Bangsamoro Autonomous Region: sungbat iti naatap a kappia iti Mindanao?

Komentario ni Christine Marie Verzosa

 

Kamaudiananna, dimteng met laengen ti naatap a kappia iti Muslim Mindanao. Kas inwaragawag ni Presidente Benigno Aquino III iti telebision, nagkinnaawatanen ti gobierno ken ti secessionist group Moro Islamic Liberation Front (MILF) ket pagsaritaandan ti pannakapataud ti Bangsamoro Autonomous Region.

Naatap la unay ti kappia iti Mindanao iti uneg ti uppat a pulo a tawen a nakatayan ti rinibribu a katao ken nakadadaelan ti saan a mabilang a sanikua ken nakabusbosan ti gobierno iti linaklaksa a pisos gapu iti saan a mamingga a nadara a dangadang iti nagbaetan ti MILF ken dagiti soldado ti turay.

Kuna ti presidente a ti kangrunaan iti panagsabat ti dua a dakulap ket ti pannakasubbot ti naimameg nga ekonomia iti abagatan a paset ti pagilian ken pannakaited iti nasirsirnaat a masakbayan dagiti agindeg. Kasapulan unay  ti pannakaadda ti kapkapnekan a sapasap nga autonomous region a naibasar iti konstitusion ti pagilian.

Mabasa iti 1987 Constitution a masapul a maaddaan iti autonomous government iti Muslim¬† Mindanao ken iti Cordilleras. Iti Article X, Section 15¬† (Local Government Code), kunana: ‚ÄúThere shall be created autonomous regions in Muslim Mindanao and in the Cordilleras consisting of provinces, cities, municipalities, and geographical areas sharing common and distinctive historical and cultural heritage, economic and social structures, and other relevant characteristics within the framework of this Constitution and the national sovereignty as well as territorial integrity of the Republic of the Philippines.‚ÄĚ

Mangipaneknek a maysa a konstitusional a kalintegan ti pannakaadda ti autonomous region.

Nupay addan napataud nga Autonomous Region for Muslim Mindanao (ARMM), saan unay a naballigian daytoy ta adda latta susik iti pannakaisikkir ti nalawlawa ken nawaywaya a konsepto. Tapno agpatinggan ti awan mamaayna a nadara ken nadagem a dangadang, naited dagiti nasisita a kasapulan tapno agsabat ti dua a dakulap a nangituding ti pannakabukel iti suroten a dana tapno mabukel ti Bangsamoro Autonomous Region. Buklen dagiti Muslim ken dagiti non-Islamic minority iti ka-Mindanaoan ti Bangsamoro.

Napagtutulagan ti panagkaykaysa ti gobierno ken secessionist group sadiay Kuala Lumpur, Malaysia. Tapno mapatalgedan ti saritaan dagiti dua, napirmaan ti katulagan idi Oktubre 15 sadiay Manila a sinaksian a mismo ti presidente.

“This framework agreement is about rising above our prejudices. It is about casting aside the distrust and myopia that has the plagued efforts of the past,” inwaragawag ti presidente babaen ti broadcast media iti Malaca√Īang a sinaksian dagiti amin a kameng ti gabinetena.

“This agreement creates a new political entity and it deserves a name that symbolizes and honors the struggles of our forebears in Mindanao and celebrates the history and character of that part of our nation. That name will be Bangsamoro,” impaganetget ti presidente.

Ti kinaadda ti katulagan ti mangipasigurado iti pannakaisardeng ti nadara a dangadang ken umaddang para iti nasirsirnaat nga agsapa a nabayagen a naipaidam iti ka-Musliman. Bareng saanen a masurotan ti implementasion ti napagtutulagan ti dana a  nagnaan dagiti nalpay nga abaga kadagiti napalpalabas a tungtongan-kappia.

Ti political will ti presidente ti kangrunaan a naisaruag a nangisulong iti dur-asan ti saritaan, ket saan met a nagsagaba iti pannakaupay‚ÄĒ nagbannawag ti tiansa a maragpat ti tartarigagayan a kappia ken panagdur-as iti Mindanao.

Nabaknang  ti Mindanao iti natural resources ngem saan pay unay a na-explore gapu iti amak dagiti kapitalista a mairamanda iti mapaspasamak a nadara a rinnupak. No maparang-ay dagitoy agkalkalaegan a resources, possible nga itag-ayna ti nakananama nga ekonomia saan laeng sadiay a deppaar no di ket kangrunaan ti pagilian; no di man agbalin daytoy a tigre nga ekonomia iti Asia.

Mapapati la unay nga addaan ti Mindanao iti $312 billion mineral wealth a masarakan iti mismo a lugar iti nadara a dangadang. Lalo iti partena iti Sulo nga ayan ti naitudo a nabaknang nga oil, gas ken mineral deposits.#