Batanes, mabagbagyo la ngaruden, naginggined pay laeng

NAINDAKLAN a ballaag kadagiti amin nga umili ken agindeg iti Pilipinas iti nabiit pay a napasamak a ginggined iti probinsia ti Batanes tapno kanayon nga agsagana iti isasangbay dagiti didigra nangruna ti panagdayyeg ti daga ta awan pay ti naimbento nga alikamen a mangipakdaar ti idadateng daytoy a kalamidad iti laksid ti modernon a teknolohia.

Nalatak ti Batanes kas ka-Amiananan a paset ti Pilipinas ken dalan dagiti adu a bagyo a mangdaldalapus iti pagilian iti tinawen.

Nasanayen ken nagbalinen a natibker dagiti Ivatan nga umili ti Batanes ken dagiti pasdek ken pagtaenganda kadagiti adu a bagyo a nangdalapus iti probinsia gapu ta kanayon a nakasaganada iti iduduprak dagiti napigsa nga angin ken tudo a sumangsangbay kadagiti isla a mangbukel iti Batanes. Nabangon met dagiti nababa a balayda iti apog ken bato ket saan a kabaelan a basta dupraken dagiti napigsa nga angin no dumteng dagiti bagyo.

Ngem saan a napakadaan dagiti Ivatan dagiti nagsaruno a napigsa a ginggined a nangdayyeg ti Batanes nangruna iti isla ken ili ti Itbayat.

Idi bigat ti Hulio 27, 2019, nagsaruno a dinayyeg ti Magnitude 5.4 ken Magnitude 5.9 a ginggined ti probinsia a nangkellaat kadagiti agindeg ta maibilang daytan a kapigsaan a ginggined a sinagrap ti Batanes iti las-ud ti 65 a tawen.

Maibasar iti report ti National Disaster Risk Reduction and Management Council (NDRRMC), agdagup iti siam dagiti natay ken 60 dagiti nakaro a nasugatan, agdagup iti 911 a pamilia wenno 2,963 nga agindeg dagiti naapektaran iti dayta a ginggined.

Segun met iti report ti Department of Public Works and Highways (DPWH), mapattapatta a ti kadagupan dagiti nadadael nga imprastraktura ket dumanon iti ₱292 million ti balorna.

Nairaman a napakaruan a nadadael ti napnuan-pakasaritaan a Santa Maria de Mayan Church a nabangon idi 1888 a narpuog ti kampanariona. Nadadael pay dagiti sumagmamano a balay a bato, dua nga eskuela ken dua a health centers.

Nagsentro ti ginggined iti Itbayat ket nakaro ti epektona kadagiti agindeg nangruna kadagiti natayan, nadangran ken nadadaelan ti pagtaengan. Nadadael met dagiti kalsada ken dadduma pay nga imprastraktura.

Segun iti report ti Philippine Institute of Volcanology and Seismology (Philvocs), ti napasamak a Magnitude 5.9 a ginggined ket addaan iti kauneg a 43 a kilometro. Nairekord nga Intensity 7 ti narikna a ginggined iti Itbayat. Nagsagrap met ti Basco iti Intensity 5, iti Sabtang ken Ivana ket Intensity 4.

Maibasar met iti earthquake scale ti United States Geological Survey, ti ginggined a nangdayyeg iti Batanes ket addaan iti Maximum Intensity 8 a nakapataud iti nakaro a panagdayyeg ti daga. Nasayaat ta saan a nagparnuay iti aluyo a nangpakaro koma ti didigra. 

Nagbalin a napigsa ti ginggined iti Batanes ta ti probinsia ket adda iti nagbaetan ti collision center wenno nagtengngaan ti Pacific Ocean ken West Philippine Sea wenno South China a tuparen dagiti dalluyon manipud iti Daya ken Laud. Gapu iti nabayagen ken masansan a panagtupa dagiti napigsa a dalluyon ket nagkuti ti uneg ti daga a nangpataud iti ginggined.

Bimmisitan ni Presidente Rodrigo Duterte iti Batanes ket nangipaayen ti gobierno iti pakauna a tulong kadagiti biktima. Pinatalgedanna ti tulong ti National Government iti pannakatarimaan dagiti nadadael nga imprastraktura Impasingked metten ni Governor Marilou Cayco ti panangidanon ti Provincial Government iti naan-anay a tulong kadagiti nadidigra ken pannakatarimaan dagiti nadadael nga imprastraktura tapno nadaras a makabangon ti Itbayat ken dagiti nadidigra iti Batanes.  Nakikaysa metten ti Caritas ken dagiti dadduma pay nga arkidiosesis ken diosesis iti Pilipinas ken dadduma pay nga institusion ti Simbaan Katolika iti isasaranayda iti Batanes. Nagtignayen ti Prelature of Batanes iti panangidaulo ni Bishop Danilo Ulep iti panangipaay ti tulong kadagiti nadidigra iti ginggined.

Agkasapulan pay laeng ti tulong dagiti biktima ti ginggined iti Batanes. No man pay in-inuten a dumurdur-as ti turismo iti probinsia, narigat met latta ti kasasaad dagiti agindeg ta ti kangrunaan a pagsapulanda ket panagkalap iti baybay, ket saanda met a kanayon a makatapog iti taaw nangruna no matutudo a tiempo gapu ti kinadawel ti kabaybayan. Agtultuloy ti tignay dagiti non-government organizations pakaibilangan ti Iglesia Katolika nga agkiddaw iti tulong kadagiti naparaburan iti adu a grasia ti panangiburayda iti bendisionda kadagiti biktima ti ginggined iti Batanes.

Gapu iti kasasaad ti panagbiag iti Batanes ket narigat a maidanon ti tulong nangruna no nadawel ti panawen ta saan a mabalin a luganan dagiti babassit a bilog, ken kaaduanna ket dagiti laeng eroplano ken helikopter ti nalaka a makadanon kadagiti isla iti probinsia. 

Ti Batanes ti maibilang a kabassitan ti papulasion ken kailetan kadagiti 81 a probinsia ti Pilipinas. Iti naudi a national census idi 2015, addaan laeng ti Batanes iti nasurok a 17,000 a papulasion ta adu kadagiti Ivatan ti agpanaw iti probinsiada ket mapanda iti Cagayan wenno iti Metro Manila gapu ti limitado a gundawayda iti isla a probinsiada. Aglawa laeng ti Batanes iti 219.01 square kilometers a kadagupan dagiti isla ket nalawa a paset dagiti tangrib, bantay ken turod. Buklen ti 10 nga isla iti Luzon Strait iti nagbaetan ti Balintang Channel ken Taiwan. Dagiti tallo a kadakkelan nga isla ket Batan, Itbayat, ken Sabtang, a pagnanaedan dagiti tattao.

Ti ka-Amiananan nga isla iti probinsia ken ti intero a Pilipinas ket ti Mavulis (Y’ami) Island. Dagiti kaapiringna a babassit nga isla ket Misanga (North), Ditarem, Siayan, Diogo (Dinem), Ivuhos, ken Dequey. Amin dagitoy nga isla ket paset ti Luzon Volcanic Arc.

Ti Batanes ket addaan laeng iti innem a munisipalidad: Basco a kabesera ti probinsia, Itbayat, Ivana, Mahatao, Sabtang ken Uyugan.