Footer

Dagiti agdardara a sugat ti gimong (Umuna a Paset)

(TI AUTHOR: Tubo ti Tablac, Candon City, agturpos ita a tawen ni CG iti kinamaestra iti UNP Candon, major iti English ken minor iti Social Science. Nangabak iti maikatlo a Gunggona iti Salip iti Salaysay ti International Ilokano Foundation (College Category), maikatlo a gunggona iti On-the-Spot Poetry Writing Contest iti 39th GF Convention iti Currimao, Ilocos Norte, uppat a first prize (poetry in Iluko, English, Filipino, ken essay) iti napalabas nga intramurals iti UNP Candon. Daytoy a sarita ti nangiyalat iti umuna a pammadayaw, co-winner with Liana Leah Bumitling. -Editor)

ALAS dies iti bigat. Iti sarpaw, makumikom ni Amang Kardo ken dagiti dua a barona, da Butog ken Buyong, nga agitamtampong iti namanusen a tabako.  Dua a lallaki ti mangisussusuon kadagitoy a tinampong sada ipan isalpa iti trak a yan dagiti dua a lallaki a para tuon.

Iti asideg ti pagbad-ayan ti tabako,  nakatugaw iti papag ti lalaki a rumasayen ngem naurnos ti buokna. Awan pay makita nga ubanna nupay lumawan ti mugingna. Naparagsit. Mapagbiddutan pay la a singkuentana uray no innem a pulon ti tawenna. Sakbatna ti namintakel a nangisit a clutchbagna. Dakkel ti naneto daytoy iti panaggat-gatangna iti tabako.

Inyawatanna iti tallo a sagsasangaribu ni Amang Kardo apaman a nakaasideg. Agpangaddua ti naglako no awatenna ti kuarta ngem awan mabalinna. Kasapulanna ti bayad ti tabakona. Kasapulan nga agbayad kadagiti nakautanganna.

"Adda kadin selponko no madamdama, amang?" inkissiim ni Butog idi nakapanawen ti trak.   Inauna a barona. Adda dua a balasangna nga inauna ngem daytoy. Agpadada nga addan bukodda a pamilia. Saanen nga agad-adal ti barona. Nagturposen iti sekundaria. Husto daytan nga adalna, inkeddeng ni Amang Cardo. Maipadanto met laeng daytoy kadagiti dua a babbai. Talonto met laeng ti nakaikarianna. No isuna nga amada ket saan pay a nakagteng iti umuna a tukad iti elementria ngem nabiagna ti pamiliana, anianto la ketdin daytoy a nagturpos pay iti sekundaria?   Ita, kaduanan daytoy nga agtalon ken agtabako.

"Uray siak met, amang?" impasaruno ni Boyong, ti baritona. "Uray ket saanak metten nga agtuloy iti kolehio.” Agturpos metten daytoy iti sekundaria iti mabiit. Insingasing met ti amana a saanen nga agtuloy ta buribor kano laeng daytoy. Awanto met laeng ti pagbanbanaganna. Nayat metten ti baro basta itedda ti kalikagumna a selpon.

"Mapanka man ketdi gumatang iti sigarilok,” inyawat ni Amang Kardo ti maysa kadagiti sangaribu nga inted ti buyerna. "Bayadamto metten diay utangko iti tienda. Yagyagannakto manen daydiay a Saling,” inrikosna ti saritaan ta saanna masungbatan ti saludsod ken kiddaw dagiti putotna. "Iyagawam ket mapanko pay ited diay udi ti bayad ti paarado ken Pari Berting,” innayonna.

Nagtungpal ti naud-udi. Kinita met ti maysa diay sungrod ti pugon. Naawa-tandan. Uray saan a sumung-baten ti amada.

Immanges iti nauneg ni Amang Kardo. Awan gaganaygayanna. Inuksobna ti kamisetana. Mariknana, adun ti kimmapsutanna. Nagrapisen ti takiagna. Natulangen ti abagana. Adu ti nakadlaw kadagiti kaarruba.

Nakaan-annad a nagtugaw iti papag. Nakasango iti kalapawda. Sinugod dagiti matana ti pakabuklan daytoy. Maparparparen ti talebna a bulo. Kurkuraykayen ti tarakenda a kawitan ti atep a pan-aw. Nagngilangil. Adda rikna a dina mailadawan iti barukongna. Naguyek. Kasla naggapu iti dapanna dayta a plema nga intuprana. Adda maris daytoy a nalabaga. Inkiraosna ti nabarutan a tsinelasna iti daga. Nagaburan iti tapok ti plema.

Napudaw met ti luto diay palaspas (umuna a gatud) ti tabakona uray adda nairapit a saggabassit a nangisit a burikna. Ninamnamana tattay nga adu ti paglakuanna ta nangato ti magmagna a presio. Awan nabalinanna idi inkeddeng ti nakautanganna ti presio. Nababbaba nga adayo ngem iti pattapattana. Saanna pay a naawat amin a naglakuanna. Pauna kano daytoy kadagiti nautangna a puonan. No mano ti naipauna, ti pay ketdin nagpautang ti nangikeddeng.

Kaanonto a makabayadak iti utangko? naitanamitimna. Kaanonto aya ti ilulung-awko, Apo?

MALEM. Nakudrep ti tangatang. Agpangpangta. Imbuyatna ti tudo a nangsibog iti mulana a tabako iti uneg ti dua nga aldaw. Ay, anian a malasna!

Sakbay dayta a malem, pinalayasanna dagiti mulana a tabako ta agrengngaten ti dagana gapu iti tikag.

Inkarkarigatanna ngarud ti nangiremedio iti igatangna iti gasolina. Kasta unay metten ti nginana. Saanen a magtengan ni mannalon.

Nanglaylay dagiti mulana ket awanen serbida.

"Nalubog diay mulak a tabako, Kaka", insarita ni Amang Kardo iti nakautangananna.

"Saanka a madanagan, Kardo. Pautanganka. Ngem kas diay kunak idi a siak laeng ti mangala iti tabakom ta siak ngarud ti mangted iti puonam, wen?" imparabawna ti dakulapna iti narapis ken tulangan nga abaga ni Amang Kardo.

       (Adda tuloyna)