayagen a naburas daytoy (no nateng ken prutas). Kas koma iti spinach. Mapukaw ti gudua nga imetna a folate kalpasan ti makalawas a pannakaanina.

Saan kano pay a pudno a naramraman wenno naim-imas ti organiko a taraon. Agpadada laeng iti pannakapnek a yeg iti panagraman.

Kunaenda pay nga ad-adayo a makaalaka iti sakit (a parnuay ti bakteria nga E.coli) no organiko a taraon ti gatangem ta kasta unay ti pannakaprotektana kadagiti napipintas a pagtagilakuan a kas iti mall. Ad-adu ti bakteria dagiti magatgatang kadagiti ordinario a pagtagilakuan aglalo la ketdin no dagitoy a nateng ken prutas ket napataud iti moderno a panagtalon.

Ngem, manen, kunaen dagiti eksperto nga awan kinapudno daytoy. Ti agpayso ketdi, ti  E.coli a bakteria, maala iti rugit dagiti ayup iti daga. Dagitoy met a rugit, diretso ti kontakda kadagiti nateng ken prutas nga asideg unay iti daga kas koma kadagiti sandia, bawang, lasona, letsugas, kamatis, kamotit, mani, karots ken dadduma pay. Ditoy pay laeng, mabalinen a nastrek ti bakteria dagiti taraon.

Iti organiko a taraon, kas koma iti gatas, saan a dagiti babassit a mannalon ti agsagsagrap iti imbag. Ketdi, dagiti latta dadakkel a kompania ta nangparnuay dagitoy iti sabali a kompania nga aglako kadagiti aglaylayus a kasapulan iti pannakapartuat ti maysa nga organiko a taraon. Ngarud, isuda latta ti bumbumsog ti bolsana.

Daytoy lattan ti laglagipen: awan ti makuna nga organiko a chips, organiko a soda, organiko a cookies. Ti asukar, asukarto latta uray ania ti langana. Ti naprito a tsips, napritonto latta.

Ngarud, organiko man wenno saan, naynayen lattan ti agipauneg kadagiti nateng ken prutas. Kitaen laengen bassit dagiti presko wenno kabburas pay laeng. Ta iti udina, segun iti maysa a  panagadal, awan ti makunkuna nga organiko a taraon. Aglalo kadagitoy a kontaminadon dagiti pagmulaan gapu kadagiti nadumaduma a paspasamak iti aglawlaw; saan laeng a gapu iti pestisidio ken ganagan.

Ta sakbay a makuna nga organiko ti taraon, masapul a 95 porsiento agpangato ti ramen, pannakapartuatna nga organiko. No nababbaba, saan a makuna nga organiko. Dayta ti nalawag a kinapudno, kuna dagiti eksperto.

Ngem asino, aya, dagiti makapudno itoy a pagalagadan tapno makuna nga organiko ti ibanbandoda a produktoda?

Kitaentay’ ketdi ti kuna ti American Cancer Society: “whether organic foods carry a lower risk of cancer because they are less likely to be contaminated by compounds that might cause cancer is largely unknown” but “vegetables, fruits, and whole grains should form the central part of a person’s diet, regardless of whether they are grown conventionally or organically”.

Nalawag met ngata daytan, ka-Sinursuran. Nateng, prutas ken bukbukel koma ti ipangpangruna iti lamisaan tunggal gamden ti mangipauneg iti taraon. Ta iti udina, bagitayo met laeng ti ad-adda nga agsagrap#.