Biag iti probinsia, nasaysayaat ngem iti Metro Manila kabayatan ti Luzon lockdown

NAMINSAN pay a napaneknekan a nasaysayaat nga amang ti kasasaad ti biag dagiti umili ken agindeg kadagiti probinsia ngem dagiti adda sadiay Metro Manila ken dagiti dadakkel a siudad kabayatan ti Enhanced Community Quarantine wenno lockdown iti Luzon gapu iti panagraira ti Coronavirus 2019 (COVID-19).

Iti panagbalin ti Metro Manila kas “epicentre” wenno sentro ti panagraira ti COVID-19 iti pagilian, naing-inget nga amang ti pannakaipakat ti lockdown ngem kadagiti probinsia gapu iti kaadu ti papulasion a mapattapatta a dumanon iti 16 million dagiti agindeg ken agtatrabaho iti National Capital Region.

Iti pannakaipakat ti lockdown iti Luzon, sadiay Metro Manila met ti nagsentruan dagiti nagadu a problema ken panaglabsing kadagiti security protocols ken guidelines. Iti pannakaipakat ti total lockdown kadagiti napili a lugar iti Manila ken kabangibangna a siudad ket saanen nga umanay ti puersa ti National Capital Region Police Office a mangipakat kadagiti pagallagadan ket nakaideployen ti puersa ti Philippine National Police Special Action Force ken Armed Forces of the Philippines.   

Sadiay Quezon City ti ayan dagiti kaaduan ken dadakkel nga ospital iti Metro Manila, dayta pay ti kalawaan ti land area ken adu dagiti pribado a subdibision a pagnaedam dagiti babaknang, Daytoy a siudad ti kaaduan ti bilang dagiti nagpositibo iti COVID-19 iti intero nga NCR ken iti Pilipinas. Adu ken nalawa dagiti lugar iti Quezon City a pagnaedan ken ayan dagiti adu a marigrigat kas sadiay Payatas, Batasan Hills, Tatalon Estate ken dadduma pay a lugar nga ayan dagiti adu nga informal settlers wenno squatter.

Nadagsen a problema ni Quezon City Mayor Joy Belmonte ti pannakalapped ti panagraira ti COVID-19 iti siudad, panangipaay ti naan-anay a saranay kadagiti umili, ken pannakaipakat a nainget dagiti pagannurotan. .

Maikadua ti City of Manila a kaaduan dagiti nagpositibo iti COVID-19. Uray nail-ilet nga amang ti Manila ngem ti Quezon City ket namsek met ti amin a distrito ti siudad iti papulasion nangruna sadiay Tondo a pagnaedan dagiti adu nga informal settlers, ken sadiay Sampaloc a University Belt a pagdudupudopan dagiti adu a pagadadalan ken unibersidad.

Nadagsen a problema ni Mayor Isko Moreno ti pannakaipakat ti total lockdown kadagiti overpopulated a lugar iti Manila nangruna ti panagtalinaed dagiti agindeg kadagiti pagtaenganda. Marigatan dagiti opisial ti barangay ken tanod a mangipakat iti social distancing sadiay Tondo, Sampaloc ken dadduma pay a lugar iti Manila ta narigat a pagtalinaeden dagiti umili kadagiti pagtaenganda ta napusek met dagiti pagtaenganda.

Saan a mailibak nga iti kadawyan a pagtaengan sadiay Tondo ken Sampaloc ket saan laeng a maymaysa a pamilia dagiti agindeg. Adda pay dagiti nailet a kuarto a pagbibingayan a pagyanan ti dua wenno ad-adu pay a pamilia. Adda pay dagiti siled nga aglawa laeng ti 2 metro x 2 metro ngem innem agingga iti walo dagiti agnaed kadagiti triple-deck a katre.

Sadiay Makati City a maibilang a Financial Capital ti Pilipinas nga ayan dagiti natatayag a pasdek ken main office dagiti dadakkel a negosio ken ayan pay dagiti adu nga exclusive villages, ket adu met latta dagiti lugar nga ayan dagiti napanglaw kas iti paset ti Pitogo, dagiti barangay nga asideg ti kampo ken boundary iti Manila. Maikatlo ti Makati a kaaduan iti bilang dagiti nagpositibo iti COVID-19 ket dakkel a problema ni Mayor Abigail Binay ti panangsaranay ti City Government kadagiti adu a napanglaw ken pananglapped ti panagraira ti COVID-19.

Dagiti problema ken kasasaad dagiti napanglaw nga agnaed ken umili iti Quezon City, Manila ken Makati ket iyanninawna ti nakalemmeng a nalaad a langa iti panagnaed kadagiti nadur-as a siudad iti likudan ti kasla nakasaysayaat a kasasaad iti panagbiag iti NCR.

Iti pannakaipakat ti lockdown, narigat a puersaen dagiti agtalinaed kadagiti napusek a balay wenno kuarto dagiti tattao nangruna ta nairana a kalgaw ken kapudot ti tiempo. Nairana pay a kakiddit ti supply ti danum a kasapulan unay dagiti tattao. Pagangayanna, mapilitan dagiti tattao a rummuar kadagiti napusek a balay, ket gapu ta awan met ti paraanganda, mapilitanda nga usaren a pagistambayan dagiti kalsada.  

Napakaruan a naapektaran dagiti marigrigat ken kadawyan a tattao nga agnaed iti Metro Manila gapu iti kinakurang iti taraon ken kinailet dagiti pagnaedanda. Matulongan ida ti gobierno ken dagiti pribado a sektor iti pagbiagda, ngem saandan ida a matulongan iti nalawlawa a pagnaedanda ket kapilitan a rummuarda kadagiti eskinita ken kalsada uray iti oras ti curfew ta madukotanda met kadagiti napusek a siled.

Nasaysayaat nga amang ti kasasaad dagiti agnaed iti probinsia kabayatan ti lockdown ta nalawlawa ti pagnaedan ken paraanganda, ket adda pay dagiti nalaka ken libre a nateng ken prutas a pangsupusopda iti taraonda.

Iti panagadal ti Inter Agency Task Force on the Emerging Infectious Disease ket natratar dagiti adu a pakaseknan iti Metro Manila iti panagadu dagiti positibo iti COVID-19 ken ti kaadu dagiti aglablabsing iti lockdown, ket nakita dagiti problema pakaseknan ti kasasaad dagiti napanglaw ken kadawyan nga agindeg iti NCR.

Naisingasing ken ni Presidente Rodrigo Duterte ti gannuat a pannakaiwaras kadagiti probinsia dagiti economic activities ken dagiti government agencies tapno malapdan ti agtultuloy a panagdudupudop dagiti adu a tattao iti Metro Manila a nangpuseken iti siudad a gapu iti nakaro a trapiko, panagkurang iti supply ti danum, umad-adu a basura, kumarkaro a pullosion ti angin ken aglawlaw, ken narigat a pananglapped ti epidemia ti sakit kas ti panagraira ti COVID-19. Naisingasing ti Balik-Probinsya Program tapno makessayan dagiti agdudupudop iti siudad.  

Nabayagen ti gannuat ti gobierno a Balik-Probinsya idi pay laeng panawen daydi Presidente Ferdinand Marcos a mangrugi ti panagadu dagiti squatter iti Metro Manila ken kadagiti dadakkel a siudad. Naglabasen ti adu a dekada ken lima nga administrasion, ngem saan a nagballigi ti programa ta nagkurang ti gobierno a nangiduron ti programa babaen ti pannakaipaay ti padapada a gundaway, pribelehio ken benepisio kadagiti agnaed iti Metro Manila ken iti probinsia.

Saan a malibak a dakdakkel ti gundaway nga agprogreso iti propesion dagiti adda iti Metro Manila. Nangatngato ti sueldo ken ad-adu ti benepisio dagiti kaaduan a mangmannged iti Metro Manila ngem dagiti adda iti probinsia. Uray iti maipaay a Social Amelioration Program kadagiti naapektaran iti Luzon lockdown, daddakkel ti kantidad a maipaay kadagiti taga-Metro Manila ngem dagiti taga-probinsia.

Tapno agballigi ti Balik-Probinsya Program, nasken a padapadaen ti gobierno nga ikkan iti gundaway ken benepisio dagiti probinsiano ken dagiti taga-siudad tapno malapdan ti panagdudupudop dagiti tattao iti sumagmano laeng a siudad kas iti Metro Manila.