Balay ken lote (Maikapat a paset)

Kasano?

Ammoda met a dos mil riyals laeng ti sueldok.  Awan kissayna nga ipatpatulodko amin.  Ngem no madanon ti enrollment ket masapul ti dakkel a kantidad, ibagbagak a nag-salary loanak tapno dida met perdien ti panageskuelada.  Iti daydiay a kaso, no mamin-san, ket kasapulan met ti panaglangsot tapno adda mayat nga ibungana.

Katorse mil riyals ngarud ti mabirbirokam kada bulan iti mamindua a pannakai-nego-siom?  Dakkel unayen no idasigmo ti sueldom a kas nars.

Dakkel no dakkel manong, ngem no kuentaem nga usto, di pay umanay a katukad tapno maallangonko pay ti bagik ken ti dayawko iti nakailugnakak a gayonggayong.

Wen met ketdi a, adi. Di met panangidawdawat, kasanon no matiliwdakanto?

Nakapsut la unayen a Filipino daydiay, ‘nong, no dina ammo a remediaran ti amin.  World-class ti kinadis-kartetayo a puli no panagipa-muspusan pay met la ti pagsasaritaan, di kadi, ‘nong?

Wen met ketdi a, adi.

Ag-cross countryakton a manong, intuloyna.  No maka-urnongak iti balor uray kagu-duat’ milion la a doliar, mabalinkon ti sumbrek idiay America kas investor.  Kasdiay ti inaramid ni antimi.  Ken siak a maysa, diak pampanunoten ti pannakatiliwko ta amangan no ad-adda la nga agkibaltangak.

Sino ti akinkukua iti daytoy a compound?

Kukua kano ti maysa kadagiti pinutot ti ari, ‘nong.  Kaad-duanna nga expatriates, gang-gannaet a Puraw dagiti adda ditoy uneg, ‘nong.  Soldado a mammagbaga iti ari dagidiay.

Daytoy ngay a balay?

Kukua ti maysa a koronel a dati a boss ni Marsiam a nagsubli diay America ngem agsublinto met la ditoy Saudi.  Ni Marsiam ti napusganna a mangtaripato.

Daytoy a balay ti nagbalin a lote ket sika met ti balay iti kuartona? Pinirsayko ti tinapay sako insawsaw iti peanut butter.

Ania pay ngay, manong.

Kasanon no agsikogka?

Maysaak a nars, ‘nong, ammok ti ar-aramidek, intangad ni Luz ti basona a napno iti Pepsi.

Mano a tawen ti planom a panaggian ditoy?

Tallo a tawen ti karkulok, manong.   Adda pay makatawen a nabatbati.  Maurnongkonton ti kuarta a kasapulak.

Nga agawid? Ag-for good kanton, adi?

Nope.  Diakon a plano ti aga-wid, manong.

Ta apay met?

Awanen ti rupak  nga isarang-ko pay kadagiti sangpetak.  Datay kunadan, iti daytoy a biag, dua a klase ti bayanggudaw.  Umuna, ti turista nga agpas-pasiar tapno mapadasanna a baddekan ken buyaen dagiti disso a kayatna a baddekan.  Maikadua, dagiti kas kadatayo a contract workers nga agbirbirok no kasanotayo a remediaran ti napanawantayo a kinakurapay. Nangina unay ti katukad dagiti mabirokantayo ta kangrunaan a dagiti karadkad ti pamiliatayo ti maidaton.

Yes, the social cost is staggering, inyinglisko.  Saanen a mabilang dagiti nawara a pamilia, dagiti annak a nadadael ti masakbayanda gapu iti nasapa a pannakiasawada a di nalpas dagiti adalda ken ti itataud dagiti kameng ti pamilia nga agur-uray lattan kadagiti remittances a namagbalin kadakuada a mate-rialistiko, nagminar manen ti kinamannuratko.

Korekka idiay a puntos, manong.  Iti daytoy a punto met a siakon ti nagpakalugi idi inawatko ti pangngeddeng a diakon susteneren daydi karik iti nobiok nga agsimpakaminto.  No makauray wenno saan, no natibker ti panagayatna, ti ma-sakbayan laengen ti makaibaga numan pay nakasaganaak metten nga agbiag iti punto laeng iti ekonomia a pakaigapuan ti panagbayanggudawko iti sabali a pagilian.

Numan pay kuarta ti ramut ti amin a kinadakes, Luz, adi, kasapulan met daytoy tapno matungpal dagiti dadduma nga arapaaptayo ta addatayo ngarud iti kapitalista nga ekonomia.  Arapaap ken tun-oyen a di met kabalinan nga impamuspusan ti gobiernotayo iti bukodna a pagturayan.  Numan pay sang-kaibaga dagiti komunkontra iti daytoy a polisa nga awanto koman ti agbayanggudaw iti ballasiw-taaw a mangged, di met mailinged a daytoy met la a polisa ti ingkapilitan nga ikidem a suroten tapno tumpaw ti agngangabiten nga ekonomia, a datayo ti agserserbi a salbabida.

Wen ngarud, Manong Lito, nakuna ni Luz ket kellaat a nanglangeb ti rupana. Inam-lidna ti agsumbangir a suli dagiti matana sakbay nga intuloyna ti nagsao.

Itan a maamirisko, manong, a no siak la koma ti masurot ket maisubli pay daydi kalman, kaykayatkon daydi sigud a kasasaadko idiay pagiliantayo a numan pay bassit-usit ti sueldok, sanabale ta nalagda latta ti kammayetmi iti pamiliak kasta met iti nairut a relasionmi iti nobiok.  Ta ti gayam pudno a ragsak ken pudno a panna-kapnek ket awan kadagiti nailubongan a banbanag no di ket agtaud iti uneg ti pamilia nga ayan ti kabassitan a yunit iti kagimongan.

Adda kadi panagbabawim iti daytoy a nagbanagam, adi?

Pinangresan ni Luz ti paniona sakbay a simmungbat.

Dakkel a, manong.  Ngem ammotayo met nga awan ti umuna a babawi.  Adda nga adda iti udina.  Ngem nupay adda babawik, dakdakkel met ti reggetko a bumangon ken panawan ti nakailugnakak.  Datay kunakon, ti panggepko ket agbayanggudaw latta tapno matulongak ti pamiliak.  Dua tawen pay ket agretironton dagiti dadakkelko.

Pinerrengko ti kasangsangok nga itan ket nalawagen ti rupana numan pay maripar ti naglemmaan ti ladingit iti panangiluana kadagiti sakit ti nakem ken dangkok dagiti tuok nga im-impenenna. Maannina-wak ti nagpaiduma a pingetna a makidangadang kadagiti pannubok iti biag iti baet ti kinamanagmaymaysana, awan gagayyemna, adayo kadagiti kakabagianna.

Good luck ngarud, ading Luz.  Agyamanak ta pinatgam daytoy nga innuman.  Baam ta istoriaekto amin amin.

Wen, ‘nong.  A ngem saanka koma a mangasaba a, inrungi-itna.  Ta saan met nga amin ket maymaysa a Biblia ti pama-tianda.  Basta ibagamto lattan a no mabalbalin, awanen ti abro-abroad, innayonna.  Ta uray sangkaapuyan-sangkai-sakmolan ti mabirokan no nalagda latta ti pundasion ti pamilia, idiayton nga aguddog ti pudno a ragsak ken panna-kapnek, inggibusna.

Ali, baam ta makadanon, adi, inrungiitko met.

Timmakderak ket napatakder met. Naginnabrasakami. Inara-kupko ket nagari ti rikna a naingkabsatan iti nagbaetanmi.  Naasianak ta malagipko datay buridekmi a balasitang a ni Gracia a mangkadkadua kada amang ken inang.  Kasanon no isu met ti nakapasamakanna? Inamlidko ti suli dagiti matak sakbay a naukas ti innarakupmi.  Inin-inayad nga inagkan ni Luz ti pingpingko a sinupliak met nga indeppel ti bibigko iti mugingna.

Ammok a dikamton agkita.  Nagkibinkanmi a nagna nga agturong iti dakkel a ruangan iti compound.  Naminsan pay a timmaliawak.

Fi Aman Illah, goodbye, Manong Lito, impakama-kamna.

Ma’a Assalama, goodbye met, Ading Luz, insungbatko.  Nagsinnabat dagiti isemmi.

Nariparko manen ti ingget linteg a takderna a pumay-payapay a kinadua dagiti rumimrimat a matana.  Usto met a sumungad ti limousine.  Apagtugawko iti uneg ti nala-miis a lugan, nataldiapak ti relok iti pungupunguak.  Alas dos gayamen iti parbangon.

Sadino man ti ayanmo ita a sulit’ lubong, Luzviminda Filipinas, adtoy, adi, ti ababa a pakasaritaam iti naunday a panagbaniagam iti pannakisugalmo iti daytoy a dangadang iti biag tapno maallangonmo ti dayawmo.#