Footer

Daydi naggobernador Titong Singson iti biagmi nga agassawa

Sinurat ni Salvador A. Espejo

DIAKTO malipatan ti Enero 1, 1972. Iti daytoy nga aldaw a pinatalgedak ti direksion nga inkeddengko a suroten iti maysa nga agsapa iti siudad ti Baguio.

Dua nga aldaw sakbayna, nagpasiudadak iti Baguio tapno palabsek ti isasagpat ti baro a tawen iti denna ni Rose.

Simple laeng ti panangpalabasmi iti baro a tawen ngem ibilangko dayta a maysa kadagiti karagsakan a paset ti biagko.

Iti dayta a bigat ti Enero 1, kalpasan ti pammigat, nagpakadaakon ken ni Rose nga aggawid iti Ilocos Sur. Mangrugi ngamin iti Enero 3 ti klase. Mangisursuro metten ni Rose iti ilina.

Madakamatko ditoy a manipud iti daydi malem a panagpakadak kenkuana kalpasan ti panagturpos dagiti adalak, saannakon a nagsubli iti Quirino.

Ngem rinangtayanmi ti kinaadayomi iti tunggal maysa babaen ti surat. Adda pay dagiti lawas a pasaray dua wenno tallo ti sumangpet a suratna kaniak.

Kasta met a masansanak a sumang-at iti Baguio tapno sarungkarak iti dagusna. Saankon nga intuloy ti panagbasak iti masteral. Kas nasaokon, rinimbawan ni ayat ti arapaapko a ngumato iti puestok.

Ngem idi nakapagturpos ni Rose iti kinamaestra ken naawat nga agisuro, iti laengen surat ti kangrunaan a komunikasionmi iti tunggal maysa. (Saan a kas ita a pindotem laeng dagiti numero ti selponmo ket makapatangmon ti patpatgem).

Adda met dagiti tiempo a bumabada, kas iti pannakaangay iti provincial meet wenno maibaonda iti Vigan para iti division seminar wenno workshop ket dagitoy laeng ti tiempo a makapagkinnitakami manen.

Ngem iti dayta a bigat a panagpakadak, nariknak a dinak palubosan ni Rose. Kayatnan nga agsimpakami.

Saanko a mapilaw iti dayta a kaririknana. Liman a tawen nga agayan-ayatkami.

Ngem ti dina ammo, awan pulos ti urnongko. Pinasuktak ti daan a balaymi ket dita a naibbus ti damok a sueldo iti nasurok walo a bulan.

Iti daydi a panawen, agsueldoak laeng iti P212 iti makabulan. (Dagiti annakko, nagkatawada pay idi naibagak kadakuada a kasta ti sueldomi idi 1970s.) Ngem iti dayta a gatad, adun ti magatangna.

Nasurok laeng a P2,000 ti nabusbosko iti pannakaipatakder ti balaymi. Iti dayta a gatad, naatepanen iti galba, nadididinganen iti tabla ti akinngato a kadsaaran, addan rikep ti tawa, adda payen dibision dagiti pannakasiledna iti ngato.

Kinuyognakami ti karpinteromi a napan gimmatang iti kayo iti Dagupan City. Pinaitulod pay ti akinkukua iti lumber dagiti ginatangmi a kayo. Kadagidi a panawen, iti Dagupan ti kangrunaan a papanan paggatangan dagiti agbalay ken negosiante agsipud ta nalaklaka nga amang dagiti tagilakoda sadiay.

Iti balay ti nakaipanan dagiti sueldok. Ngarud, awan ti urnongko. Kinapudnona, iti dayta a bigat, sangsangagasut ti linaon ti petakak.

Ngem siguro, kayatko metten ti agsimpa isu nga immabuloyak nga aggawidkamin a dua iti Vigan. Makaammodtan, nakunak iti nakemko.

Mannakaawat met ti inana a nairana a bimmisita kenkuana iti pangngeddeng ni Rose a sumurot kaniak iti panagawidko.

“No isu ti desisionyo, ala, palubosankayo,” nakunana.

Kabigatan ti Enero 3, kiniddawko ken ni Tata Erning (Corpuz), ti prinsipalmi, nga isu ti manganak kadakami iti panagkasarmi iti uray hues wenno iti mayor. Nayat met ti lakay.

Ngem idi addakamin iti munisipio, naammuanmi a naisakbay koma iti makalawas ti panagaplikarmi nga agkasar.

Kinasarita ni Tata Erning ti civil registrar ket naimbag ta immannugot ti civil registrar a nangipasakbay ti petsa a panagaplaymi iti lisensia.

Insingasing ni Tata Erning a yantangay addakami met laengen iti munisipio, ni Mayor Evaristo “Titong” Singson ti mangkasar kadakami. Immabuloyak lattan. Awan met ti kasingedko a hues.

Problema manen no sino ti mangitakder ken ni Rose. Naimbag ta nairana a dimmaw-as ni Manong Jun (daydi Eugenio del Castillo, Jr., nagretiro a district superbisor ti Vigan) iti munisipio. Nagisursuro ni Manong Jun iti Quirino ket isu ti head teacher ti ina ni Rose iti Patiacan. Ditoy ti nakasirpatanna ken ni Manang Faning ket isu ti nagbalin a kasimpungalanna.

“Siakon ti mangibagi ken ni Rose,” inboluntario ni Manong Jun.

Iti dayta a petsa, Enero 3, ti umuna nga aldaw a panagtugaw ni Mayor Titong. Idi 1970s, iti Nobiembre ti pannakaangay ti eleksion ket agtakem dagiti mangabak a kandidato iti umuna a Lunes ti tawen.

Alas otso y media idi sumangpet ni Mayor Titong. Pinastreknakami ti sekretario sana imbaga iti mayor a kayatmi ti agkasar.

“Aguraykayo ngarud ta basaek pay ti aramidek,” nakuna ni Mayor Titong idinto a sinaludsodna ken ni Rose no mano ti tawenna sana inyangaw a narigaten no maisarsarak iti damo a panagpakasarna. Imbaga ni Rose a 28 ti tawenna.

Kalpasan ti sumagmamano a darikmat, pinastreknakami ni Mayor Titong iti opisinana.

Bayat ti panangkasar ni Mayor Titong kadakami, nariknak ti kinasagrado dagiti darikmat. Kasla diak patien nga agbalinen a kasimpungalak ti babai nga ay-ayatek. Mabalin met a kasta ti narikna ni Rose ta agkalkalamiisan ti dakulapna idi pislek.

Nagsisipat dagiti adda iti uneg ti opisina idi impakdaar ni Mayor Titong nga aggasawakamin sana imbaga nga agkak ti asawak.

“Gapu ta dakayo ti immuna a kinasarko, siak ti ag-blow-out,” kinuna ni Mayor Titong. Pinaayabanna ti sekretariona ket imbilinna ti panagorderna iti pansit, barbecue, cake, soft drinks ken dadduma pay. Pinaisardengna ti panagtrabaho dagiti amin nga empleado ket pinaayabanna ida iti opisinana a makilanglang iti blow-outna.

“Ania ti kayatyo nga iregalok kadakayo iti daytoy a panagkasaryo?” sinaludsod ni Mayor Titong bayat ti pannanganmi.

Diak ninamnama dayta a saludsod ni Mayor Titong. Ni baket ti simmungbat: “No adda pannakabalinna, ti panagdennami koma iti maymaysa nga eskuela ti kiddawek a regalom kadakami, Mayor,” kinunana.

“Diak maikari a maitedko a dagus ti kiddawyo,” nakuna ni Mayor Titong. “Ngem aramidek amin a kabaelak nga agdennakayo iti maymaysa a pagadalan.”

Awan pay innem a bulan kalpasanna, tinungpal ni Mayor Titong ti karina.#