Armageddon

ni Danny B. Antalan

 

Agpatingga kano laengen ti lubong intono Disiembre 21, 2012.

Daytoy ti kunkuna ti kunada a padto ti tribu ti Mayan iti Guatemala ken Mexico kas maibasar kadagiti naimaldit kadagiti bato a nasarakan idi tawen 669 iti South Mexico.  Sabalin ti Maya iti daytoy a gundaway ta natiponanen ti tribuda, ngem ketdi, adda dagiti agbibiag iti sigud a tradision ken kannawidanda. Ngem ketdi, ti nagkauna a Maya ti nangibati iti pasimudaag iti maudi nga aldaw ti lubong,  ti panakaungawna.

Adu ti saan a mamati iti daytoy a propesia (a kas kuna ti dadduma).  A daytoy ket maysa laengen kadagiti nagkaadun a padto nga aramid laeng ti naalikuteg a panunot.  A daytoy ket maysa laeng a pamutbuteng.  A daytoy ket maysa laeng a negosio.

Ngem adu ti mamati a mapasamak daytoy a panakarunaw ti lubong nga awan duadua.  Addan dagiti tanda, kunada:  napigsa a ginggined a kas ti napasamak iti pagilian a Japan;  naidaddaduma a pigsa a bagyo a kas ti Huricane Sandy ti America; nakaro a panaglaylayus a kas iti napasamak ditoy Pilipinas; nakaro a bisin;  panagaramid ti bomba atomika;  terorismo ken dadduma pay.

Dagiti doomsday preppers ket kasta la unay ti panagsagsaganada iti idadateng dayta nga aldaw.  Gumatangda iti adu nga abasto a taraon, panangsimpa iti pagtaengan wenno underground a paggianan;  pisikal a bagi ken kabaelan tapno lumabanto iti aniaman a pagrigatan ken dadduma pay a kita ti panagsagsagana.

Gapu iti kinaariwawa daytoy a padto, adda pay ketdin pabuya iti National Geographic Channel mainaig iti panaggibus ti lubong.  Adda pay pelikula a ‘2012’ a maipanggep iti panaggibus ti lubong itoy a tawen.  Ken dadduma pay a pabuya iti ipupukaw ti lubong.

Dandani tinawen, ket adda padto a rummuar iti ‘end of days’.  Idi laeng napalabas a tawen, rimmuar ken simmikat ti nagan a Harold Camping idi impadtona a magunaw ti lubong iti Mayo 2011.  Inaramatna ti programana iti radio tapno maisaknap daytoy a damag.  Nagad-adu ti namati.  Nagad-adu ti nagpanic.  Ngem naglabas dayta nga aldaw, awan ti napasamak a panagukom.  Pimmudno ti kalikagum ni Camping a maisalakan koma met isuna, ta awan ngarud a napasamak.  Ngem manipud met idin, naglemlemmengen kadagiti tattao a mangbirbirok kaniana.

Ngem manen, pudno kadi ngata aya ti ukom ti lubong itoy a tawen?

Inlawlawag dagiti iskolar a saan a pudno a mainaig iti panagukom ti Disiembre 21, 2012.  Umuna, saan a 21 ti petsa nga itudtudo ti bato a naawagan iti monument 6 a nasarakan idi 1915, no di ket Disiembre 23, 2012.

Saan a propesia ti nailanad iti nasao a bato no di ket ti panagleppas ti cyclical idea of time dagiti Mayan.   Iti daytoy nga aldaw ket isu ti panaggibus ti maika-13 b’ak’tuns, (13.0.0.0.0).  Ti b’ak’tuns ket maysa a kita ti unit ti oras a kaibatoganna ti 144,000 nga aldaw iti kalendario ti Mayan.

Umuna a sirkulo ti nawatiwat a kalendario ti Maya idi 3114 BC, ket aggibus daytoy iti Disiembre 23.  Ket nadakamat a daytoy Disiembre 23 ket isu ti pakasaritaan ni Bahlam Ajaw, nga ari dagiti Mayan idi.

Ket no pudno koma daytoy, apay ngarud nga adda pay dagiti dadduma a bato a mangibagbaga nga aggibus ti lubong kalpasan ti 7,000 a tawen?  Ti bato ket maysa laeng kadagiti 5,000 a bato a nasarakan iti nasao a sibilisasion ti nagkauna a panawen iti America.

Ngem ketdi, nakakaskasdaaw ti naidumduma a sibilisasion ti Maya iti dayta a panawen:  nabukelda ti kompleto a naisurat a lengguaheda, pagsidsiddaawan iti lubong ti arte, naisangsangayan nga arkitektura, ken sistemada iti matematika a di nakapappapati a maaramidda iti dayta a panawen nga awan ti calculator, computer, ken dadduma pay a maaramid laeng ti kaadduan iti tulong ti teknolohia.

Ngem agsublitayo iti saludsod, pudno kadi nga adda pannakagunaw ti lubong?

Wen.

Ngem ti kangrunaan a saludsod, kaano?  Saan laeng met a Maya, wenno ni Camping, ken dadduma pay a pumapadto ti nagkuna nga aggibus ti lubong.  Ta kangrunaan ti amin, ti biblia ti nagkuna nga agpatingga ti lubong ken amin nga agbibiag ditoy.

Ngem no kaano, dayta ti awan makaammo.  Ta kunada, dumtengto daytoy a kasla mannanakaw.  Iti tiempo a di ipagpagarup ti amin a dumteng dayta ta makumikomda kadagiti bambanag a naindagaan.  Dumteng dayta, nga awan duadua.  Kasano a maungaw ti lubong, babaen kadi iti nainsaknapan a layus, asteroid a tumama ditoy lubong, panagbittak ti napigsa a bomba atomika, panagdinungpar ti dua a planeta, panakapadisi ti Earth iti rikosna iti init— awan ti makaammo, mabalin a maysa kadakuada.  Mabalin met nga isuda amin nga aggigiddan.

Ngem umun-unan a naballaagantayo a no dumteng dayta a tiempo, masapul a nakasaganatayon.  Nakasagana, saan laeng iti pisikal, pinansial, ken sikolohikal – a kas panagsagsagana dagiti doomsday preppers – no di ket pannakaisagana ti nasantuan a bambanag.  Panagsagana ti kararua.

Agsagana, saan a kas ti panagsagsagana dagiti umad-adu a turista nga agturong iti sigud a lugar ti Maya tapno mangisayangkat iti camping, picnic, excursions ken dadduma pay.  Wen, ta manipud simmikat daytoy nga aldaw, pimmigsan ti negosio partikular iti turismo itoy a lugar.  Limmagto a bigla dagiti tattao nga umay ditoy, saan laeng kadagiti religious site ti Maya no di ket iti dadduma pay a lugar ti nagkauna a sibilisasion a kas koma dagiti Aztec, Inca, ken dadduma pay.

Nakabutbuteng, kunada ti Armageddon, ngem iti pudno  a Kristiano, isu daytoy ti aldaw a tagtagiuraytayo.#