Apay a naginad ti panagaddang ti kaso iti barangay?

Sinurat ni Jeff Septembrina

ITI PHILIPPINE crime statistics, kasla danum iti baybay nga agal-allon ti serye ti krimen ken kaso a mapaspasamak iti pagiliantayo. Adu dagiti makagapu no apay nga adda dagiti kaso ket ikonsiderar a kangrunaan ti kinarigat ti biag, narigat nga aw-awiren a panagpakumbaba, rinnisiris ken adu pay a kanaigna a makagapu a tumpuaran ti agsasamusam a simparat ken madi panagkikinnaawatan a mangitunda iti krimen no malabsan – ken kaso a maidatag iti korte no saan a mapalabes.

Iti biang ti barangay court a pamunganayan ti huesio ket dandani la angsaben ni Kapitan iti kaadu ti mayeskediul a susik. No apay ketdi a saan a mabalin nga i-delegate koma (ipatudon) iti sabali ti pagdamuan ti kaso (no diak mariro, a, ket ti Kapitan latta (1st confrontation) ti umuna iti Katarungang Pambarangay Law ngem iti sabali a bangir, kaaduan a mapaspasamak a ni konsehal, purok leader wenno barangay tanod pay ketdi ti patudonanda a mangbusat ti huesio ti kaso. Pakakitaan kadi ti panagpambar wenno sinasadut daytoy a pagteng? Panagkunami, agpanday ti linteg ti obra ni kagawad saan nga aggamulo iti kaso; agbantay ni tanod saan a makimitmitir iti kaso malaksid no madakamat nga agpalawag iti Lupon hearing; wenno awan ti karbengan ni purok leader ta awan met ti kasta a puesto nga isitar ti Katarungang Pambarangay Law. Ala, kunaentayo a beterano wenno eksperto pay da Kapitan iti judicial training-da maipapan iti panagsolbar ti kaso, ngem apay nga adu ti kaso ti barangay wenno purok a maipalpaliwaweng a maipatpatudon iti babbabaenda? Pananglisi kadi dayta a pagrebbengan gapu ta kabagianna ti agap-apa wenno pangpadasanna laeng a maikasada ti taona iti kaso ta no nalaing a mangrisut ket isunton ti patudonanna nga aggamulo iti kaso, tanto la agpirmat’ kueennan!

Ti adatna, no adda wido ti kasupangetna a partido iti kaso ket kuestionaranna ti panagtaray ti kaso, kinatao ti mangiggem iti kaso ken saan a napennek ti namay-anda iti pannakahuesio ti kaso, sigurado nga agapelar idiay polis ken husgado ket no matakuatan nga agpayso ti mosionda ket isublida ti kaso a maatur dita barangay court ket mainsultoka a dina oras no kasta, Kaka. Pia koma no saan a maisubmiter ti transmittal of case record ti barangay court itattan iti korte iti dayta nga ili a makasakup iti barangay.

Nupay kasta, dakkel a yaman ti Hudikatura ta nakerrasan ti agdadaray a kaso kadagiti korte gapu ta adda daytoy barangay court a pakaestudiaran nga umuna kadagiti babassit a simparat, “amicable settlement” ti amin a turongen ti kaso a maipagna iti barangay court, ngem no saan a maareglar a ket kapilitan a maidusno iti korte. Agtaktaktakka laeng, kuna ti dadduma a pangupayda, kukuam pay ti gastos, ipasaruno ti sabali, ngem kaaduanna ti agkuna, hanabale basta maipeksak ti anek-ekko ken maiparupak met ti sakit ti nakemko iti nakabasol, kuna met ti dadduma. Amanos laeng no maabakak. Weather-weather lang, kuna pay ti dadduma. Charge to experience, kuna met dagiti medio intelihente. Gapu ta agtungpal nga agtungpal iti areglo wenno kinnaawatan ti panggep ti huesio iti barangay court, malaksid no agaplikarka a nagreklamo ken naireklamo iti pannakahusga ti argumentoyo a maibasar iti rason, saksi, papeles ken kababalinmo a maki-hearing. No dadduma ket mayaleng-aleng pay ketdi ti kaso. Palabsen laeng ni Kapitan, puera de los buenos, ti naikeddeng a kabayag ti kaso ket mangruk-at ti certificate to file action ta makammod’tan ti pagbanagan ti kaso nangruna no naringgor dagiti agsango wenno kurang ti babainda a makidinnapag iti korte ti barangay.

Kabayatanna, kapilitan a mapan iti husgado ti kaso no kasta. Ti nagayatan ti gobierno nga adda korte ti barangay ket tapno maipadaras koma ti pannakaresolbar dagiti kaso iti nagduduma a benneg ti korte ngem kapilitan a mapasamak ti pannakataktakna gapu ta saan met a nasimpa ti umuna a pannkahuesiona kas koma iti pannakairugina iti barangay. Malaksid la ngata dagitay kunkunada a “celebrated case” ta mabalinda ti agaplikar iti “speedy trial” ta adda kasta a wagas tapno pumaspas ti pannakalpas ti kaso.#