Sinursuran: Ay, suka! | Tawid News Magazine - Weekly Ilocos News đŸ“°
sinursuran-banner-sqSinursuranNi Jobert M. Pacnis

Ay, suka!

ADOBO, dinakdakan, paksiw, chicharon, kilawen ken adu pay a taraon. Kangrunaan a ramen wenno mangpapaimas kadagitoy ti suka. Saan a makapnek, saan a naimas no awan ti suka dagitoy.

Uray pay dagiti naata a mangga, lumlumdag nga arusip, papaya ken bugnay ken dagiti dadduma a prutas, makapakatay no masukaanda. Saan laeng a dagiti masikog ti naayat nga agsuka kadagiti naalsem a prutas.

Dagitay pay paggugustotayo a sarsaramsamen a tsitsiria, saan a kumpleto no awan ti suka a pagisawsawan. Ania ketdin a pangimastayo aglalo no napettakan iti sili!

Isu ngarud nga adu dagiti mailaklako iti merkado nga artem a sili. Kurang ti pagtaengan no awan ti artemna a sili a pagsawsawan dagiti nataengan. A mapalpaliiw a pati payen dagiti ubbing.

Kadagiti kalkalsada, makakitkitatayo kadagiti prutas kas iti mangga, karamay, ken santol a nayuper iti danum nga adda sukana. Pagaayat met daytoy a gatangen dagiti tao.

Pati pay ngaminen dagiti bunga ti pinia ken sandia ket masukaanda!

Ken saan met a naimas dagiti nadumaduma nga street foods no awan ti suka a pagsawsawan.

Wen, nagbalinen a paset ti taraontayo ti suka. Saan a mailibak a dakkel ti papelna iti yiimas ti makan.

Ngem malaksid a rekado iti taraon ti suka, maus-usar pay a pangikkat iti langsi/lang-es wenno di makaay-ayo nga angot iti uneg ti pagtaengan ken kadagiti taraon. Maar-aramat ngarud a pangnusnos kadagiti lames.

Kadagiti inna, us-usarenda pay daytoy a pangdalus kadagiti mantsa dagiti kawes a di maik-ikkat. Dakkel ngamin a katulongan ti asido a ramen ti suka iti pannakaugas dagiti rugit.

Maus-usar pay ti suka iti banio a pangikkat met laeng iti nakapet a rugit ken di makaay-ayo nga angot.

Kadua ti asin, inus-usar dagiti kaamaantayo ti suka a pangpreserba kadagiti makan. Iti kasta, pumaut ti taraon ket saan lattan a madadael no di magabenan nga ipauneg a dagus.

Epektibo pay ti suka a pangikkat iti di makaay-ayo nga angot dagiti dapan wenno saka. Kadagiti pay inna, mailaok ti suka iti danum a pagiyuperanda bassit kadagiti ginatangda a nateng sakbay a lutuenda tapno madubar ti kimpet a sabidong kadagitoy gapu kadagiti naipasuyot a kemikal.

Iti kaadu ti usar ti suka, nagbalin daytoy a nalatak iti pagilian— no di man iti sangalubongan. Iti pagiliantayo, adda mabigbig a suka iti tunggal lugar. Pagarigan, ti sukatayo nga Ilokano a naaramid iti tubbog ti unas. Pagaayattayo a pagsawsawan ken rekado dagiti lutuentay’ a masida.

Idiay met Katagalogan, adda ‘tay suka ti Paombong a kunkunada. Sabali laeng ‘tay aw-awaganda iti irok a suka manipud iti bunga ti palmera. Ken suka manipud iti niog.

Ngangani amin a prutas ket mabalin nga aramiden a suka.

Malagiptayo ngarud nga idi addatayo pay laeng iti elementaria, iti kaadu dagiti bunga dagiti netib a tsiko ni tatang, saan a magabgabenan a kanen. Napanunotna nga inurnong dagitoy iti putik ket pinagbalinna a suka. Nagimas man ti sumam-it-nga-umalsem a ramanna.

Apagbiit idi a maibus dagiti suka ni tatang. Aglalo no kasta a panagkakarasen iti alog. Pagsawsawanmi kadagiti naprito, nalingta wenno natuno a lames a sidaenmi.

Inaramid pay a suka ni tatang dagiti agsasaruno idi a bunga dagiti sabana a gullaba ken damilig. Kaskasdi a naimas!

Iti kastoy a kinapateg ti suka iti pagtaengan, napagbalin a komersial ti panaglako iti suka. Saanen a basta lattan naigalon wenno naipan iti botelia (ti arak) dagiti tagilako a suka. Nagruar dagiti addaan iti label wenno etiketa.

Iti naunday a panawen, inim-imastayo met latta ti naggatgatang kadagitoy a baro a suka aglalo no naawanantayo kadagiti nakaisigudan a suka a nagatangtayo a ginalon— nga iti biangtayo, dagiti adda a magatgatang iti igid ti kalsada iti Kailokosan.

Ngem gayam dagitoy komersialado la unay a suka, adda kano ramenda a synthetic acid. Ngarud, saan a natural ti pannakaaramidda!

Gapu ta saan a natural, adda negatibo nga epektona iti salun-at. Ket nagballaag ti PNRI (Philippine Nuclear Research Institute) iti panagannad iti panagaramat kadagiti nasao a suka nga indalanda iti panagadal.

Nasurok a sangapulo a brand ti suka nga adda iti merkado ti nagpositibo iti synthetic acid, segun iti resulta ti panagadal ti PNRI.

Pagdaksanna, saan a nairuar ti nagan dagiti nasao a suka.

Kasano ngarud a makapagannad ti publiko?

Kuna ti PNRI nga adda iti ima ti Food and Drug Administration (FDA) dayta. Kayatna a sawen, ti FDA ti addaan iti papel a mangnagan kadagiti nasao a suka.

Gapu iti naparnuay nga isyu, dagus a nagkuti ti FDA. Nangisayangkat iti bukodna a panagadal kadagiti mailaklako a suka iti merkado.

Ket lima a brand ti suka ti nagpositibo a nagusar iti synthetic acid! A dagus a naiwaragawag ti nagan dagitoy.

Ngem nanggubuay la ket ngarud ti dakkel a saludsod. Apay a lima laeng idinto a nganngani pay agduapulo dagiti nagpositibo iti inaramid ti PNRI a panagadal?

Ti pay makapulkok ditoy, saan nga agkakatunosan dagiti otoridad no ania a talaga ti ibunga iti salun-at ti tao ti synthetic acid a nausar iti panagaramid iti suka.

Saanen nga ammo no asino ti patien. Immuna, makadakes iti bagi ti synthetic acid. Idi kuan, adda nangkontra. Mayat latta kano nga ipauneg uray ta bassit met laeng a porsiento daytoy. Ken saan man met a delikado.

A ti dakes kano ket dagiti by-products ti synthetic acid!

Ita ngarud, sadino ti paglugarantayo nga umili?

Kabayatan a kabarbaraan ti isyu, maitutop la unay a kitaentayo ti pakaseknantayo.

Adtoy man dagiti simple a maaramid a mabalin a makatulong kadatayo:

No gumatang iti suka, saan koman a dagitay komersialado unay. Wenno dagitay baro iti panagkitatayo. Nabayagen nga am-ammotayo ti sukang-Iloko. Apay ngarud a di isu ti usarentayo? Malaksid a natalged, makatulongtayo pay kadagiti pada a nangisit ti sikona.

Aggatangtayo kadagiti am-ammotayo. Pagarigan, dagiti biahero a kailiantayo nga agisangsangpet kadagiti produkto. Kaaduanna ngamin kadagitoy ti danonenda wenno iti mismo pagtataudan dagiti produkto ti paggatgatanganda.

Ken kasamayan iti amin, apay a ditayo laengen agaramid iti bukodtayo a suka? Kas nasao itayen, nganngani amin a prutas ket mabalin nga aramiden a suka. No malunglungsotantayo met laeng kadagiti mangga (aglalo ita a kalgaw), apay a ditay’ padasen nga aramiden a suka? Masiguradotay la ketdi ti kinatalged dagiti aramidentayo.

Ket no saan a mabalin a maaramid a suka dagiti adda a prutastayo, baka makapartuattayo kadagiti naidumduma a pagsawsawan.

Aglalo ita ta saan laengen a suka ti adda isyuna. Pati payen dagiti soy sauce wenno toyo. Saan pay a nalnalpas ti isyu iti suka, adtoy manen dayta a baro a mangburibor kadatayo. Inton kuan, pati bugguongen.

Isu a husto met laeng ‘tay kunkunada a tapno makasigurado iti ania man nga ipauneg ti kameng ti pamilia, apay a di bukod a patanoren wenno aramiden dagitoy?

Rugiantayo ngaruden!