Dagiti siit iti dalan ti balligi

Sinurat ni Salvador A. Espejo

ADU dagiti pegpeg a balitok a mapidut iti unibersidad ti biag. Saan a maisuro wenno maiyadal dagitoy kadagiti pagadalan ngem agbalinda nga instrumento, kalasag, pagulidanan wenno karit kadatayo iti panangtaluntontayo iti nasiit ken nakipet a dana ti biag. Dakkel ti paset nga annongenda iti pannakamuli ti kinasiasinotayo.

Idi nagturposak iti kinamaestro, karamanak kadagiti adu nga agtutubo a nagarapaap a maysanto kadagiti dadaulo a makipagmuli iti panunot dagiti saringit iti masakbayan. Saan laeng a maysa a classroom teacher ti arapaapko a pagbalinan. Kayatko ti agbalin nga administrador, nangato ti saadna iti dibision ti departamento ti edukasion ditoy probinsia. Nalimed a tarigagay a kinutimak iti kaunggak agsipud ta diak kayat a maibulgar kadagiti kalugaranmi ken kadagiti agbalin a kamaestroaak agsipud ta ammok a mabakalak laeng iti pammabalaw. Diak kayat a maawagannak nga ambisosio wenno nangato ti panagtalekna iti bagina uray awan met ti inalatna.

Ngem sabali gayam ti arapaap iti realidad. Saan gayam a kasta kalaka ti panangsibbol iti arapaap. Adu gayam dagiti tubeng ken lapped a naimurumor iti dalan a mabalin a pakaitublakan ken pakaupayak.

Iti panawen a panangpadasko a sumrek iti serbisio ti nakaduktalak iti kinapudno a saan a ti ammom ti napateg wenno nasken no di ti mangiduron kenka a politiko. Napait daytoy nga apro a kapilitan a tinilmonko tapno mairusatko ti umaddang nga agturong iti arapaapko.

Ditoy Ilocos Sur, adda idi intuyang nga eksamen ti gobierno probinsial iti babaen ti administrasion daydi Governor Carmeling Crisologo para kadagiti mangisursuro a pagibatayan kadagiti pagpilian a maawat a mangisuro. Idi rimmuar ti resulta ti eksamen, siak ti maikapito a kangatuan iti intero a probinsia. Nagkammatalekak a ti ranking ti masurot iti pannakapili dagiti kabarbaro a mangisursuro.

β€œNo ania ti kunam, kuyogenka ken ni Manong Pedro,” kinuna ni Anti Marsi, inaudi a kabsat ni nanang. Barrio Kapitan daydi Tata Pedro iti lugarmi a Cuta (Barangay 9 itan). Asideg kadagiti dadakkel a politiko. Dagiti Crisologo idi ti ari-ari iti politika iti Ilocos Sur. Ni Carmeling Pichay Crisologo ti gobernadora idinto a daydi Floro Crisologo nga asawana ti diputado iti umuna a distrito.

β€œSaan a masapulen,” inyatipak. Dakkel ti namnamak a mailugarak babaen ti bukodko a kabaelan. Uray idi, saanko a kayat no mabalin ti umapo-apo iti politiko. Ngamin, pammatik a no dimmawatak iti pabor iti maysa a politiko, addanto panawen nga agkiddaw met kaniak ket nupay agkitakit ti riknak, kapilitan a subadak ti pabor nga inmulana kaniak. Dayta ti kayatko a liklikan.

Ngem kalpasan ti innem a bulan ken pannakailugar dagiti nababbaba ti rankingda ngem siak, nagbalawak. Napanak iti division office ket nagdamdamagak iti plantilla officer no kaano a mailugarak idinto a nakastreken dagiti nangatngato ngem siak ken adda payen nailugar a nababbaba ngem siak.

β€œYuraymo, dandanikan,” insungbat ti plantilla officer.

Kalpasan ti tallo a bulan, nagsubliak iti division office ket nagsaludsodak manen iti plantilla officer.

β€œAy, nagladawkan! Awanen ti puesto, naiwarasda aminen,” binabalawnak pay.

β€œKasano a napasamak a nabatiak idinto a nababbaba ti ranking dagiti sumagmamano a nakastreken,” nakunak. β€œRanking banking daytan!”

Kinitanak ti plantilla officer iti nabayag.

β€œNagkapuyka met ngamin ta dika mangala iti rekomendasion ti politiko!” kinunana nga adda pay nailaok a pammabalawna.

Iti dayta a malem nga isasangpetko, nabayag a nagmattiderak iti sanguanan ti marmarpuog a balaymi. Immapay iti panunotko ti inak, nakabakbaketen gapu iti rigat ti panagbiag.

Nasaludsodko iti nakemko: kaanonto ti pannakaduprak daytoy marmarpuog a balay tapno masuktan iti nalaglagda?

β€œKasano ti napanam?” sinaludsod ni Anti idi makatadogak iti salas. Saanen a nagtimek pay idi makitana ti rupak. Ammona lattan nga awan manen ti naganabko iti division office.

β€œAnti, kuyogennak man ken ni Tata Pedro ta agpatulongak kenkuana,” nakunak.

β€œWen, intanto no rabii,” nakunana a rimmaniag pay ti matana.

Iti dayta a kanito, narba ti pundasion ti arapaapko a bangonek a masakbayan. Iti unibersidad ti biag, naamirisko a saannak nga agballigi babaen ti prinsipio laeng. Kasapulan nga agbalinak a praktikal. Diak koma kayat ti umasideg iti politiko ngem nagdakkel ti bangen iti dalanko nga isuda laeng ti makaakkal. Ammok nga apro daytoy nga ingget pait ngem kasapulan a tilmonek tapno laeng makastrekak a mangisuro!#

(Karaman daytoy iti maur-urnos a libro ti salaysay ti autor. Immuna a naipablaak iti Tawid News Magazine idi 1998)