Footer

Dagiti agdardara a sugat ti gimong (Maudi a paset)

No madama a paypayubyoban ni Mang Kardo ti pugon, madama met nga agpaypayubyob. Naingel ti asuk ti tabako nga ipugpugso ti simborio ti pugon. Kasta met ti asuk nga agruar iti ngiwat ken agong ni Amang Kardo. Nakasigpit latta iti sigarilio. Pasaray aguyek. Agtupra. No awanen ti masusopna, ipatayabnan ti rungrong ti sigarilio.

Iti naminsan, siniripna ti temperatura ti sungsungrodanna a pugon. Dandanin maluto ti tabako. Adda pay la saggabassit a berdena. Sinusopna ti sigarilio a sigpitna. Awanen ti nasusopna. Imbellengnan daytoy. Napan nagilad iti papag. Nairidepna.

Nagdisso ti agbigbiggang a rungrong iti adigi ti pugon. Saan a nadepdep daytoy. Rumanraniag. Nagapuy ti tear paper nga akkub ti pugon. Nagramaram.

Nabuak dagiti tattao. Tunggal maysa adda awitda a timba. Sinabuaganda iti danum ti nakarangrangrang nga apuy. Nabileg daytoy. Sinilmutanna ti sarpaw ket nagramaram. Nairaman pati  kalapaw.

Nagpatangken ni Amang Kardo. Agsasaibbek. Binay-anna ti luana a nagkarayam kadagiti pingpingna sa naregreg iti barukongna. Agtaytayyek ti lubongna iti asuk dagiti tabako.

Rinunot ti apuy ti pugon. Ti sarpaw. Ti kalapaw. Ti namnamana.

DAMO nga agtaraok ti abuyo iti salogan ken tarakenda a kawitan nga agap-apon iti sanga ti dakkel a mangga iti arubayanda idi makapuot ni Amang Kardo. Dandanin alas dos iti parbangon.

Nagmurmuray. Adda rikna a dina mailadawan iti barukongna. Nagsig-am tapno mayanud ti no ania a kasla nagsullat iti karabukobna. Bimmangon. Sinindianna ti kolman. Nasalemsem ti pul-oy idi rummuar a nagturong iti sarpaw. Amangan no mariing dagiti kabbalayna iti di mapulsot a panaguyekna a mangdayyeg iti narapis a bagina. Pasaray agtupra. Adda maris nalabaga ti plema nga isagkakna. Saanen a damo a madlaw ni Amang Kardo daytoy. Saanna nga inkaskaso. No talaga a gasat ti tao ti pumusay, awan mabalinanna. Dayta ti pangngeddengna.

Uray  no kasta nga adda  sagubanitna, naiduma daytoy nga aldaw iti panagriknana. Iti mabiit, makabayadton iti utangna. Awanton ti pakakumikoman ni baketna. Dakkel ti namnamana a tumama ita. Napigsa ti partaan kenkuana. Aggibus met laengen ti pakaririburanna iti biag. Iti dayta laeng a bola nga insakripisiona ti kakaisuna a kuartana. Maipunto la ketdi. Siguraduenna dayta!

Agkippet manen ti barukongna. Rumsua manen ti uyek a nangsalog iti pigsana. Inapput ti makinkannawan a dakulapna ti ngiwatna idinto nga ap-apputen ti akinkannigid ti barukongna. Nanglupaypay ket inyiladnan iti papag.

Idiayen a nadanon dagiti putotna nga umay koma agakas kadagiti naluto a tabako.   Riniingda ti amada ngem nauneg ti turogna. Inwalin ni Boyong ti dakulap a nakaapput iti ngiwat ti amada. Adda maris nalabaga iti plema a naggapu iti ngiwat. Saan a pulos naggunay ti amada.

Nagpaarayatda kadagiti kaarruba. Inluganda ni Amang Kardo iti parparakit. Intarayda iti asideg a balay pagagasan ngem naladawen.

Nagarubos ti lulua. Sasaibbek. Agkanabtuog dagiti danog iti sakaanan ti lungon. No kuan maballaetan iti dung-aw ni Ina Juling. Kasla mapampandagan iti alsong ti barukong ti baket. Inggana ita, kasla am-ammangaw ti ipupusay ti asawana.

Iti daydi a malem, naragsak dagiti agaama nga agmanmanus iti tabako idi sumungad ni Ina Juling. Kagapgapuna  a napan nagtaya iti hueteng. Agramaram ti ingel ti tabako a naipasabat iti agongna.  Agklasklasipay dagiti annakda. Ilaslasinda dagiti nangisit ti marisna a tabako. Sangsangkaurnos dagiti napudaw ken nangisit. Agkaykayas ni Butog iti bamban a pagreppet kadagiti naklasipayen a tabako.

Nagtugaw iti papag. Inruarna dagiti baria tapno agkuenta. Kabayatan ti panang-uk-ukirna kadagiti numero a nakaimaldit iti papel, immasideg ni lakayna. Inyawat daytoy ti tallo a sagsasangagasut. Ipustana kano.

Nasdaaw ni Ina Juling, saan a namati. Kunana a subsubokan laeng ti lakayna ngem nagriro. Adda kano inanunsio daytoy a numero. Ti numero  ti tabakona.

Saan a nagkedked ni Ina Juling. Pinagustuanna ti lakayna. Amangan no tumama. Ay, tsamba!

Nagsardeng ti karagkarag a motorsiklo ni Iking iti sango iti kalapaw da Ina Juling. Namusek ti bag daytoy. Addan sa ketdi dakkel a patamana. Simrek daytoy iti pagtaengan. Immabay ken Ina Juling iti atiddog a tugaw a kayo.

"Ania ti labas?" nadamag ni Ina Juling iti baet ti sasaibbekna. Saanna a maawatan ti langa ni Iking. Naliday ti ipaspasimudaagna ngem naraniag ti mata daytoy. Agpikpikapik ti isem iti napuskol a bibigna.

"Numero ti natay a lakay, nana," insungbat ni Iking.

"Di-disinuebe treyntay siete?"

Nagtung-ed ni Iking a nangpikpik iti bitbitna a bag a naglaon iti pitopulo ket dua a ribu a pesos.

Napanganga ni Juling. Tinaldiapanna ti bangkay ti asawana, sa pagammuan, naibuangen ti dung-awna…#