DAGITI KUDETA ITI PILIPINAS

Komentario ni Eden A. Alviar

(Tuloyna)

 

Idi panawen ni Presidente Corazon Aquino, namin-adu a daras dagiti naisayangkat ken napaay a kudeta a nagbalin a lapped ti pannakagun-od ti kappia ken panagdur-as ti ekonomia ti pagilian.   Saan pay a natawenan ti administrasionna ngem dua dagiti nalapdan a kudeta – ti Manila Hotel Rebellion idi Hulio 6, 1986, ken ti God Save the Queen Plot iti Nobiembre 11 /  22, 1986 a mapapati a panggep dagiti kameng ti Reform the Armed Forces Movement.

Idi 1987, nagsasaruno dagiti nalapdan a kudeta – ti GMA Channel 7 Television takeover idi Enero 27–29, 1987 nga indauloan ni Air Force Colonel Oscar Canlas; ti Black Saturday Plot sadiay Fort Bonifacio idi Abril 18, 1987;  ti Manila International Airport Plot idi Hulio 1987.      Idi Agosto 27 – 29, 1987, napasamak ti nadara a kudeta nga indauloan ni Colonel Gregorio Honasan ti RAM. Agdagup ti 53 dagiti natay ken nasurok a 200 dagiti nasugatan iti dayta a napaay a kudeta.

Idi Disiembre 1 – 9, 1989, naisayangkat ti kadaraan a kudeta a dandani nangrippuog iti administrasion no saan a nakibiang dagiti United States Air Force fighter jets a timmulong kadagiti F-5 fighter planes ti Philippine Air Force a nangpaksiat kadagiti rebelde a puersa iti tangatang.  Agdagup iti 99 dagiti natay pakairamanan dagiti 50 a sibilian, ken 570 met dagiti nasugatan.

Napasamak manen ti nadara a panagalsa idi Marso 4, 1990, daydi suspendido a Cagayan Governor Rodolfo Aguinaldo (RAM leader) ken dagiti armado a nasurok a 200 a pasurotna ket kinubkobda ti Hotel Delfino sadiay Tuguegarao, Cagayan gapu ti pannakainaigna kadagiti nagkauna a kudeta. Na-hostage ken natay iti dayta a pagteng daydi Brig. Gen. Oscar Florendo ken 12 pay dagiti napapatay. Nasugatan ni Aguinaldo ken nakapaglibas daytoy ngem maysa a kaduana ti natay.

Ti naudi a kudeta idi panawen ni Corazon Aquino ket idi Oktobre 4 – 6, 1990 idi rinaut dagiti soldado nga indauloan ni Colonel Alexander Noble, lider met laeng ti RAM, dagiti dua a kampo ti military sadiay Cagayan De Oro ken Butuan, ken indeklararda ti Federal Republic of Mindanao. Simmuko ni Noble ken ni Senador Aquilino Pimentel Jr., kalpasan a napaay ti kudeta.

Nagasat ni Presidente Aquino ta nagtalinaed a napudno kenkuana ken iti administrasionna ni General Fidel Ramos ken dagiti adu a kameng ti AFP ta naileppasna ti terminona iti laksid dagiti adu a kudeta a nagbalin a pangta iti panagtakemna a nangtungday ti panagdur-as ti pagilian.

Kabayatan ti panagturay ni Gloria Macapagal Arroyo kalpasan ti pannakapadisi ni Estrada, nasapamak met dagiti tallo a daras a gandat a mangpadisi kenkuana iti turay – ti May 1, 2001 Siege sadiay Malacañang a nangrugi sadiay EDSA People Power monument; ti Oakwood Mutiny idi Hulio 27, 2003 nga insayangkat dagiti naawagan ti Magdalo Soldiers a nakairamanan ni Navy Lieutenant Antonio Trillanes IV, ken ti Manila Peninsula Siege idi Nobiembre 29, 2007 nga indauloan ni Senador Trillanes.

Iti agdama a panawen, narigat a mangnamnama dagiti agpanggep iti kudeta iti suporta dagiti umili gapu iti kaadu dagiti nangibotos ken ni Duterte itay eleksion. Nangato pay ti acceptance rating ti Presidente iti naudi a survey. Ngem no saan a baliwan ti Presidente ti narugit a panagsarsarita ken estilo  ti panangidaulona iti pagilian, ken saanna a matungpal dagiti karina, awan ti papananna a saan a madismaya dagiti mangsupsuporta kenkuana iti agdama.

Napeggad ken dakes ti epekto ti kudeta iti politika ken ekonomia ti pagilian. Amirisen koma a nasayaat dagiti agpangpanggep a mangisayangkat daytoy ta amangan no matungday wenno agsuek ti bumangbangonen nga ekonomia ti pagilian. Nalatak man ti Presidente ita, ngem nasken nga ipangagna met koma ti timek ken kapanunotan dagiti mangdildillaw kadagiti saan a maikanatad a sao ken pangngeddengna tapno magun-odna ti naan-anay a suporta dagiti umili ken agballigi kadagiti tarigagayna para ti pagimbagan ti sapasap a pagilian.#