Dagiti kapintasan a sarita ti Bannawag (Maikadua a paset)

Kadagiti nagkauna a sarita-Iluko a nangtratar iti yaalut-ot ti kinapanglaw, no saan  nga is-isu (tao) ti nangtulong ti bagina, ti padana a tao, ngem awan sa ti nasalawko a nairaman ti gobierno. Iti agdadata a kinapudno, tumultulong ti gobierno no di man isu ti kangrunaan a mangidardarirag iti yaalut-ot ni Pinoy iti kinapanglaw.

Nasken ti panagkaykaysa amin, ti gobierno, dagiti umili, ken ti mismo a napanglaw  tapno marippuog ti kinapanglaw, nga isu ti kangrunaan a parikut ti pagilian.

Ti parikut ti squatting iti Kamanilaan ken dagiti dadduma pay a siudad ket lalo pay a kimmaro babaen ti estupido (kuna ti author) a Lina law.

Nagbalin ti Lina law a lisensia a mabalin lattan ti asinoman a patakderan iti barongbarong ti bakante a lote ket ibagana nga awan lotena ken napanglaw ket yakardanto iti agpaay a kukuanan.

Mabalinnanto nga ipaupa dayta immakaranna ket agiskuatto manen.

Pagangayanna, iti dayta a wagas, immadu ti squatters kadagiti siudad, saan laeng nga iti Metro Manila.

Idi basbasaek daytoy, simmeksek iti utekko a no maburak ti consistency iti uray maysa kadagiti kararter, nadadaelen ti sarita; ken no rimmang-ay ti sinal-it a napanglaw, questionable dayta. Arguable, debatable kunak koman. Iti daytoy a rason, iti kaanoman dinto rumang-ay ti tao a dina ammo a tulongan ti bagina.

Ngem saan a napasamak ti sisiimek a napasamak. Horizons of expectation ti pangawagda kadayta a punto. Ketdi, inggibus pay ti author iti open-ending, banag a lalo manen a pimmintas ti sarita!

Apay nga open-ending? Wen a, ta di pay met laeng nalpas ti pannakidangadang iti kinapanglaw. Isu dayta ti kayat nga iparang ti sarita. Agtultuloy pay laeng ti  kinapanglaw iti  gimong iti laksid nga adu dagiti tumultulong a kadua ti gobierno. Ngem iti laksid ti panagpursigi dagiti “nabungon iti lawag” ken ti gobierno, adu met dagiti dina ammo a tulongan ti bagina. Ta kas kuna ti author itoy a saritana: naggaganas ti agtututtot.

Dagiti karakter ket simbolo wenno ibagianda laeng dagiti agdama nga agakem iti pudno a biag: dagiti napanglaw, dagiti “kaarruba” a saan a nasisita a baknang, ta mabalin met a tumulong ti saan a baknang no la ketdi nabungon iti lawag—wenno nabungon iti nasin-aw a  panagpampanunot ken addaan iti nabalitokan a puso. Ukrad dagiti dakulapna, kunatayo koma no iti daniw.

Iti sociological approach to literary theory, maitutop la unay daytoy.

Dagiti nagpintasan ti sarita: ti karakterisasion dagiti karakter, nakapappapati ti eksena; ti parikut ken pannakasolbar ti parikut; ti pannakagamay a nalaing ti dramatiko a pannakaisuratna; ti pannakaigibus ti sarita, ken naurnos dagiti balikas.

2) DATON ITI TUMANOR A KAPUTOTAN, ni Prescillano Bermudez.

Juxtaposing technique. Manmano dagiti sarita a kastoy, ti pannakatrar ti idi ken agdama  nga aggiddan a maiparang.

Pakasaritaan ti panagbaliw ti panawen wenno henerasion. Pakasaritaan ti no ania ti impatawid ti nagballigi nga ama iti anak. No ania met ti subad ti nagballigi  nga anak iti nagballigi nga ama.

Ti nagpigsaan ti sarita: karakterisasion, lalo ti ama ken ti anak.

Consistency, saan a pulos a nagbaliw.

Kadagiti dadduma a sarita: mayat aya ti ama a parakrak dayta balay ket simbolo dayta ti kinaasinona. Ngem, TUMANOR A KAPUTOTAN, kuna met ti author ita. Adda met bukod a lubong ti sumaruno a henerasion. Nupay kasta, ti daan a henerasion ket pundasion ti baro nga henerasion.

Daydiay panagballigi ti ama ket ladawan ti kinasirib. Isu a nagballigi dagiti annakna ta masirib nga ama ken nagballigi nga ama.

Itoy a punto, dakkel ti gutadna iti pannakatratar ti kinaama. Iti biang ti Kailokuan, mapaspasamak daytoy a DATON TI TUMANOR A KAPUTOTAN. No ania ti mapaspasamak iti Kailokuan wenno Kailokanoan, maysa daytoy a ladawan.

Dur-as ti kayatna a sawen ti sarita. Saan a nagladog ti Ilokano iti daan a gimong. Simmurot daytoy iti speed of change. Natiliw ti sarita ti historia ti Kailokuan. Nailadawanna no kasano a nagbaliw ken simmurot iti napartak la unay a taray ti panagbalbaliw (speed of change).

Idi 1970s, makitatayo nga adu pay laeng dagiti kalapaw, saan? Daan a henerasion dayta. Ita, adun no di pay isu amin ket nagbaliwen; dimmur-asen ni Ilokano, ginalba ken kongkreton ken agkakarangyan dagiti balbalay. Daytoy ti kayat a sawen ti sarita.

Ngamin, nagballigi dagiti Ilokano iti agdama a henerasion gapu iti dayta sirib, saldet ken sirmata ti daan a henerasionna a nangkibin kadagiti sumarsaruno a kaputotanda.

Itoy a sarita, saan laeng a dagiti karakter ti kitaen no di pay ti generalization of the story nga isu dayta ti biag ni Ilokano iti napartak la unay a panagtaray ti panawen.

Itoy a sarita, sipapannakkel ti author a nangibaga a dimmur-as a naminpinsan ni Ilokano. Saan a nagpaatiw kadagiti dadduma pay a puli wenno etniko. Saan a matmaturog no di ket nasaldet ken naridam ni Ilokano, isu a dimteng kenkuana dayta a dur-as.

(Adda tuloyna)