sinursuran-banner-sqSinursuranNi Jobert M. Pacnis

Ay, Panagmiminas Latta!

Kolum ni Jobert M. Pacnis

(Maikadua a paset)

 

Imbes koma nga ilaban dagitoy nga opisial ti barangay dagiti iturayanda a dadaelen ti opisial ti ilida (a suportado dagiti nangangato pay a lider), isuda payen ti mangmangted iti proteksion kadagiti tao ti opisial ti ili tapno nawayada a maiwayat dagiti nangisit a gagemda.

Matda laeng dagiti agindeg nga agngayngayemngem ta nabileg dagiti kalabanda!

Nagbaliw ketdin ti sistema ti panagminas. Dagiti turayen iti barangay—pakairamanan dagiti asideg kadakuada—isudan ti mismo nga agminas babaen kadagiti dadakkel nga yman wenno magnet a naited kadakuada. Ti maprosesoda, ilakoda iti P16 ti kada baldi. Di kad’ doble ti pamastrekanda!

Mairupaan pay ditoy ti maysa a kita ti child labor. Adu nga ubbing ti agur-urnong iti magnetite babaen ti yman no awan ti klase.  Ken no dadduma, no awan ti balonenda, mapilitanda nga agminas tapno laeng makapataudda iti igatangda iti masapsapulda iti uneg ti pagadalan.

Idinto nga agtultuloy latta ti panagproseso dagiti makina dagiti agminminas. Mabunag dagitoy iti rabii agingga iti aglawag. Saan a matan-awan ti kinangato ti bagon ngem nalawag latta a magnetite ti linaonda ta agtintinnag kadagiti kalsada a malabsanda bayat ti panagibiaheda.

Ti maysa pay a sistema, ilugan dagiti babassit nga agminmina iti bilog dagiti  “naurnongda” ket idiretsoda iti nakapondo itan a barko iti asideg. Ta iti pannakasursurat itoy, nagparang manen dagidi barko (a nagpukaw idi dimteng ti media) iti taaw iti asideg ti mining site. Dagiti laengen dadakkel a “naurnong” ti mabunag babaen ti bagon a maibiahe iti sabali nga ili a yan dagiti dadduma pay a barko.

Kaano ngarud ita a mapungtil daytoy nga aramid no nakapagkaradapen iti kababaan nga opisial ti “gita” ti rineppet a kuarta?

Umad-adu a talaga dagiti lumaklakay-lumaglaglag!

Umungor nga umungor dagiti agrissuod a dalluyon kadagiti disso ti panagminas. Dakkelen ti linamut ti baybay a lugar dagiti agindeg. Ti aliaw a yeg daytoy, agkarkaradap latta iti barukong ken kinatao dagiti agindeg. Agsardengto man (no kaano, awan ti makaammo) dagitoy a “nangisit ti kararuana” iti aramidda, saandan a maisubli ti kinadaeg a dinadaelda. Saandan a maatipa ti isasang-at dagiti dalluyon a mangunas iti adu a disso a nagpitikan ti sibilisasion iti nabayag a panawen.

Itoy a mapaspasamak, ad-adda latta ngarud ti ibabangon dagiti dalluyon, aliaw, buteng ken aligagaw kadagiti agindeg.

Itay laeng napalabas a bagyo nga Odette, nupay di simmanglad iti daga, iti panagdawel ti baybay, dimmilpat manen kadagiti paraangan dagiti nagbangon a dalluyon. Anianto laengen no sumangbay ti super typhoon ditoy a deppaar? Kasanonto manen kaadayo ti sakupen ti baybay a lugar dagiti agindeg?

Malagipko manen daytoy a paset ti daniwko nga inruar ti Bannawag itay napalabas a tawen: Saan laeng nga iti taaw daytoy a dawel, panagdawel/ Tumaktakdang iti kadaratan, sumangsang-at/ Kadagiti pantok— in-inut nga aguyas iti paraangan/ Ta nabileg dagiti makina nga agkurob, agsusop/ Iti nayon pay a nam-ay dagiti agul-ules iti nam-ay/ Ken mabati latta dagiti kitang ken iket a magsat, mabsang/ A mangpakaro kadaytoy a kiraos, kadaytoy a gawat

Ket bumangon ditoy barukong ti aligagaw/ A siblosiblokan ima ti danum tunggal atab.

Tunggal basaek daytoy, adda latta nga adda makulding iti kaunggan. Adda dayta ladawan nga agpilit nga agpatak iti alintatao. Maysa a ladawan a mangpespes iti puso. Yad-adayo laengen ti Apo.

Addada pay dagiti daniw a nayula gapu iti panagminas. Ammok, adunto pay ti mabukel a daniw agingga’t di agsarday dagiti managirarem nga opisial. Daniw a mangyikkis iti agdama a mapaspasamak; daniw a kakaisuna a maisaranay kadagiti pada a biktimanto itoy nakaam-ames  nga aramid; ken daniw nga in-inut a manggungtob iti kinatao dagiti rinuker… (Kadagiti sumarsaruno nga isyu, ka-Sinursuran, palugodandak koma a mangibinglay kadagiti dadduma pay a dandaniw…)

Agtignay koma ngaruden dagiti maseknan nga ahensia tapno maisardeng daytoy nga aramid. Saan a dayta sinsinan nga addang ti iwayatda. Saan a dayta sinsinan a panagtiliw.

“Ilemmengyo dagita gamigamyo ta umaykami a kaduami ti media…”

Tsk! Tsk! Tsk!#