Dagiti kalapati ni Etong (Maikadua a parang)

“KAYATKO ti kalapati, tatang,” inlailo ni Etong ken ni Manong Berto a tatangna. Nagdiretsuanna ti nagpasaklot itay makitana ti amana nga agin-inana iti indayon iti paraangan. Malem ti Biernes dayta a kagapgapuna iti pagadalan.

“An-anuem koma?” dinamag ni Manong Berto.

“Taraknek, tatang… paaduek!”

“Ammom kadin ti agtaraken?”

“Naglaka, tatang. Ni ngarud Amboy a kaklasek, isu ti obrana no makasangpet idiay balayda.”

“Baka masayang laeng ti igatangtayo, balong…”

“Saan, tatang…”

“Saanmonton nga ammo ti agtrabaho iti balay.”

“Gumagetak ketdi a, tatang…”

Immanges iti nauneg ni Manong Berto. “Baka mabaybay-am ti panagbasam?”

“Saan, tatang.”

Napaulimek laengen ni Manong Berto.

“Iyalaandak, tatang, a?”

NAPALALO a ragsak ni Etong idi isangpetan ni Manong Berto iti kalapati. Saan laeng a maymaysa. Sangapagassawaan a maris-puraw!

Naar-arakupna ni Manong Berto iti ragsakna. “Tengkiu, tatang!”

“Dagiti karim…”

“Wen, tatang!”

Dinalusanda nga agama ti awan nagyanna a katawda. Kaibubuang ngamin ti linaonna a manokda.

“Ditoy pay laeng nga aggian dagiti kalapatim,” kinuna ni Manong Berto ken ni Etong. “Umam-ammoanda.”

“Wen, tatang,” di latta a mailadawan ti ragsak ni Etong. Apros nga apros kadagiti kalapatina. Maay-ayatan la unay!

“Inton mayam-amoda ti bagbagida, ibulosmonto idan. Apagisunto a makaaramidak iti balayda iti sanga ti manggatayo.”

“Wen, tatang.”

Manipud idin, pagdiretsuanen ni Etong dagiti kalapatina apaman nga aggapu iti pagadalan. Pakanenna dagitoy iti irik. Bagas no isu ti adda. Pigeon pellet met no makagatang ni Manang Pinang a nanangna.

Pagpiaanna laeng ta saan a nalipatan ni Etong dagiti karina.

Saanna a baybay-an dagiti tarakenna. Kanayonna a kitaen ti kasapulanda, aglalo iti danum.

Saanna met a nalipatan dagiti trabahona iti balayda. Agpakan kadagiti manokda. Agsakdo. Agsibug kadagiti masetas ni nanangna. Agsagad iti paraanganda.

Ken kanayonna a sanguen ti leksionna. Dina kayat a maabakto iti eskuelada. Kakaisuna nga isu ti maikatlo a kalaingan.

Ngem ti kayatna, isunto ti maikadua wenno umuna inton agleppas iti yanna a Maikapat a Tukad.

Gapu kadagiti tarakenna, inarak dagiti padana nga ubbing iti purokda. Um-umay payen ti grupo ni Amboy. Agkikinnapintasda iti taraken. Napaanak idin ni Etong dagiti kalapatina. Maris-ubi ti maysa idinto a puraw ti maikadua.

Naragsakan iti kasta unay ni Etong. Bulos payen dagiti kalapatina. Ngem nanakemen dagitoy. agsublida la nga agsubli iti aponda iti sanga ti mangga uray sadino ti pakadandanonanda.

Iti maysa a malem ti Sabado, adu manen nga ubbing ti kadua ni Etong. Agpapatangda maipanggep kadagiti tarakenda.

“Nakadagit dagiti kalapatik idi kalman,” inlastog ni Amboy. “Naglaok a kayumanggi ken puraw ti kolorna.”

Dagit, kunada, no kasta a nakapasurot dagiti tarakenda iti sabali a kalapati kabayatan ti panagpaspasiarda. Saanto metten a pumampanaw ti nadagit ta nagbalinton a baro a pamiliana ti sinurotanna.

“Nagsayaaten,” inyapal ni Jayjay. “Kasta koma met kaniak.”

“Baka umaydanto agsapul kenka dagiti napukawan,” kinuna ni Etong.

“Umayda latta, a. Diak met innal-ala ti kalapatida!”

Pagammuan, napanen ti saritaanda iti maris ti tarakenda. Sa iti pagilasinanda kadagitoy.

Adda nangputed iti ipusna. Adda nagputed iti maysa a ramay. Adda nagipan iti singsing iti saka.

Ngem ken ni Etong, awan man laeng ti maibagana a pagilasinan. Umanayen ti maris dagitoy.

Awan met ngata ti mangtakaw kadagiti tarakenna.

“Apay a kasla agkukuttong dagiti tarakenmo, Etong?” imbinsir ni Amboy iti tarakenna.

“Saan met, a!” inkalinteganna.

“Amman!” ta inyayon pay ni Jayjay.

“Dimon sa met pakpakanen idan?” ni manen Amboy.

“Amman met, a!”

“Sa agkukuttongda?”

Nagkakatawada amin nga ubbing.

“Immalada kenka,” insagpaw ni Anton.

Manen, nagkakatawada.

Nasimron ni Etong. Timmakder. Nagtartaray a simrek iti balayda.

“Napeluan!” impagpaggaak ni Amboy.

Manipud idin, saanen a pinagpagunian ni Etong ni Amboy. Uray pay da Jayjay ken Anton. Saan a rumrummuar iti balayda no kasta a mapasungadanna dagitoy.

Nakadlaw da Manang Pinang ken Manong Berto. 

“Nagpapangasda ngamin, nanang, tatang,” kinunana.

“Pasensiaam ida, a,” kinuna ni Manang Pinang.

“Uray ta umaydaka met latta sarsarungkaran no kasta a Sabado ken Domingo,” kinuna met ni Manong Berto.

Nagmisuot laeng.

“Dakes ti awan magaygayyemna, nakkong,” ni manen Manang Pinang.

Nagtalinaed a naulimek.

“Etong! Etong! Umaykami man!” naitimkan ni Etong da Jayjay. Agsapa ti Sabado. Kaliklikud da Manang Pinang ken Manong Berto a napan idiay bangkag. Nabati ni Etong nga agileppas kadagiti ubra iti uneg ti balay.

Saan a nagun-uni. Naglemmeng.

Sa la rimmuar idi nakapanawen ti grupo da Jayjay.

“Umay-umaykayo pay laeng ket naglalastogakyo!” indayamudomna.

Nagdigos apaman a naileppasna dagiti trabahona.

Ngem napasabtan sa idi umaldaw, aglammin metten ti riknana. Arigna saanna payen a naisaang ti pangaldawda.

Idi makasangpet da Manang Pinang ken Manong Berto, dagus a pinatomarda iti iduldulinda nga agas. Saanen a simmalog iti bangkag ni Manang Pinang iti kamalmanna. Binantayanna ni Etong.

Apaman a nakapangrabiida, pinagtomarda manen ni Etong.  Ngem awan ti pimiaanna iti nagpatnag. Kapilitan nga intarayda iti ospital iti kabigatanna.

Limmag-an a dagus ti riknana idi makatomar iti inted ti doktor nga agas.

Nagsubli ti gaganaygayanna. Napanen nagbasa kalpasan ti dua nga aldaw.

Gapu ta nairuam nga agtrabaho, saannan a nalagip a kagapgapuna iti sakit. Timmulong iti trabaho iti eskuelada.

Dayta, apagsangpetna iti balayda iti malem, madi manen ti riknana. Nabara payen ti bagina.

“Nagbannogka ngata idiay eskuelayo, ‘nia?” dinamag ni Manang Pinang.

Tung-ed lattan ti insungbatna.

Insublida iti doktor. 

Agmamayo pay laeng ni Etong idi iruarda iti aldaw ti Sabado. Gapu iti napasamakna, naglangan iti pagadalanda.

Agparpariir ni Etong iti indayon iti paraanganda iti dayta a malem. Masapul kano nga aginana tapno daras nga agsubli ti gaganaygay ken pigsana. Ken dina liwayan ti agtomar iti naireseta nga agas. Masapul a kumpletuenna dagitoy.

Adda iti dayta a kasasaad idi napasungadanna da Jayjay, Anton ken Amboy ken dadduma pay nga ubbing iti purokda.

Napamurareg ni Etong. Awan pigsana tapno darasenna koma ti mapan aglemmeng iti uneg ti balayda.

“Komustakan, gayyem?” sinaludsod ni Jayjay idi makaasidegda kenkuana.

Kinitana laeng daytoy.

“Pasensiakan, a?” kinuna met ni Anton.

“Ammomi a kinaguranakami la unay,” ni met Amboy. “Nalabsanmi ti nangsuron kenka. Pasensian, gayyem…”

 Kasla saan a patien ni Etong dagiti mangmangngegna.

“Adtoy ti urbon a kalapati, gayyem,” inyawat kenkuana ni Jayjay ti maysa a kalapati nga apagtubo dagiti dutdotna. “Kalduem. Nadaras kano a pangpasubli iti pigsa, kuna ni tatang.”

Awatenna a saan ti kalapati.

“Plis, gayyem,” impakaasi pay ni Anton.

“Iregalok met kenka daytoy, gayyem,” sabali laeng ti yaw-awat ni Amboy a kalapati. Puraw a kalapati. Kasla nalabaan dagiti payakna iti kinapudaw daytoy. Ken madlaw a dakkel ti panagbagbagina.

Iniseman ni Etong dagiti gagayyemna. “Agyamanak kadakayo,” kinunana. Kasla pimmigsa pay idi awatenna dagiti kalapati nga urayna la indennes iti barukongna.