Footer

Bagas… Bagas… Bagas!

SINURSURAN: Kolum ni Jobert M. Pacnis

(Umuna iti dua a paset)

 

ITI dulangtayo nga Ilokano, kurang ti panaglalanglang, pannangan no awan ti innapuy. Paseten ti aginaldaw a panagbussog, pannangan wenno pammedped iti bisin ti innapuy.

Kurang ti bussog, kuna dagiti dadduma no bassit-usit wenno awan pay ketdi ti naipaunegda nga innapuy nupay aglaplapusanan ti sindada.

Saan laeng a tapno mabsogtayo ti innapuy. Daytoy ti mamatibker ti panagkakayammet dagiti kameng ti kaamaan. Bussogenna ti tunggal maysa iti ayat nga itden ti panaglalanglang. Pukawenna dagiti nagpasaran a rigat iti panangged iti para iti pagtaengan.

Iti kaadda ti innapuy a mapagsasanguan, saanen a napateg no naimas wenno saan ti maipabulon. Ti napateg, adda innapuy. Uray man no maideppel laeng iti asin. Wenno mapatedtedan ti manteka ken mapiritan iti asin. Naiduman a ragsak ti itdenna dayta nagnumo a ladawan iti dulang.

Ngem daytoy a kinapateg ti innapuy iti dulang, saan laeng a para ken ni Ilokano. Agpaay iti sibubukel a puli ni Pilipino.

Uray ibaga payen a nabayagen nga awan iti pagilian ni Ilokano/Pilipino (ta mabalin a nakapagasawan iti sabali a nasion), saan a dinanto kailiw ti mangipauneg iti nakairuamanna nga innapuy. Sapulen a sapulen ti panagramanna. Ikalukagna ngarud ti makasapul iti paggatangan ti bagas a lutuenna. Aglalo la ngaruden no naipalladaw kadagiti pagilian a kas karasay ti tudo iti kalgaw ti kaadda ti innapuy kadagiti panganan. Pudno nga agkakaimas ti ipapaunegda ngem kurang kano latta ta awan ti innapuy. Naiduma a talaga. Saan a mabalin a suktan iti noodles, pansit wenno tinapay laeng.

Kasta ti kinapateg ti numero uno a pammedpedtayo.

Kas iti istoria dagiti nataengan, idi panawenda, maipawil ti mangibati iti innapuy iti pinggan uray no sangkatukel laeng daytoy. Masapul a tagipatgen ta narigat ti mangpaadda iti innapuy. Adu a tuok ken rigat sakbay a maipasango iti lamisaan.

Umadayo ti grasia no sayangem laeng ti innapuy, kunada.

Ngem saanen a maipatpatungpal daytoy. No paliiwen ti agdama a henerasion, nagadu ti masaysayang a bagas wenno innapuy. Paset pay ketdin ti inaldaw a ritual ti adda latta innapuy a mabati iti pinggan. Aglalo la ngaruden no saan a kayat dagiti ubbing ti masida.

Yanna nga adat, saan man laeng a dillawen dagiti nagannak daytoy. Kasano, uray isuda no dadduma, adu met ti ibatbatida nga innapuy kadagiti pingganda.

Pilitem ngarud no nabsogka metten? maipilpilosopo.

Isu a kasta la unayen ti pannakapukaw ti kinapateg ti bagas/innapuy kadagiti ubbing. Saan a maipaspasagepsep kadakuada ti kinapateg daytoy. Kasla nalaka laeng ti makapataud iti daytoy a numero a taraon

Iti panagadal, riniwriw a kaban ti bagas ti masaysayang iti tinawen. Gapu iti pannakasaysayangna kadagiti pinggantayo.  A no maurnong, dakkel koma a tulong kadagiti marigrigat.

Maipalagip kaniak ti maysa a sarita (short story) daydi Apo Reynaldo A. Duque a naipablaak iti Liwayway. No diak mariro, sarita a para ubbing daydi. Trinatarna ti panangsaysayang ti maysa nga ubing ti innapuy. Nailukon pay iti sarita ti Matematika a suheto. Nadagup, manipud iti pagtaengan agingga iti sangapagilian a pannangan, ti masaysayang nga innapuy.

Naadalan ti ubing. Nagbalbaliw iti udina. Saannan a sayangen ti innapuy iti pingganna. No maisagepsep koma dayta nga adal iti agdama a henerasion dagiti ubbing!

ITA a masursurat daytoy, nagbalin manen a natibong ti innapuy iti pagilian. Namunganay daytoy iti nasao ni Senador Cynthia Villar, chairman ti Committee on Agriculture, iti maysa a Senate hearing a nakatamingan ti panagsardeng koman ti pagilian iti panagangkatna iti bagas iti sabali a pagilian. Segun ngamin iti makitkitada a senario, ad-adunton nga amang ti irik a maapit  ngem iti dagup ti mausartayo nga umili. Mangrugi dayta iti sumaruno a tawen.

Kuna ni Sen. Villar, maipawil koma kano metten ti makunkuna nga unli(mited) rice kadagiti panganan. Konektado kano ti pannangan iti innapuy ti panagngato ti blood sugar a mabalin a pagtaudan ti sakit a  diabetes.

(Adda tuloyn