Benneg ti Salun-at: Ania ti MERS CoV?

Ni Christine Marie R. Verzosa

 

Idi laeng napan a tawen a rimsua ken natakuatan daytoy kabarbaro a sakit a pagam-amkan ken nangidateng iti sabali manen nga aripapa ti sangalubongan iti agdama. Sabali manen daytoy  limtaw a makaaliaw a sakit ket no ibasar iti general a panangiyarig ti World Health Organization (WHO), kasinsin kano daytoy ti severe acute respiratory syndrome wenno SARS, ta adda pagkaarngian dagiti sintomasda. Close genetic cousin ti SARS daytoy, daytoy ti naiwaragawag a kuna ni Margaret Chan, director heneral ti WHO.

Kuna man ‚Äėtoy director heneral iti panagsaritana iti panagleppas ti 66th session ti World Health Assembly; “Looking at the overall global situation, my greatest concern right now is the novel coronavirus a threat to the entire world. We understand too little about this virus when viewed against the magnitude of its potential threat. Any new disease that is emerging faster than our understanding is never under control. These are alarm bells and we must respond. The novel coronavirus is not a problem that any single affected country can keep to itself or manage all by itself.”

Pudno la unay a maibilang a sangalubongan a pagpeggadan agingga a saan a maammuan no kasano ken apay a timmaud a mangatakar ti salun-at ti tao. Agingga a saan a nalawag ti rason ken gapuna ken kasano a timmaud, maibilang daytoy a napeggad a sakit, daytoy ti tarusen ti panangilawlawag direktora.

Maigunamgunam nga awan ti sabali nga aramiden no di panagannad ken panagbalin a bihilante ken managpaliiw iti aglawlaw ken iti amin a gundaway nasken a managdaldalus iti arubayan ken iti bagi.

Isu nga iti pagiliantayo, nainget la unay iti pannakamonitor dagiti agsangpet nga OFW, turista ken negosiante manipud kadagiti pagilian a nakamonitoranda itoy a kaso ti sagubanit a kas pakauna a lapped wenno precautionary measures kontra iti iseserrek daytoy a sakit iti pagilian. Narigaten no makalusot daytoy a sakit ta dakkel ti ipaayna a dandanag ken butbuteng no bilang makastrek. Saan a rumbeng a mapasamak ti pannakataranta ken panaglagaw ti publiko.

Dagitoy dagiti nadumaduma a pagilian nga addaan iti kaso itoy misterioso a sakit: Jordan, Qatar, United Arab Emirates, kadagiti pagilian ti Europa a kas ti United Kingdom, France, Germany ken iti kaudian a naireport, dua kaso sadiay Italy. Sadiay Saudi Arabia ti immuna a nakatakuatan ti sakit a MERS CoV wenno Middle East Respiratory Syndrome Coronavirus.

Ti Coronavirus Study Group of the International Committee on Taxonomy of Viruses ti nangikeddeng iti pannakabirngasna. Reference: De Groot RJ, et al. Middle East Respiratory Syndrome Coronavirus (MERS-CoV): Announcement of the Coronavirus Study Group.

Kabayatan a masursurat daytoy, addan 51 a biktima daytoy a sakit ket 30 kadagitoy ti pimmusayen. Nangato unay ti ratio ken napaspas  ti pasamak, ket saan a maymaysa a lugar ti konsentrasion ti panagadal a nangipaay iti at-atiddog pay a ngilangil.

Isu nga inawagan ti WHO nga agkasinsin ti SARS ken MERS ta agpada nga acute respiratory distress syndrome ti ipaay dagitoy a viruses. Kas iti SARS, maipagarup met a maiyakar ti MERS CoV babaen ti close contact. Nupay kasta,  saan pay a napaneknekan daytoy babaen ti sientipiko  s panagadal.

Itoy a situasion, nangipaay daytoy a sakit iti dakkel a danag lalo ti pamilia dagiti family caregivers ken health workers ta isuda ti kangrunaan a maipasango iti daytoy a  pagpeggadan ti salun-at. Numona ket mismo a human immune system ti atakaren ti sakit a dagus met a mangapektar kadagiti vital organs nga isu ti rason ken gapuna iti nadaras ken pettat nga ipupusay ti biktima.

Kas itoy dua a kaso itay nabiit sadiay Saudi Arabia, nagsakit dagitoy dua a health workers gapu iti panangasikasoda iti maysa nga agsagsagaba itoy a sakit.

Isu a nainget unay nga ibilbilin ti WHO ti pannakaiyaplikar ti kinapateg ti systematic implementation of infection and control kadagiti amin a health workers ken family caregivers. Kasapulan ti nainget a  pannakaimplimentar daytoy tapno maliklikan a maiyakar iti sabali a persona.

Idi napalabas a dekada, ti pagam-amkan a SARS  ket nangipaay iti aripapa iti pagilian nangruna iti Siudad Dagiti Saleng, a nangapektar iti turismo ken negosio. Iti sangalubongan, 30 a pagilian ti nailista a naaddaan iti kaso nga agarup 8,000 a tattao ken agdagup iti 774 ti daksanggasat a pimmusay. Kayat ti WHO a saanen a maulit daytoy, isu a nainget ti kampaniada kontra itoy a MERS CoV babaen ti panangiliklik kadagiti umili kabayatan ti nainget a panagsukisok ken panagadal. Innayon pay dagiti agrebbeng iti salun-at nga agingga a saanda a madetermina no ania nga ayup ti nagtaudan wenno natural host ti MERS CoV ken no kasano ken apay a maiyakar iti tao, napeggad ken misterioso ket maigunagunam ti panagannad ken panagbalin a bihilante.

Indeskribir ti WHO dagiti gagangay a sintomas itoy a kas nakaro ken serioso a respiratory illness nga adda pay kabuyogna a gurigor, panaguyek, marigatan wenno agkakamakam nga umanges, adda pay ti naireport a panagsagaba iti pneumonia ken gastrointestinal problems a pakairamananen ti diarrhea.#