Balay ti panawen

DINALIKEPKEPANni Rannie ti nangmingming iti balay nga otso por siete metro ti pakabuklanna malaksid iti pasipi daytoy a pannakaterasana a simmango iti daya. Tallo ti siledna ket nagtengnga ti master bedroom a naerkonan. Naiyariping met iti dumnat’ abagatan ti comfort room a nasaadan ti bathtub ken pagruaran ti artipisial a tudo. Iti akin-laud a suli ti Dining Room. Sabungsabongan a tiles ti suelo. Nakusnaw nga asul ti pinta ti agkalalaw idinto a puraw iti uneg agraman bobeda. Nalabaga met ti galba. Ni Ysel a kaayan-ayatna ti makagapu iti daytoy.

Nagpanaas ti barukong ni Rannie a nakalagip ken ni Ysel. Babalawenna ti bagina. Basolna kadi no imbubosna ti panawenna iti daytoy agbalinto a ‘balay ti panawenda’? Saan kadi a pagsayaatan ti mangisagana iti masakbayan? Pinis-itna ti suli dagiti matana ta dimmagsen ti kalub dagitoy.

Inyangad ni Rannie ti rupana. Simmul-oy ti angin ngem binulosanna met laeng. Naiturongen dagiti matana kadagiti sabong dagiti masetas a nanglikmut iti balay. Sakbay nga immaddang, siniguradona nga ammonan no sadino ti turongenna.

“SIAK ni Rannie Estorba, 24, taga-Minabel ngem idiay Villa ti dimmakkelak,” inyisem ni Rannie.

“Richel Ramirez ti naganko, Manong, ngem Ysel kunam lattan. Desiotso anios. Taga-Poblacion, Pudtol,” insungbat ni Ysel. “Am-ammokan kas student leader ken journalist.”

Agpada da Rannie ken Ysel nga adda iti maikadua a tukad ti kurso a kinamannursuro.  Agkaadalanda.

Saan a makaidna ni Rannie kadagiti simmaruno nga aldaw. Nagbalin nga arkos dagiti bibigna ti balasang. Inkagumaanna nga innala ti contact number daytoy kadagiti babbai a kaadalanda.

Saan a nagpamayang ni Rannie. Inaremna ni Ysel.

“No malasatam dagiti pannubokko, palubosanka nga agarem,” kinuna ni Ysel.

“Ania kadi dagidiay?”

“Damagem kadagiti barkadak, nangruna ken ni Tante, no palubosandaka nga armennak. Kalpasanna, gayyemem dagiti adiek— da Rodney ken Jenneth. Kalpasanna, ipakadam ken ni Mamang. Ket no umannugotda, nasayaat.”

“Kasano koma a gayyemek dagiti kakabsatmo ken ipakadak ken ni Mamangmo ket diak met am-ammo isuda?”

“Diskartemon, ah!”

Inaramid ni Rannie amin a pamusposan. Social media ti kangrunaan a nagrangtayanna. Nalaos a yamanna ta kasla umay-ayon kenkuana ti panawen. Babaen met laeng ken ni Ysel, nalabsanna amin a pannubok ket nagun-odna ti kalkalikagumanna. Ngem adda di pulos napunas iti panunotna.

“Beybilabz,” kinuna ni Ysel iti naminsan. “Malaksid a barkadak ni Tante, idi pay laeng second year haiskulkami nga agar-arem. Ngem napateg a pagayam laeng ti mariknak kenkuana.”

Pinerreng ni Rannie ti kaayan-ayatna. Napaumel. Kinagatna ti akimbaba a bibigna. Kasla adda naduyok a paset ti barukongna.

Adun ti nadamdamag ni Rannie a nagbarkadada nga immuna sakbay a nagbalin nga agayan-ayatda. Ket dagiti dadduma, isuda ti nagdenna iti kamaudiananna.

“Rannie?”

Pinilpilit ni Rannie ti immisem ngem mulmulmolan ti panunotna ti kinuna ti kaayan-ayatna.

NAKARAGRAGSAK ni Rannie kadagiti simmaruno nga aldaw. Tunggal mansari ken anibersario ti ayan-ayatda ken ni Ysel, rummuarda tapno selebraranda daytoy. Agmalem ken agpatnagda nga agkadua.

Naragragsak manen ti aldaw ni Rannie idi agturposda ken ni Ysel. Nagpasken dagiti dadakkel ti balasang ket imbitado isuna. Kasta man met laengen ti napasamak idi maipasada ti board exam-da. Ngem saanna a ninamnama a dayta ti mangparnuay ti ganna ti relasionda.

“Inawatdak nga agisuro idiay Saint Francis Academy, Beybilabz,” kinuna ni Rannie iti maysa a malem nga addada iti terasa ti balay da Ysel. Minulenglengan ti balasang. Napaut.

“Kasano itan, inawatdak met ditoy Pudtol Vocational High School,” sililiday nga insungbat ni Ysel.

Binulosan ni Rannie ti sinul-oyna nga angin. Iniggamanna dagiti dakulap ni Ysel. pinerrengna. “Maikarim kadi nga urayennak?”

Nakipinnerreng ni Ysel. Nagtinnukodda. “Namnamaek kadi nga adda sumangpet?”

Innibbatan ni Rannie dagiti dakulap ni Ysel. Dagiti met pingping ti balasang ti tinapaya dagiti dakulapna. Indekketna ti mugingna iti muging daytoy.

“Siglotam daytoy a karik, beybilabz,” inyarasaas ni Rannie.

Nagsabat dagiti matada. Apagbiit a nagsinnapul dagiti bibigda.

“Rannie,” kinuna ni Ysel. “Diak mapnek a teks wenno tawag laeng ti pakangngegak iti timekmo. Saan nga umdas ti ladawam a pangibagaak iti iliwko kenka.” Ket tumremen dagiti luana.

Inarakup ni Rannie ti kaayan-ayatna. “Agibturta tapno maisaganaanta ti masakbayan.”

NAPARTAKti panaglayag dagiti ulep. Kasla apagkirem laeng ti makatawen.

Idi damo, linawas a sarungkaran ni Rannie ti kaayan-ayatna. Rinabii nga agtintinnawagda babaen ti video call. Ngem gapu iti tarigagay ni Rannie a mangikallaysa iti nobiana, inkeddengna a langananna ti sumarungkar ken makitinnawag ta masayangan iti kuarta a paglodna. Inkarina iti bagina nga urnongenna laengen daytoy a panggatang iti apagkapat ti sangaektaria a daga ni Tata Roy – kaaruba da Ysel – a pangipatakderanna iti balay ti panawendanto kas agassawa. Ket daydi linawas, nagbalin a binulan agingga a manmanon nga agkita ken agsaritada iti video call.

Pagpambar ni Rannie ti kaadu ti ubrana no kasta a saludsoden ti kaayan-ayatna no ania la unay pakakumikomanna. Ngem kinapudnona, limed a mapmapan daytoy idiay Poblacion, Pudtol tapno sarungkaranna ti balay a mapatpatakder iti daga a tintinnaganna. Inlimedna daytoy ta kayatna a masorpresa ti nobiana.

Iti maikalima nga anibersario ti ayan-ayatda, pinasiar ni Rannie ni Ysel. Iti maysa a nalatak a pagdidigusan idiay Luna ti nagselebraranda.

“Napalalo unayen ti ar-aramidem kaniak” kinuna ni Ysel. “Aginnaddayota la ngaruden dinak pay teksan.”

“Dispensarem, Beybilabz, ar-aramidek daytoy para iti pagsayaatanta.”

“Pagsayaatan wenno pagsayaatam laeng?”

“Saan, adda laeng napateg nga as-asikasuek.”

“As-asikasuem kadin ti kallaysayo iti nangisukatam kaniak?”

“Beybilanz,” sipapakumbaba a kinuna ni Rannie. “Awan nangisukatak kenka. Siksika laeng ditoy.” Tinimpagna ti kannigid a barukongna.

“Makaammoka! Ngem dinakto babalawen no awanen mariknak a panagayat kenka!”

KASLA angin ti panaglabas ti panawen. Kaano la daydi umuna a tawen ni Rannie a mangisuro. Ti panagpuypuyatna a nangpampanunot no kasano a matungpalna ti balay nga arapaap ni Ysel. Ita, malmalpasen!

Nupay inkariada ti panagpinta iti ruar gapu iti tudo, iti panagleppas daytoy nga aldaw, pudpudnon dayta nga arapaap. Inton’ maikasiam daytoy a Disiembre, maikawalonton nga anibersario ti relasionda. Dayta nga aldaw ti nabayagen nga ur-urayenna. Idiayananton ti panagkallaysada. Ket saksinto dagiti pagaayat ni Ysel a masetas a nanglikmut iti balayto dagiti panawenda. Ket iti daytanto met laeng a kamasetasan ti pagkasaranda.

Tinangad ni Rannie ti balay. Mano laengen nga aldaw, maipanekneknanton ken ni Ysel a biddut ti atap daytoy nga addan sabali iti pusona. Maagasanton ti kinuna ni Ysel a sinugatna a puso daytoy. Estoriaennanto ti saem a linak-amna iti panagib-ibturna iti iliw ken segga. Kiddawennanto ti tulong ni Tata Roy a mangilawlawag iti kinapudno. Ti ngamin lakay ti kinakumplotna iti daytoy a planona. Manipud pay idi rugi agingga ita nga agleppasen.

Kinita ni Rannie ti oras iti selponna. Dumanin alas tres ti malem. Nagpakada ken ni Tata Roy apaman a naisaganana ti merienda.

“Sangakarton la nga empelayt, barok,” inkatawa ni Tata Roy.

Umis-isem ni Rannie a simmalpa iti motorna.

Pinanurnoran ni Rannie ti kalsada a kumamang iti Pudtol Public Market. Iti panangiparadana iti XRM a motorna, naisurot ti imatangna iti limmabas a wave a motor. Ni Ysel ti kalubbon ni Tante! Naimayeng. Sakbay nga immalsa iti motor, tineksanna ti kaayan-ayatna.

“Ubram, Beybilabz?”

Iw-iwaenen dagiti allawagi ti pangdinakdakan a pulotanda idi kitaen ni Rannie ti reply ni Ysel.

“Kalkalpas merienda.” Dayta ti umuna a teks.

“Naknakanmo ta ita man pay a damagem ti ubrak?” Ti maikadua.

Umis-isem ni Rannie nga agwingwingiwing. Sigud ngamin a dina damdamagen no aniat’ ub-ubraenen ni Ysel. Ken dandani makalawasen a dina tineteksan ta saan met a naglolod. Sa laeng nalodan ti selponna idi kalman a pangtawagna ken ni Tata Roy. Ngem dagus a nakeltay dayta nga isem gapu iti nakitana itay.

“Kinaduam a nagmerienda, Beybilabz?”

“Nakaun-untonka!”

Bimmara ti piditpidit ni Rannie. Pinasimbengna ti riknana. Nalagipna ti kinuna ti kaayan-ayatna iti naudi a panagsaritada, ti imbaga daytoy maipapan iti istatusda ken ni Tante.

“Nakitakayo ken ni Tante.” Inteksna.

“Ammom met gayam ngem damagem pay laeng! Nakitanak ngem dinak man la inasitgan! Kaduam ket ngata ti sabali a nobiam!”

Nangemkem ni Rannie. Miningminganna ti teks. Dina nagawidan ti panagpaulo ti darana. Agtigtigerger dagiti ramayna a nagtalmetalmeg.

“Letse! Awan sabali a nobiak!”

Agngarnagriet a nakitipon iti ummong dagiti allawagi. Pinilitna ti immisem. Pinigisna ti ngarab ti karton.

“Ibusentayo daytoy,” mapilpilit ti isem ni Rannie a nangbekkelen iti maysa nga empelayt.

Tinapik ni Tata Roy ti abaga ni Rannie. Nagkinnitada. “Terredem ti inumem, barok.”

Nagtung-ed ni Rannie.

Naibusen ti umuna nga empelayt ngem awanen napasangpet ni Rannie a teks ni Ysel. Tiningitingna ti inteksna. Agbabawi iti panangiteksna ti “letse”.

“Sori, Beybilabz,” inteks ni Rannie.

“Naumaakon kadagita a sorim!”

“Ania ti aramidek tapno mapakawannak, Beybilabz?”

“Agsinatan! Itan!”

Kasla nasuyatan ti nalamiis a danum ni Rannie. Bimmusnag ti rupana. Agsinada? Itan? Pimmanaas ti barukongna. Agsinada itan ta natungpalnan ti balay nga arapaap ni Ysel. Ket isarunonan a tungpalen ti inkarina kadagiti dadakkel daytoy. Naglagaw.

“Saan a mabalin.”

“Shit! Yantangay dikan agpakpakita kaniak, ikankanayonmon ti saan nga agpakpakita! Ken dikan kayat a makita!”

Kasla nasudak ti barukong ni Rannie. Tiningitingna manen dagiti pasamak. Ikankanayonnan ti saan nga agpakpakita ta di met nagpakpakita? Ken di kayaten ni Ysel a makita? Basolna kadi no sinaganaanna ti masakbayan? Timmakder tapno umikay iti ‘yanda nga agiinum.

Indayal ni Rannie ti number ni Ysel ngem kinansel daytoy. Inulitna. Kaskasdi a kinansel daytoy. Inulitna agingga iti naminwalo.

“Ania ti gapuna a dinakon kayat a makita, Beybilabz?” inteksna.

“Naamirisko a ni gayam Tante ti pudpudno nga ay-ayatek!”

Nailabeg ni Rannie. Inrugina a linagip manipud nagam-ammoda. Pinasingkitna dagiti matana tapno malapdan ti panagluana.

“Paset kadi pay la dayta ti panangsuotmo kaniak?”

Awan nauray ni Rannie a reply. Napan iti ‘yan dagiti agiinum. Kinargaanna ti basona. Timmakder. Nagpakada. Tinurongna ti sidiran ti balay. Nagtugaw iti minuyonan dagiti masetas. Indayalna ti number ni Ysel. Dagus a nasungbatan.

“Agyamanak ta sinungbatam, Beybilabz.”

“Aksidente laeng tapno ammom!”

“Sori…”

“Huuuuu… yiyiyiyiyyy… adu la amin a sori! Makauma dayta a sori!”

“Paset kadi pay la ti panangsuotmo kaniak ti kinunam a ni Tante ti ay-ayatem?”

“Dagullit! Makapasuron!”

“No kastoy met laeng ti pagbanagan ti panagayatko kenka, dinak koman sinusuot ti kastaunay.”

“No pagleddaangennak met laeng, dinak koman inar-arem!”

“Ay-ayatenka unay, Beybilabz…”

“Ay-ayaten? Aniat’ klase dayta a panagayat? Agpakitaka la no kaykayatmo. Ammom met nga umdasen a ragsakko ti makaduaka iti uray apagbiit laeng. Nga uray rigatko amin a rigat basta masiguradok ti panangtungpalmo iti karim, umanayen a sarikedkedko. Ngem impaidammo ti sangkabassit nga orasmo. Sa ita, ibagam nga ay-ayatennak? Ulbod!”

Naganug-ogen ni Ysel.

“Sori… maudi daytoyen a sori…”

“Kunam manen! Inton’ makitam wenno madamagmo nga adda kinakuyogko, atapem manen a nobiok! Idinto a mabagbagtitakon a mangur-uray kenka.”

Naputed ti saritaanda. Indayal manen ni Rannie ngem saanen a sinungbatan ni Ysel. Intangadna ti nagyan ti basona. Nanaltuog ti karabukobna ket naanud ti imon a nariknana itay. Tinaliawna ti balay. Saan a kabaelan nga alimonen ti sipnget. Binulosanna ti angin a sinul-oyna. Nagsubli iti ‘yan dagiti allawagi a nakapigpigsan ti garakgakda.

Sakbay a nagkidem dagiti mata ni Rannie, naikeddengnan nga inton’ bigaten nga ipatungpalna ti aldaw a nabayag a pinaluomna.

NAKATAKDER da Rannie ken Ysel iti sango ti balay.

Naka-dress ni Ysel a nalabaga ti akinngato idinto a nangisit ti akinbaba nga agingga iti ngatuen ti tumeng ti gayadna. Nakaminminar ti napudaw ken simmabunganay a luppona. Adda kasla tangan ima a nasallapid iti agsumbangir a pispisna sa nagsinnabat dagitoy a naipit iti likud. Napalammaakan ti apagapaman a nalabaga a lipstik ti naingpis a bibigna. Maibagay la unay iti kimmampuso a rupana.

Nakapolo ni Rannie ti stripe a naasmangan ti maong ken rubber shoes. Nabisngay iti kannawan ti apsay a buokna. Kasla apagleddag a bungat’ malubeg ti di nakapadas a simmippit ti sigarilio a bibigna. Natundiris ti agongna a tamtamdagan ti pimmarintumeng a kurimatmatna. Nagdindinnangkil ti abagada. Nakaiggem ni Ysel iti pouch a ‘yan ti selponna. Idinto a nakabulsa ti kannawan ni Rannie.

“Dayta ti napanan ti impaidamko a kanito a kunam, Beybilabz.”

Pinerreng ni Ysel ni Rannie. Adda siddaaw kadagiti matana.

Dandanida naggiddan nga immaddang. Simrekda. Pinindada a sinirpat dagiti siled. Ti dining room. Ti comfort room. Addan sumagmamano nga alikamen iti salas. Adda mini library. Rimmuarda. Tinurongda ti kamasetasan. Nakaung-ungaren dagiti bermuda. Sinango ni Ysel ni Rannie.

“Ditoy a naipempen amin nga iliwko kenka, beybilabz.”

Nagdumog ni Ysel. Agluluan idi ‘yangadna ti rupana.

“Sika ti balay ti ayatko, Ysel. No saanka nga ay-ayaten, diak koma naaramid daytoy.”

Nagdumog manen ni Ysel. Nayegyeg dagiti abagana. Bimtaken ti saibbekna.

Imparintumeng ni Rannie ti kannigidna sa inruarna ti singsing nga itay pay nga ap-apirasenna. Tinangadna ni Ysel. Nagsinsinan dagiti ramay ti imana nga insarang ti silver a singsing.

“Beybilabz, ipalubosmo kadi a gibusantan ti panagboypren-gelprenta?”

Nagsabat dagiti matada. Nagsardengen a nagayus ti lua kadagiti pingping ni Ysel ngem agtigtigerger pay laeng dagiti bibigna.

“Isu a kinaguraka ta diak metten mauray a gibusam, labz.” Inyusok ni Rannie ti singsing iti kannigid a pattungagan ni Ysel. Timmakder. Naginnarakupda sakbay a simrekda iti balay. ●