Dagiti managkupit iti tiempo ti COVID-19

AWAN kadin ti namnama nga agbalbaliw pay dagiti gamrod nga agserserbi iti gobierno nga iti laksid ti nakaro a tuok ken rigat a laklak-amen dagiti Pilipino gapu iti krisis a pinarnuay ti panagraira ti Coronavirus disease 2019 ket saanda latta a maldian ti kinamanaggundaway ken nakaro a kinaintresadoda iti kuarta?

Inrakurak ni Ombudsman Samuel Martires nga imbestigaranda dagiti reklamo iti anomalia iti Department of Health mainaig kadagiti nagduduma a transaksion nga adda pannakainaigna iti pannakalapped ti panagraira ti COVID-19 iti pagilian nga agtultuloy ti panagadu ti bilang dagiti agpositibo iti virus iti laksid dagiti maipakpakat a community quarantine kadagiti nagduduma a lugar iti Pilipinas.

Agtultuloy dagiti maipadpadamag a reklamo maikontra kadagiti opisial ken agserserbi iti DOH kas ti nangato unay a presio wenno overpricing iti pannakagatang dagiti personal protective equipments ken test kits a maaramat iti COVID-19 management.

Dakkel a pondo ti DOH ti maus-usar kadagitoy nga alikamen a maibilang nga “expendable” ken maminsan laeng a mausar gapu ta maibilangda a kasapulan unay ita a panawen ti national public health crisis. Iti pannakagatang dagitoy nga alikamen ket saanen a nasken nga agdalan iti kadawyan a proseso a “public bidding” ken mabalinen ti “direct negotiation” ken saanen a kasapulan ti pre-audit ti Commission on Audit gapu ta kasapulan unayen nga usaren dagiti health personnel iti panangtamingda kadagiti pasiente ken suspek a positibo iti COVID-19. 

Gapu iti COVID-19 pandemic ken panagadun ti bilang dagiti agpositibo iti Pilipinas, mapapati a maab-abusar ti pannakagatang dagiti personal protective equipments ken test kits, ket adda dagiti opisial ken agserserbi iti DOH a nabenepisiaran iti masuspetsa nga anomalia.

Nabayagen a dildillawen ti publiko, uray dagiti dadduma a senador ti saan nga epektibo a wagas ti panangmanehar ti DOH iti COVID-19 kas ti kinabuntog ti pannakaiwayat dagiti test ken pannakaammo ti resultada. Nabayagen a kiniddaw da Senate President Vicente Sotto III, Senador Panfilo Lacson ken dadduma pay a senador ti panaglusulos ni Health Secretary Francisco Duque III. Ngem ipatpatangken met ni Sec. Duque a ni Presidente Rodrigo Duterte laeng ti makaikeddeng ti panagtalinaedna iti gabinete.

Umad-adun dagiti kontrobersia iti DOH mainaig iti pannakamanehar ti COVID-19 kalaksidan iti panaggatang kadagiti personal protective equipments ken test kits, ta mairaman payen ti nabuntog a panangipaay iti cash benefits kadagiti doktor, nars ken dadduma pay a health workers a pimmusay gapu iti pannakaakarda iti COVID-19. Addan dagiti kapamilia dagiti pimmusay ti agrekreklamo iti na-
ginad a pannakaproseso dagiti benefits claim para kadagiti pimmusay a kapamiliada.

Impasingked ni Pres. Duterte a maipaayan iti tumutop a cash benefits dagiti amin a health workers a pimmusay gapu iti COVID-19. Ngem adda dagiti kapamilia dagiti natay nga agrekreklamo ta saan a maproseso dagiti claims no saan a direkta a COVID-19 ti nakasurat iti death certificate a “cause of death” uray no gapu iti komplikasion ti sakit a ginubuay iti dayta a virus.

Adda dagiti agatap a dagiti agiproseso kadagiti death benefit claims dagiti natay gapu iti COVID-19 ket ibirbirokanda iti abut dagiti claims gapu iti nalimed a personal nga interesda iti maawatto a benepisio. Ngem pagliblibakan met dayta dagiti pagdalanan dagiti dokumento. 

Pudno man wenno saan dagiti alegasion iti kurapsion kadagiti opisial ken agserserbi iti DOH ket dakkel a pakaupayan dagiti government health workers ta ipuspustada ti biag ken salun-atda iti sango ti peggad ti COVID-19 ngem adda met dagiti dakes a pammabasol kadagiti kakaduada a frontliners. 

Maysa pay a kontrobersial mainaig iti COVID-19 ket ti maanomalia a pannakaiwaras dagiti Social Amelioration Program cash assistance kadagiti nagduduma a lugar.

Impakaammo ni Interior and Local Government Secretary Eduardo Año kabayatan iti naudi a panagtataripnongda kada Presidente Duterte ken ti Inter-Agency Task Force on the Emerging Infectious Disease a nakabukeldan iti 250 a kaso, ken 159 ti naipilan iti piskalia kontra kadagiti opisial ti barangay ken lokal a gobierno gapu kadagiti maatap a maanomalia a pannakaiwaras ti umuna a SAP cash assistance kadagiti benepisario.

Addan dagiti naipadamag a nakainaigan dagiti opisial ti barangay ken lokal a gobierno iti direkta a pannakibiangda iti pannakapili dagiti benepisario ti SAP, ken ti pannakakessay wenno pannaka-
bingay ti kantidad a naawat dagiti benepisario. Sabali pay dagiti report nga adu dagiti nawarasan iti SAP cash assistance dagiti saan a kualipikado, ngem naikkanda gapu ta mapapati nga asideg-
da kadagiti agtuturay. Kabayatan nga adu dagiti napanglaw nga agkasapulan iti ayuda dagiti saan a nakaawat iti SAP assistance.

Adda dagiti report nga adda dagiti opisial iti barangay nga inlungalongda ti pannakabingay dagiti naawat a kantidad tapno ad-adu dagiti matulongan, ngem mailabsing dayta iti paglintegan. Rumbeng a ti kantidad a pinirmaan ti benepisario nga inawatna manipud iti pannakabagi ti Department of Social Welfare and Development ket kukuana amin, saan ketdi a mabingbingay. Adda met dagiti report a naaramid ti pannakabingay wenno pannakakissay ti kantidad dagiti SAP cash assistance ta adda dagiti naikkan iti porsiento.

Nakalkaldaang nga iti laksid dagiti nagadu a pakakumikoman ken paggastosan ti gobierno iti pananglapped ti panagraira ti COVID-19, ket nagadu pay dagiti mainayon nga asikasuenda kas ti panagimbestigar ti Ombudsman, DILG ken Department of Justice kadagiti agpapaay iti gobierno a naireklamo iti nagduduma a kaso a nagramut iti public health crisis. Nagdakes a pagteng ta dagiti mairekreklamo ken maim-imbestigaran ket dagiti opisial ken agpapaay iti gobierno a natudingan a mangtulong kadagiti umili ita a panawen ti krisis.

Binilion a pondo ti nayalokar babaen ti Bayanihan to Heal as One Act nga usaren ti gobierno a panglapped ti panagraira ti COVID-19, ken maipaay nga ayuda kadagiti naparigatan unay ti kasasaadda gapu iti community quarantine. Rebbengna a naan-anay a mapatalgedan ti pannakausar ken pannakaiwaras dagitoy a pondo tapno saan laeng a masayang no ibulsa ken pagbibingayan dagiti rinuker nga agserserbi iti gobierno.