Child labor, bunga kadi ti kinakurapay?

Sinurat ni Jose Ed. S. Sajonia

MAKAPADANAG ti naipadamag iti telebision idi rabii ti Hunio 27, 2012 nga adda 5 milion iti populasion ti Pilipinas nga agob-obra a naganus pay laeng ti tawenda. Mairaman pay ditoyen dagiti dropouts, agpalpalama, nayulbod ti tawenna nga agobra iti paktoria, konstruksion, talon.

Apay nga agtrabtrabaho dagitoy? Tapno  adda igatangda iti ap-apalanda kas iti cellphone, motorsiklo, kawes ken pagbisioda.

Ngem iti dayta a kasapada a nawayawayaan, kaaduanna ti saanen a kontrol ti pamiliada. No dadduma,  timmubo ti sarada ket dida pasakup iti asideg a kameng ti pamiliada. Kaykayatda a suroten ti pagduyosanda. Dayta met ti gundawayan dagiti oportunista tapno mausarda dagitoy naganus nga indibidual para iti interesda.

Ngem saanda met a biktima iti child labor ta saanda met a napilpilit nga agtrabaho. Disnudoda met. Nakuna la ngarud ti maysa nga agpalpaliiw: posible ngata a bunga daytoy ti kinakurapay wenno impluensia ti komplikado nga estilo ti biag?

Maselselebraran ti Aldaw ti Trabaho iti kada Mayo 1 ti kada tawen. Nadayaw ti panggepna ta itandudona ti pateg ti maysa a trabaho a pangbiag iti maysa a kaamaan ket maited ti umisu a katukad ken benepisio  ti pagbannoganda. Agkinnaawatan dagiti obreros ken agpatpatrabaho babaen ti panangibabaet ti gobierno ken sektor ti labor. Ngem saan a mapagpapatangan ti maipapan ti child labor gapu ta maikaniwas daytoy iti linteg nupay maikurkurimed ti pannakaaramidna. Nupay ikarkarigatan ti gobierno nga ikkaten wenno lapdan daytoy nga isyo ti panagtrabaho, saan a malapdan a rumsua gapu iti nagkaadu a makagapu. Kayatan met dagiti maseknan nga agkurang pay ti tawenna nga agobra ta mananamda met ti bunga ti bannogda a mangpennek iti kasapulan ken pagduyosanda.

Saan unay a mapaspasamak ditoy probinsia ti child labor ngem no utoben, adda sumagmamano a pagteng iti benneg ti pamilia iti aw-away ken uray iti kabesera. Maipatudon ti responsibilidad iti panagtrabaho iti naganus nga ubing gapu ta naulila, nasapa a nagasawa, nagsardeng nga agadal ket tumulong iti obra iti talon. Kuna ti dadduma, ad-adda a rigat ti pasamakenna  no di agobra. Ngem adda kadi nalag-an a maobra iti talon? Kapilitan a marinat ti urat ti ubing no agobra imbes koma a dumdumoganna ti librona, makilangen iti padana tapno parang-ayenna ti moral-sosial  a kasasaadna. Iti pannakaigugorna iti talon wenno pabrika ket rumusing ti nalimed a gurana iti aglawlawna. Apay nga awan ti mangannong iti pagrebbenganna a mangatibay kenkuana ken mangted iti kasapulanna iti kastoy a kaganusna?

Kakaruan iti siudad nangruna iti Kamanilaan ta menor de edad ti dadduma nga agkalkallautang nga agsapul tapno laeng agbiag ken maibagayna ti bagina iti kagimongan. Saan met a kabaelan nga akomodaren amin dagitoy ti DSWD.  Awan ti pagkunaam iti laing dagiti agpanpanday-linteg a nangbukel iti linteg a mangprotektar kadagitoy ngem no apay nga adda maireport a nakaad-adu a bilang dagiti ubbing a makapadpadas kadaytoy a problema ti kagimongan.

No maminsan, adda sungsungbatan dagiti apektado a  nagannak ta amin a banag ket mangrugi iti ikub ti pamilia. Kurang ti essem dagiti nagannak a mangpatanor kadagiti annakda a mapagwadan nga umili. Liklikanda ti responsibilidadda no dadduma  isu nga aglugadlugad ti turongen ti biag ti maysa nga ubing. No dadduma, maipatudon iti sabali ti pannakaaywan ti ubing. Ditoy a mapugsat ti orihinal a  pannarabay a karbengan ti ubing a sagrapen. Gapu iti kinakisang ti pannakatarabayna, bahala na system ti pagbambanagan ti ubing. Adda met dagiti aglablabonan ngem mapaidaman met dagiti anak iti ayat iti ina ken ama gapu ta dida masango dagitoy gapu iti obra wenno negosioda.

Imbatad ti maysa a sikologo a ti pangrugian a kasasaaad (ubing iti pamilia) ti kangrunaan a maasikaso tapno iti panagdakkel ti ubing ket maisaganaan met iti natibker a pundasion  a mangsaranget iti nangatngato a pagrebbengan. Saan ketdi a ganusen ti mangipakat ti pagrebbengan ta iti linteg ti tao ken Dios, saan pay a maipanawen. Pannarabay ken panangiturong ti kasapulan ti ubing, saan ket a maisangol iti pagrebbengan a dagiti laeng koma nataengan ti pakaibaklayanna.

Iti panangbirbirok ti gobierno iti solusion daytoy a rimsua a problema, natural a mangrugi ti amin a banag iti las-ud ti pamilia. Innayon ti sikologo nga iti panagadal ti kasamayan a pangrugian ti tumantanor nga indibidual, saan ket a maipakat iti nadagsen a  trabaho.

Iti sabali a bangir, adda met dagiti nataengan a pannakalualoda ti ‚Äúsadut‚ÄĚ a balikas no dida mabaon ti ubing. Natural a masursuro met dagiti ubbing ken agtutubo a serbian ti bagbagida wenno agsakdo, agiyasideg iti pagaron, mangiyakar ken ni Sawak wenno ti kalding, mangpakan ken ni Pugot idiay ubong. Gagangay laeng dagitoy a pagibaonan tapno makasursuro met nga agobra ken tumulongda. Ngem no iti ruar ti pagtaenganen ti pagobraan ti ubing sa ket nasursurok pay ngem 8 nga oras ti panagobrana, maabuso ti karbengan ken naganus a bagina ta agbannog ti di maiparbeng a kabaelan ti tawenna.

Paset ti pannakadiseniona a kas indibidual ti umisu a proseso a pannakapatan-ay kenkuana. Saan koma a karissabongen ti pigsa dagiti ubbing ken agtutubo ta apektado ti sumarsaruno a henerasion. No masigud dagiti tumanor ita nga ubbing a maigugor iti nasapa a pannakaritur, nakuribateg ti tumaud a teddek ti sumaruno a kaputotan ni Pilipino Рsaantayton a pakairanudan ti insagut ti Namarsua a pigsa ken sirib ti agtutubo  a mangtaginayon ti kinasiasinotayo a puli.#