Dagiti Arrabas iti Kabaybayan (Maudi a paset)

Sarita ni Romeo Licudine

Nagtitinnulonganda nga intulid nga impaigid  ti bubo a dinanggayan ti agduduma a kantiaw ti tunggal maysa. Dimmanon ken ni Mang Berong dagiti kinnantiaw dagiti tripulante ni Tata Doro.  Sumiksikaw iti barukongna iti apal a dina mamedmedan. Saan a makaidna iti naglugananna a bilog.

“Agbiag ni Tata Doro!” kellaat nga indir-i dagiti tripulantena.

Ad-adda manen ti ilem ni Mang Berong iti nangngegna a dir-i dagiti tao ni Tata Doro. Nangruna la ngaruden idi ikargada dagiti ikan iti kayyabang. Sangapulo a kayyabang! Lalo a nagsibo ti apal ni Mang Berong. Imbilinna ken ni Canor nga aggawiddan.

Kabayatan ti iyaadayo da Mang Berong, adda nabukelna a nangisit a panggep.

“Pulos a dikanto makasakaw ti pangen iti kaano man, Lakay Doro!” impangta ni Mang Berong.

Kabigatanna, nariwat pay idi tumapog da Mang Berong ken Canor iti taaw. Unaanda ni Tata Doro. Sadiay nga urayenda ti panagsaknap ti lawag. No kas bilang adda agparang a pangen, addadan iti taaw a mangakay iti ikan nga agpataaw.

Iti saan a mabayag, simmingisingen ti init iti tuktok ti bantay Tapao. Nalawag a makitada dagiti tao iti takdang a kumaribuso iti panagsaganada a tumapog iti baybay. Nakitada ti panangisalog da Tata Doro iti birayna. Simmalog met dagiti butarda a nakalugan iti rakit.

“Ala, isalogyo latta ‘ta birayyo. Kitaek man ita no makasakawkayo pay iti pangen!” ingngayemngem ni Mang Berong. Subokenna ita ti nabukelna a panggep.

Apagtakderna iti luganda a bassit a bilog idi pagammuan ta adda nagparang a pangen iti asidegda.

Nakita met ni Tata Doro ti pangen.

“Rangkada ubbing!” imbilinna kadagiti para gaud. Kumanakruod dagiti gaud a maisakiwal iti danum.

Daytoy ti inur-uray ni Mang Berong. Sinaligda ti pangen tapno agpataawda.

“Partakanyo ti aggaud ket agpataawen ti ikan!” impukkaw ni Tata Doro nga agpaspaskad a mangtengtengngel iti timon. Pimmegges ti taray ti biray. Saan met a nagpatingga dagiti dua a sutil iti panangakayda ti pangen nga agpataaw agingga a saanen a magaw-at ti daklis ti ayan ti ikan.

“Dagiti demonio..! Addanto panagpatinggam, Berong!” di napuotan ni Tata Doro ti nagtabbaaw.

Ngumayemngem ti lakay iti nagtakderanna iti rabaw ti tordilia a mangpetpetpet ti putan ti timon ti biray. Imbilinna ti panaglilbada iti naitinnag nga iket.

“Aganustayo, kakadua. Addanto manen imbag nga ipaay ti Namarsua kadatayo. Addanto met dusa a maitutop dagiti manggundaway kadatayo,” inyandingayna kadagiti tripulantena.

Kalpasan a nalibada ti iket, nagpaigidda tapno isang-atdan ti biray.

Kabayatanna, um-umlek dagiti dua a mammatok iti naimatanganda a pannakapaay da Tata Doro  iti panangwayatda ti pangen.

“Kukuami met ita, Lakay Doro, daytoy pangen.., ha,ha,ha..!” uray la a nanakruod ti karabukob ni Mang Berong iti pigsa ti paggaakna. Napaisem met ni Canor a mangigagaud iti bilog a mangsursurot iti turongen ti pangen.

Maayatan ni Mang Berong a nangtaliaw iti pangen. Agarup agsangapulon a deppa ti kaadalem ti ayanda. Kabaelanna pay laeng a batoken dayta. Sigurado a mabukodanda ken Canor ta saan a kabaelan dagiti kapurokanda a mammatok.

Igagaud latta ni Canor ti bilog tapno maasitganda ti pangen. Napuskol ti pangen. Umarinsabok ket uray la nga agtalabutab ti danum a paggargarawanda.

Pinidut ni Mang Berong ti maysa a bongbong a naikarga iti bay-on iti sanguananna. Inruarna ti lighter. Piningkina daytoy ngem naiddep. Impiduanna ngem naiddep latta ta pimmigsan ti angin nga aggaput’ abagatan.

Intugawna ket iti rabaw dagiti datar ti bilog iti nangsilmotanna iti pabelo ti dinamita. Sumaretset ti nasilmotan a pabelo. Sikakaranting a timmakder tapno ibatonan ngem limmamad ti pangen. Inwarasna ti panagkitana iti aglawlaw ngem awanen ti pangen iti imatangna. Ti laeng talabutab ti danum a naggarawan ti ikan ti nakitana.

“Ne, awanda metten Canor!” nakunana.

Kellaat a bimtak ti dinamita nga iggem ni Mang Berong.  Limteng ti ikkisna. Nadaluson iti nagtakderanna. Awanen ti makannawan nga imana. Daradara dagiti dadduma a paset ti bagina.

“C-Canor, tulongannak!” nakapsut ti timek ni Mang Berong a nadaluson iti datar ti bilog.

Nadunor met dagiti takiag ken rupa ni Canor a naparsiakan ti immawer a shrapnel. Nupay nasugatan, inkagumaanna nga inarayat ti kaduana. Insimpana daytoy iti uneg ti bilog.

Inkarigatan ni Canor ti naggaud nga agpaigid nupay agar-aruyot iti dara dagiti sugatna.

Nabannogen nga aggagaud. Adayo pay iti takdang ket sumukon ti pigsana. Umanangsaben. Napanunotna ti timmakder ket impayapayna ti gaudna kadagiti tao iti takdang.

Kabayatan nga agpapaigid da Tata Doro tapno isang-atdan ti biray, napataliawda amin iti nangngegda a bimtak a napigsa a kanalbuong.

Beterano a mangngalap ni Tata Doro. Siguraduenna a saan nga iti baybay ti nagkanalbuonganna. Napatalgedan ti atapna idi makitana ni Canor a mangipaypayapay iti gaudna.

“Gunggonam, buklis.. managimbubukod!” naglaaw ketdi dagiti tripulante ni Tata Doro.

“Ubbing, pagsublienyo ti biray. Intayo tulongan da Berong. Nabtakanda la ketdi iti bongbong!” kinuna ti lakay.

Agkitakit koma dagiti tripulante ngem dakkel ti panagraemda iti lakay.

Bayat ti panagpataaw ti biray, nakarikna ni Tata Doro iti leddaang. Nupay konsumisionna ni Mang Berong iti napalabas, maldaangan ta maysa manen a mangngalap ti nagbalin a biktima iti illegal a panagkalap.

II

NAGMULAGAT ni Mang Berong. Napadiwig idi agkuti. Naut-ot ti  makannawan nga imama.

Iti abayna, matmaturog ni Canor. Nabarabadan ti rupa ken imana.

Iti abay ti katrena nakatugaw ti aglulua nga asawana, kaduana dagiti lima nga annakna.

Napakidem ni Mang Berong idi maammuanna a da Tata Doro ti nangisalakan kadakuada.

Agbabawin ngem naladawen. Pukolen ti makannawan nga imana.#