Bumaket Met Ni Virginia?

Salaysay ni Melvin F. Bandonil

Maudi a paset

 

Adda dagiti sumagmamano nga ibanbando dagiti manufacturers kontra iti ingangato ti buis ti sigarilio; a depensa wenno itutubngarda. Agraira kano la ketdi ti smuggling—dagiti maaw-awagan iti blue seal wenno PX a sigarilio.

Ngem makapalibbi daytoy a rason. Pagparparangenda a daytoy ti mapasamak—ti panagraira ti smuggling? Saan a mapasamak daytoy!

Nalipatan kadin dagiti manufacturers ti nairut a kampania ti smuggling iti pagilian? Nalipatan kadin dagiti manufacturers a serioso itan ti trabaho ti Bureau of Customs, Philippine Coast Guard, ken dadduma pay nga ahensia a kontra ti smuggling? Wenno, awan ti smuggling no saan a kanunongan dagiti manufacturers?

Ngarud, saan a balido a rason ti smuggling tapno saan a maingato ti buis ti sigarilio.

Nupay nasaranta ti ikokontra dagiti manufacturers iti nangato a buis ti sigarilio wenno ti excise tax, nasaranta met ti tignay ti gobierno a maipakat daytoy ket sinuportaran pay ti sangalubongan babaen ti World Health Organization. Ti kinapudnona, nababa ketdi ti buis ti sigarilio iti pagilian no ikompara iti buis iti sabali a pagilian.

Aramiden dagiti manufacturers ti amin a resources tapno malapdan ti gannuat. Sadiay COMELEC, adda pay ketdin naipila a partylist organization para iti accreditation iti masungad nga eleksion. Ti party list a maipagarup a mangsuporta kadagiti manufacturers. Ngem agballigida ngata iti panggepda ta ammon dagiti umili ti motibo ti presensiada? Naglak-amda pay ketdi iti pammabalaw iti publiko iti pannakatakuat itoy. Nainget unay ti pannakakondena ti iseserrek daytoy a party list ta maibilang a saan a mangibagi kadagiti babassit nga umili no di ket dagiti higante a kompania ti sigarilio.

Adda pay sumagmamano a rason wenno depensa dagiti manufacturers tapno saan a maingato ti excise tax, kas iti: kaaduanna kadagiti napanglaw iti agsigsigarilio, ket saan a rumbeng a maingato pay ti buis ta ngumato met ti bayad ti produkto.

Balido kadi daytoy a depensa?

Saan. Saan a balido daytoy. No kaaduanna kadagiti napanglaw ti agsigsigarilio, kaipapananna ngarud nga ad-adda nga ited kadagiti napanglaw dagiti sakit a maala iti panagsigarilio ken daras nga ipapatay?

Ta ngamin nalawag met a makaited ti panagsigarilio iti adu a sakit no di man isu ti puon ken gapuna iti nasapa nga ipapatay!

Ti lohika itoy, ited ngarud kadagiti napanglaw ti adu a sakit wenno nasapa nga ipapatay ket saan kadagiti nababaknang?

Oh, no…unfair! Saan a patas dayta.

Daytoy ti maysa a rason no apay a naidarirag a maingato ti buis ti sigarilio tapno mapengdan dagiti napanglaw a mailuod iti daytoy a bisio—bisio a makaited iti nadumaduma a sakit no diman nasapa nga ipapatay.

Ti maysa pay a rason dagiti kumonkontra iti nangato a buis ti sigarilio ket bumassit kano ti kita dagiti sarisari store ken dagiti aglaklako iti bangketa.

Awan ti kinapudnona daytoy. Saan a napaneknekan.

Saan a bumassit ti income wenno mapastrek dagiti aglaklako iti sarisari store ken dagiti aglaklako iti bangketa ta saan laeng met a sigarilio ti ilaklakoda. Adu met ti sabali. Uray saanda nga aglako iti sigarilio, saan a maapektaran ti negosioda ta adu pay dagiti mabalin nga inda ilako. Ken maysa, sumagmamanon kadagiti sarisari store (tersena wenno tianggi) ti saanen nga aglako iti sigarilio ken arak a kas suportada iti nasalun-at a panagbiag.

Bumassit ket bumassit ti bilang dagiti agmula iti Virginia gapu kadagiti naagapad a rason. Ti Virginia nga aramiden a sigarilio.

Nupay nakaited iti dakkel a dur-asan ni Ilokano iti napalabas, saan nga awanen ti impaayna nga imbag. Ngem iti biag, adda dagiti dagiti sumangbay ken adda met ti pumayapay, ket maysanton ditoy ni Virginia—a lasag ti napalabas iti masungad a panawen?

Ti bentahe iti inna panaginana ket para iti nasalsalun-at a panagbiag babaen ti panangidisso ti makailuod a bisio ti panagsigarilio. Ti pannakapukaw ti pagbiagan ti disbentahe met itoy ngem adu dagiti alternatibo a sungbat itoy: nasken nga isaruag ti naidumduma a talugading ni Ilokano, ti kinasaldet, kinaagawa ken kinasalimetmetna. Dagitoy a talugading, aniaman ti produkto nga inna imula, rumang-ay!#