Dagiti nadumaduma a rupa ti daniw (Maikatlo a paset)

ACCENTUAL VERSE

Kasano ti pannakaadda ti ACCENTUAL VERSE iti Iluko nga addaan iti nagduduma a bengngat (accent), pannakaisao (prosody), pannakaidasig (analogy) ken pannakaiyurnos (syntax)?

Dakkel la ketdi a parikut.

Ngem saritaek laeng dagiti padas ken eksperiensak maipapan iti accentual verse.

Ti accentual verse, kabaliktad (sa?) ti syllabic verse. Wenno kagingginnuyodanna, kunata man laengen ta nalawlawa ti kayatna a sawen.

Ulitek manen, saritaek laeng dagiti padas, paliiw ken kapanunotak maipapan itoy.

Adda kadi dagiti daniw nga accentual verse iti Iluko?

Nalabit nga adda, dagiti Rima-Iluko.

Nalabit met nga awan. Ta nagduduma la ngarud ti accent, prosody, analogy ken syntax ti Iluko. Depende ngamin ti nangisawang no taga-yo’ (Ilocos Sur, isuda laeng ti agsasao iti addaan iti balikas a yot (silent “t”); taga-lattan (Ilocos Norte, agipus dagiti saoda iti balikas a LATTAN); taga-kien (Western Pangasinan Iluko); taga-WIN MIT (Uptown Iluko ken Cordilleran Iluko, conversational Iluko ti “wen met”); taga-kadi (Cagayan-Isabela nga adda latta maisapit a balikas a KADI kadagiti saoda), taga-deta (Ilocos Norte-Cagayan, a no apay a nagbalin a DETA ti balikas a DAYTA, conversational-Iluko ti rason a makitak), taga-atoy (Eastern Pangasinan Iluko, a no agsaoda, ATOY, ADIAY, ATA, conversational-Iluko ti rason, kunata manen?); taga-ngay (La Union); taga-yong (Agoo, Aringay, Sto. Tomas, La Union); taga-me’ (“met” (silent “t” iti 1st District ti Ilocos Sur; ken dadduma pay. No addaka iti melting pot wenno pagdidinnanonan dagiti amin a puli, ken inaldawmo ida a makapulpulapol, mapaliiwmo dagitoy. Iti inaldaw a panaglakok iti prutas ken nateng iti Engineer’s Hill Satellite Market, adu dagiti nagsasabalian a bengngat, pannakaidasig, pannakaisao ken pannakaiyurnos. Nagduduma pay dagiti termino kadagiti probinsia wenno disso ti lugar. Daydiay laengen balikas nga ASO ken PATANI ket saan kano nga Iluko no di Tagalog! Ngimmato pay ti kidayko, yos! Angilan ken perkoles ti Ilukoda, kunana. Archaic argot dagitan, manong, kunak iti lakay a nakasarukod nga agedad ngatan iti nasurok a pitopulo.

Accentual. Accent wenno bengngat.

Iti sabali a bangir, nadagsen a panangibalikas. Diin, kunada dagiti Tagalog.

No bengngat ti pagibasaran, narigat nga idasig ti kinaaddda ti accentual verse iti Iluko.

Ngem no iti DAGSEN iti panangibalikas, taldiapantayo laengen dagiti Rima-Iluko. Dagiti rima a kaunaan a nangngegko kadaydi tatangko. Adu dagiti rima nga ammo daydi tatangko. Insursurona idi ubbingkami. Ken nangguyugoy kaniak nga agbasabasa iti dandaniw ken uray ania ditan. Ta agisangpet met idi kadagiti magasin ken libro.

Kitaentayo man dagitoy dua a Rima-Iluko.

1) Adda asok a burburan
Ti naganna pasaki
Pasaki ti naganna
Ti asok a burburan

Wen, nalabit nga adda met ngata accentual verse dita. Ngem iti panagkitak, kasla met alliteration, consonance, assonance ken syllabic verse.

2) Bulong ti apatot
Paskuayo naimut
Rummuar makarurod
Pang-orek sarukod

Napia pay. Dayta nakabold face iti nakitak a yan ti accentual verse. Ngem no kitaen, kasla met rima (rhyme), assonance, consonance ken syllabic verse.

Hu, bay-amon dayta ac-accentual, hehehe! Makadadael laeng iti ulo, saan? Ta adda pay aya dagiti rukrukod kada rimrima iti Daniw-Iluko iti agdama a panawen ket manmano metten? Pasig met aminen a free verse. Nawaya a panangiyebkas (ti Iluko term kaniak ti free verse).

Ngem apay ngarud nga insuratko?

Dayta ket, hehehe!

Pagadalan ken tungtongan laeng.

Ket tapno nalawlawag ti tungtongan, nasken a taldiapantayo dagiti academician a nanglaglagidaw iti accentual verse.

1. Ti titsermi sadiay Narvacan Catholic School, ti kaunaan a nakangngegak iti accentual verse. Ni Mrs. Fe Macabio-Viernes, ken mangisursuro itan iti Claveria State University ken katitseran ni Freddie Masuli (a kas nakunana sadiay seminaran ti Gumil Filipinas sadiay Suso idi 2005). Leksionmi maipapan iti literature.

No English ti pannakaisuratna a, ket wen. Adda dagitoy a porma, estilo, tekniko, device ken dadduma pay.

Ngem iti Iluko ngay? “Ay, maulawak, yong!” kuna dagiti taga Agoo.

Ngem ti imasna, kaykayatko met ti agdaniw iti bukodko a dila. Ken no agdaniwak, kayatko laeng met a pagustuan ti riknak. Kayatko laeng a yebkas ti riknak, kapanunotak, paliiwko ken blah, blah, blah, blah! Lalo idi ubingak ket mayat ti agiyebkas iti daniw iti bukot ti nuang wenno baka; iti tuktok ti niog, kamantiris, kaimito, santol, lomboy, bayabas ken dadduma pay; iti ngarab ti adalem a karayan sakbay a tumapuak; iti uneg ti banio kabayatan ti panagdigos. Idi tinedierakon, adda latta met ti daniw a maiballaet no inkam agtapat.

Idi agtutuboak pay, kapatorko met ti agikur-it iti daniw iti uray sadino ken uray ania: papel, kuaderno, notbok, puon ti saba, pader, kadaratan. Awan lang, trip lang. Pammagusto iti rikna ta ragsak met ti itdenna.

2. Ni (daydi) Pelagio Alcantara. Iti inna panaglektiur maipapan iti daniw idi 1986 iti seminar workshop nga inangay ti GUMIL-Baguio a naangay iti Baguio City Auditorium, Burnham Park, tinagipintasna met ti daniw a nagbado iti accentual verse. Sakbay a simrek iti National Media Production Center, titser daydi Manong Pel.

“Sir, iti bukodmo nga opinion, apay nga adda dagiti daniw nga immortal?” daytoy idi ti saludsod ni David Briones, estudiante iti law iti Baguio Colleges Foundation (University of the Cordillera itan).

“Mangitedka man iti ehemplo?”

“The Trees,” kunam la no inkorus dagiti estudiante ti Baguio City National High School. Ti Daniw ni Alfred Joyce Kilmer.

Kuna daydi Manong Pel nga eksakto ti pannakagenned ti daniw babaen iti stress ken unstress.

Maulawak yong!

[ Adda tuloyna ]