Anomalia iti Philhealth iti panawen ti pandemia

NAPANANEN ti konsensia dagiti dadduma nga agserserbi iti gobierno ta uray iti panawen a kadagsen ti problema ken adun dagiti natay ken agsaksakit nga umili gapu iti Coronavirus 2019 ket sumangsango iti kontrobersia ti ahensia a mangmanmanehar iti health insurance dagiti Pilipino?

Nakalkaldaang a pagteng ta iti laksid a ti kadagsen ti problema iti salun-at dagiti Pilipino, ken nagadu a pakakumikoman dagiti kameng ti Senado nga agaramid kadagiti linteg para ti sapasap a pagsayaatan dagiti umili kabayatan ti pandemia ket mabingay pay ti atensionda nga agimbestigar kadagiti adu nga alegasion ti kurapsion iti Philippine Health Corporation a posible a malugi ken agsardento ti operasionna kadagiti masungad a tawen no saan a malapdan dagiti mapaspasamak a panagkunniber iti dayta a maysa kadagiti kabaknangan a government-owned and controlled corporation iti pagilian.

Madama a mangisaysayangkat ti Senado iti imbestigasion iti Philhealth gapu kadagiti baro nga alegasion ti kurapsion iti GOCC nga idauluan ti President and Chief Executive Officer a ni Army retired Brig. Gen. Ricardo Morales.

Idi Hulio 2019, dinutokan ni Presidente Rodrigo Duterte ni Morales a mangidaullo ti Philhealth tapno madalusan ti ahensia iti kurapsion kas panangisagana iti implementasion ti Universal Health Law a mangipaay ti sapasap a pannakasaluad ti salun-at dagiti umili.  

Sakbay ti imbestigasion, naglusulos ken imbutaktak ti sigud nga anti-fraud legal officer ti Philhealth a ni Atty. Thorrsson Montes Keith dagiti alegasion ti nakaro a kurapsion a dumanon iti agarup P15 billion iti nagduduma a wagas agraman ti mapapati nga overpriced multi-billion Information Technology project.

Iti pakauna ti imbestigasion ti Senate Committee of the Whole, pinagsaludsodan dagiti senador ni Morales maipapan kadagiti mapapati nga irregularidad dagiti transaksion mainaig iti “proposed P2.1-billion information technology project” a pinasardengen dagiti state auditors gapu iti “overpricing;” ti mapagduduaan a pannakaruk-at ti pondo ti Interim Reimbursement Mechanism, ti pannakamaneobra ti financial status ti Philhealth.

Inaklon ni Morales a pinakaammuan isuna ti executive assistant-na iti posible a discrepancy iti “proposed IT procurement” ngem inaprobaranna latta ta impagarupna nga awan ti irregularidadna ta nagdalanen dagiti dokumento kadagiti adu nga opisial a babaenna.

Binabalaw pay dagiti senador ni Morales iti panangital-ona kadagiti  uppat nga opisial a sumangsango iti kaso a “graft” gapu iti mapapati a pannakainaigda iti “WellMed ghost dialysis scam idi 2019. Ngem imbaga ni Morales a saanna nga ammo nga adda naipila a reklamo kontra kadagiti intal-ona nga opisial.

Pinaglibakan pay ni Morales ti alegasion a “coddler” isuna ti sindikato iti Philhealtn a nakaibulsan iti P15 billion a pondo babaen iti nagduduma nga scheme.

Segun ken ni Senador Panfilo Lacson, patienna a natibker dagiti ebidensia a testimonia ken dokumento a mangipaneknek ti kaadda ti “graft and corruption” iti Philhealth tapno makasuan iti “criminal and administrative case” dagiti adda pannakainaigna iti irregularidad.

Impalgak met ni Senate President Vicente Sotto III a posible a ni Morales ket inallilaw wenno na-blindsided kadagiti babaenna a nabayagen iti Philhealth sakbay ti kaaddana wenno mabalin a prot-proteksionanna dagiti padana nga opisial.

Iti panagtuloy ti imbestigasion ti Senado, nasayaat a malukaisan dagiti mailemlemmeng nga irregularidad iti Philhealth tapno madalusan ti korporasion iti agtultuloy a kurapsion. Ngem sapay koma ta saan laeng nga agpatingga iti imbestigasion ti paggibusanna kas kadagiti naglabas a panagimbestigar nga awan met ti nalawag a nagbanagan dagiti reklamo. Nagpatingga laeng iti pannakasukat dagiti dadduma nga opisial, ken ti dakesna, naital-o pay dagiti dadduma.

Maisaysayangkat ti Senate investigation para ti pannakaputar iti nasayaat a linteg tapno mapendan ti agtultuloy a kurapsion iti dayta nga ahensia, ken mapasayaat ti serbisio kadagiti miembro. Mabalin met ti Senado ti mangirekomenda iti Ombudsman wenno Department of Justice a mapilaan iti kaso dagiti mapapati nga adda pannakainaigna iti kurapsion. Ngem agpatingga laengen dita ta addanton iti Ombudsman wenno DOJ a mangaksion no mapilaan ida iti kaso.

Nagkas-ang a panunoten a dagiti nagadu a miembro ti Philhealth a nagtaud iti ling-et ken rigatda dagiti ibaybayadda tapno laeng adda seguridadda no agsakit wenno adda problema ti salun-atda. Ngem kuskusiten met laeng ti pondo dagiti opisial ti Philhealth, ken dagiti kakumplotdo a pribado a tattao.

Saan a mailemmeng ti kinapudno maipapan kadagiti adun a reklamo dagiti nabiktima a miembro iti kaadda ti pannakapakaro dagiti sakitda wenno pannakaipangato ti gastoda no maospitalda tapno dakdakkel ti makolekta dagiti makikumplot a doktor ken ospital. Uray simple a panateng ken uyek pagparangenda a “pneumonia” tapno mairaman iti package a dakdakkel ti makobra. Mabalin a ti pneumonia ket agparang a nakaro a Covid 19 tapno ad-adu manen ti makolektada a ti kakaruan ket dumanon iti P750,000 ti kada pasiente.

Ita a panawen ti pandemia a nakaturong ti atension ti publiko iti Covid 19, posible nga addan dagiti mapaspasamak a pannakapakaro dagiti nalaglag-an a sakit tapno makakolekta iti adu a bayad manipud iti Philhealth.

Nasakit a panunoten a nagadu a napanglaw a Pilipino dagiti agsaksakit ken matmatay a saan man laeng a naagasan kadagiti ospital. Ngem binilion met a pondo ti Philhealth ti mapapati a mapukpukaw ken makuskusit babaen kadagiti opisial ti ahensia.

No saan a madalusan ti Philhealth kadagiti managkurakot nga opisial, adda posibilidadna nga iti masakbayan ket ma-bankrupt ti ahensia. No agtinnag iti kasta, anianton ti mangmanehar iti health insurance dagiti Pilipino?