Biwak: Adda potensialna a lugar ti turismo

Salaysay ni Danny B. Antalan
(Tuloyna)

Kadaanan a panagtalon

Simple ti panagtalon ditoy, saan a kas iti baba nga agusardan iti traktora. Gabion laeng ti kangrunaan a pagkalida. Kas ken ni Pepita a maymaysa nga agbalbalay ditoy, agmalmalem nga ag-gabion iti bakras ti bantay iti pagmulaanna iti nateng, kas iti patatas. Bayat ti panagburakna iti bingkol, ilaokna metten ti lugit ti manok a kas aplag ti daga. No malpasna, itukitnan dagiti patubuenna a patatas a kas kadakkel ti tangan saka.

Kinuna ni Mario Alladog a ti kaamaanna ti nangirugi ti panaguma iti Biwak babaen iti “ammoyo”. No adda agtalon, tumulong ti tunggal maysa nga agkali ken aggabion iti uma ken agmula. No isuda ti sumublat nga agpatrabaho, madadaan met a tumulong dagiti kalugaranda.

Sakbay ti panagmulada, laokanda iti organic fertilizer (chicken dung) ti daga. No nakarubbuaten dagiti mula, isunton ti panangikabilda iti iti complete fertilizer (14-14-14). Daytoy ti maudi a panangikabilda iti ganagan ket urayenda laengen ti tiempo a pannakaapit ti mulada. No patatas ken carrots, kadawyan nga agapitda kalpasan ti tallo a bulan. Ngem adda dagiti nabaybayag a maapit a kas iti broccoli, repolio, yakun, sweet beans ken dadduma pay.

“Idiay mountain trail (Benguet) ti nagsursuruanmi nga agmula,” kinuna ni Mario.

Dinakamatna nga idi umadu ti apitda, isuda met laengen ti nangsimpa iti dalan manipud Biwak agingga iti Bessang tapno adda pagnaanda a mangipababa iti produktoda.

Segun ken ni Mario, nabaknang ti daga ken napintas ti tiempo iti Biwak, ngem adda latta dagiti parikut a masalawda.

Umuna: no panawen ti panagtutudo, agsipud ta adda iti bakras ti mulada, kadawyanen a makurukor ti daga a nakaitukitan kadagiti nateng gapu iti panagayus ti danum. itoy, manglaylay wenno malungtot dagiti mulada.

Maikadua: transportasion. Gapu ta manmano ti lugan a dumanon iti Biwak, mano-mano ti panangibabada kadagiti produktoda. Assiwanda wenno ibaklayda ti produktoda agingga iti kaasitgan a kalsada—iti Bessang Pass. Sumurok-kumurang maysa nga oras a pagnaenda. Limitado met ti mano-mano ta agdagsen laeng iti 30 kilos ti kabaelan a baklayen ti maysa a tao. No 300 a kilos ti kadagsen ti produkto, kapilitan a maminsangapulo nga agsublisublida nga agbagkat. Kasanon no tonelada ti ibabada? Imbag laeng ta adda pay laeng ammoyoda.

Ngem no naibabadan dagiti produktoda, problema manen ti lugan ta manmano ti agbiahe. Adda met ket lugan ngem nangina ti arkila. Iti maysa a passenger type jeep a mabalin a makalaon iti sumurok-kumurang maysa tonelada a produkto, P6,000 ti abangna nga agbiahe agingga iti Baguio City a yan ti trading post. Agasem dayta nga iteggedan ti produktoda!

Maikatlo: trading post. Agsipud ta ti Baguio City ti kaasitgan a trading post, kapilitan nga agarkilada iti lugan tapno maibiaheda ti apitda manipud Biwak. Uppat nga oras ti biahe. Ngem ania ngarud ta awan met ti trading post iti Ilokos a mabalinda a pagibagsakan kadagiti produktoda.

POTENSIAL

Dakkel ti potensial ti Biwak iti agrikultura man wenno turismo.

Ditoy, saan nga agressat ti panagtalon. No nagapit ti maysa a mannalon, mangrugi manen nga agkali iti pagmulaanna iti sabali a produkto.

Ditoy Biwak, di pay naistorbo ti nakaparsuaan. Nasalibukag ti klimana, kas iti klima iti Baguio City (nagdumaanda, awan polusion ditoy ta awan dagiti nalayog a pasdek, agsisimparat a lugan, paktoria ken agal-alingasaw a basura).

No mapanka iti Biwak, makapabang-ar-rikna ti kadalus ti angsen nga angin nga ibilbil-a ti kabakiran manipud iti berde a kabambantayan. Makapabussog-mata dagiti atap nga orkidias ken dadduma pay a sabsabong ken masetas nga agtubtubo iti bakras ti bantay.

Ngem umuna iti amin, masapul a mausatan ken masimpa ti kalsada nga agturong iti Biwak tapno sumangbay ditoy ti panagdur-as.#