Dagiti Anthropomorphism A Sarita (Maudi a paset)

Ilocano Folktales kunana iti libro, kayatna a sawen nga addan dagitoy a sariugma sakbay ti 1916 a panangilibro ni Cole. Nabaknang ti Ilokano lit kadagiti kakastoy a sarsarita.

Nabaknang ti pagilian kadagiti fairytales, folktales ken folklores. Dagiti koleksion kadagitoy ti mangipaneknek. Kas kadagiti inurnong ni nalatak a mannurat nga Ilokano ken Anak ti Vigan, Isabelo de los Reyes ken nasurat iti Spanish idi panawen ti Kastila. Gapu itoy a koleksionna, inawagan dagiti scholars iti Ama ti Philippine folklore. Nagserbi pay dagitoy a koleksionna a subject ti panagadal dagiti literary scholars itay nabiit. Dagiti laeng makaawat iti Spanish ti nagdisnudo a mangkalkal iti dulin ti national archive ken sinuratda dagiti napaliiwda ken komentoda kadagitoy a kinabaknang.

Saantayo nga awanen ti kinapudno, karaman met iti Philippine lit dagiti nasurat iti Spanish, a kas dagiti sinurat ni Rizal ken dadduma pay a mannurat idi panawen ti Kastila.

Pinadastayo met ti nagsursurat kadagiti adaptation ngem dagiti laeng limitations ti/dagiti karakter ken ti nagan ken/wenno kaarngi ti karakter ti piniduttayo nga inikkan iti nainlokanuan a biag. Kas koma ti “Kapwar” manipud iti “Jack-in-Iron,” ti “Ti Timmazomb” iti “Zombie” ken dadduma pay. Pinidut wenno binulodtayo dagiti karakter ken limitationsda ket binaduantayo ida iti kabukbukodantayo nga eksperiensa ni Ilokano nga isu ti inaramattayo iti pannakaiseryeda, babaen ti karakter ni Rino Mistiko ken ti kaingungotna a ni Zeny. Agsipud ta maysa a mistiko ti bidatayo,  saan a nailaksid  no di ket naibudi ti mysticism ditoy.

Nabaked nga ehemplo ti folktale ti “Ti Salip Da Kalgaw Ken Burarog” ni Joel Manuel. Makapaisem ti panagsalip da Kalgaw ken Burarog ket nabileg dagiti limtuad nga imahinasion – no ibasar iti agdama a kasasaad ti panawen, mabalin a kunaen, ni Kalgaw wenno ni Burarog wenno isuda a dua ket naidalit iti karkarna a sakit – sakit a nasken la unay a maagasan. Ta no saan a maagasan, agsagaba ti lubong iti nakaro, nangnangruna dagiti umili. Ta saan kadi nga agsagsagaban ti lubong iti climate change ken global warming?

Nabaked met nga ehemplo ti folklore ti “Tubal” ti Ilokano super hero a sinurat ni (Ret.) Col. Rufino Re. Boadilla. Ni met laeng Col. Boadilla ti nangipatarus a sarilaw-as ti folklore. Kas ken ni Reynaldo A. Duque nga impatarusna ti legend – iti pasintawi.  Pudno la unay a namsek ti sarilaw-as ni Col. Boadilla iti imahinasion ti author ket maaringan met dagiti agbasbasa.

Napintas nga anthropomorphism ti sarita nga ‘Apgad’ ni Karina Viola L. Bulong ken nangabak iti maikadua a gunggona iti kalkalpas a salip ti sarita a para ubbing nga inesponsoran ti Gumil Filipinas. Naisangsangayan ti karismana a sinurat. Ababa ngem namsek. Makapnek ta naideliberna ti mensahe nga isu ti panangibalat iti amak wenno buteng. Amin a tao ket sumango iti inaldaw-aldaw a panagbalbaliw; isu a mapasamak no kua ti saan a maliklikan a panagdakiwas. Adda dagiti agdakiwas a seknan iti amak wenno buteng idinto nga adda met dagiti situtured a sumango iti balubal ti biag. Saan a pagduduaan ti panagsagrap dagiti napinget, iti panagtamed. Ngem kadagiti seknan iti amak wenno buteng a sumango iti kinapudno, kasanon? Daytoy ti ababa a pakabuklan ti sarita.

Ket ti kakaisuna a solusion, ti patigmaan ken pammagbaga a naalut-ot iti kasin-awan amin a kananakem – kananakem dayta ni Ina Langit. Adda raya ti lawag nga agtaud kadagiti patigmaan ni Ina Langit ken ni Apgad. Ni Apgad a representation ti salt of the earth wenno pannakaasin dagiti tarumpingay tapno agserbida a kas naraniag a raya ti agsapa. Pannakaasin ti lubong.

Iti sabali a punto, ti proseso ti condensation wenno panagbalin ti tudo ket dakdakkel ti porsientona nga agtaud iti naapgad a danum (iti baybay) ta nalawlawa ti sakupen ti naapgad a danum ngem ti takdang; sa inayonmo pay ti saan a malapdan a pannakapasamak ti water spout – agpangato diay danum-baybay a mapan iti kaulpan santo agtinnag a kas arbis wenno tudo. Maitutop la unay ti nagan ti karakter – Apgad.

Ti pagpintasan la unay ti sarita ket ti udina a nasupapakan iti pannakapnek ti amak ken buteng a nagalimutong iti barukong ni Apgad. Ti pannakapnek ni Apgad a nagbalinen a ramen iti nasantak a sabong ti kayanga ket narikna ti asinoman a nagbasa iti sarita.

Once again, inwawagayway ti sarita nga “Apgad” ti kinabileg ti anthropomorphism.

Napintas ti sarita ni Ms. Karina Viola L. Bulong… nabara a kablaaw!#