sinursuran-banner-sqSinursuranNi Jobert M. Pacnis

Awan Lat’ Utangko, Kunam?

Sinursuran:  Kolum ni Jobert M. Pacnis

(Maudi a paset)

Ngem imbes nga aramidenna, sinubliananna manen ti aramidna. Isu pay itan ti nakatangtangsit. Sinublianna manen dagiti account-na ket pilit nga uk-ukkonenna dagiti aliporesna (nga ita, makisagsagpawda manen a dida ammo ti sibubukel a napasamak) tapno ituloyda a tiraen dagiti siguden nga imbabainda iti FB.

Kasla mamatiak itan iti kinuna ti maysa a mannurat iti ballasiw-taaw (a biktimada met nga agkakagungloan sadiay) a ti maysa a manglokloko, mangloklokonto latta.

Pagsayaatanna, nagpapanawen dagiti dadduma a gagayyemna iti FB. Ket maysa kadagiti inusarna pay a nagan ti maysa a babai met laeng a mannurat (a nagpausar met) ti nagsao payen ken nagibulgar kadagiti inar-aramid daytoy a suspek. Agbabbabawi itan no apay a nagpaaramat. Inakona dagiti nagbasolanna ket sidadaan a makisango nga agkiddaw iti pammakawan. Ngem isu a kangrunaan a suspek, awan kaniana dayta a rikna. Mangipakita a saan a sinsero iti in-text-na. Ketdi, mangnamnama dagiti biktima a mariing koma metten kasta pay dagiti sitatalinaed a gayyemna (a makisagsagpaw latta) ket saandan a makiramraman pay iti isyu a dida ammo ti sibubukel a paspasamak/mapaspasamak— a  ti lattan suspek ti pudno iti agnanayon.

Iti panagsukisok ‘toy nagsurat, kaaduan a mannurat nga Ilokano ti in-friend dayta a suspek kadagiti di nababbaba ngem lima nga FB account-na. Saan a mailaksid ditoy ni Apo Pabliser-Editor, ka-Sinursuran. He-he! Tallo nga account daytoy kabsat a manglilibeg ti nagbalinen a “gayyem” iti peysbuk ni Apo Editor. Nasayaat laeng ta din sa unay nga agpepeysbuk ket saan a makuriro dayta a “lilibeg.”

Identity theft. Wen, pudno a mapaspasamak dayta. Manon a kinatao ti tinakaw ti naagapadtayo a suspek (a babai a mannurat a nabiit pay a timpuar ti naganna)? Dagiti dadduma nga account-na, kadawyan pay met ngarud a nagan ti inusarna (a maysa ditoyen ti kanagnagan, pati apeliedo, ti kalugarak). Nakadidillaw met ketdi dagiti dadduma nga account-na ta saan a nagan ken awan ti profile pic-na no di drowing dagiti ayup kas koma iti pag-ong.

Tapno makalikliktayo ngarud iti identity theft, gesdan, kas kuna dagiti eksperto ti panagiposte kadagiti importante nga impormasion ti biagtayo. No adda napukaw nga ATM wenno ID-tayo, ireporttayo a dagus kadagiti otoridad tapno adda ebidensiatayto a di datayo ti akin-aramid iti maysa a krimen no kas pangarigan ta mausar dagitoy iti kasta nga aktibidad. Saan unay nga i-o-ON ti locator ti selpon ta mabalin a maadal dagiti kriminal ti rutam iti inaldaw. Di nga agusar iti password (iti email, FB, twitter, etc.) ken PIN a mainaig kadagiti importante a petsa iti biag kas koma iti petsa ti panagkasangay. No mabalin, saan nga updated dagiti iposte a ladawan wenno lokasion—ta mabalin nga adda mangsisiim kadatayo. Ken arisiten a naimbag dagiti i-CONFIRM a FRIEND iti social media.

Ditayo ngarud ipalubos nga agbalintayo a biktima dagiti mangar-aramat iti  social media iti kinadakes. Ay, narigat ti agbayad iti utang a di met inutang, ‘la! Narigat pay, ‘la, ti maidadanes! Ken kaladingitanen dayta pannakaidaton ken ni Patay no dakes laeng ti pagbanagan kas biktima!

Agridamtayo ngarud, gagayyem!#