sinursuran-banner-sqSinursuranNi Jobert M. Pacnis

Daytoy Gubat a Sangsanguentayo

Kolum : Sinursuran
Ni Jobert M. Pacnis
(Maikadua a paset)
NGEM babassit laeng dagitoy a dangadang no idasig iti pudpudno a dangadang a sangsanguentayo. Maregmeg, kasta. Maseknan ti sibubukel a lubong.

Ania daytoy?
Ti pudpudno a dangadang a sangsanguentayo, ti sibubukel a lubong, ket isu ti climate change wenno panagbalbaliw ti klima. Wen, isu daytoy ti pudpudno a kalaban ti sangkataoan ita.

Kalkalpas ti bagyo a Yolanda iti pagiliantayo. Awan ti nangnamnama a dumteng ti kastoy kapigsana a kalamidad. Ngem napasamak a nangdalupo kadagiti kailian. Adu a biag ken arapaap ti naidasay. Ken sanikua a nadadael. Nga agpapan kadagitoy, saan pay a nakabangon dagiti kailian a dinalapusna.

Ta ti ibabangon, saan a kas karina. Saan a barengbareng. Adu dagiti rumbeng a mapaimbag, kangrunaan ti rikna a kasla nairaman metten a naitanem iti pannakapukaw dagiti patpatgen iti biag. Emosion, dayta man. Ket no awan dayta panangbatak, kaykayat payen ti sitatalinaed a nakadaramudom.

Dagiti kastoy a kalamidad, bunga ti panagbaliwen ti panawen– a bunga met laeng dagiti polusion nga ‘isagsaguttayo’ iti nakaparsuaan. Ket kas kuna dagiti eksperto, addaan ti nakaparsuaan iti wagas tapno dalusanna ti bagina. Aglabatiba, kasta. Ket itoy a panagdalusna, datayo ti umuna a maapektaran.

Kas bunga ti kalamidad, kalpasan ti sumagmamano nga aldaw a napasamak, isu ti panagbisin. Makurangan/agkurkurang dagiti taraon gapu met laeng iti pannakadadael ti pagtataudan dagitoy. Sakbay a mapasubli ti dati a kondision dagiti pamataudan, nabayag a panawen a panaguray. Ti dakes, kas kuna met laeng dagiti eksperto, adda daytoy epekto ti panagbalbaliw ti panawen a mangbalbaliw iti kondision dagiti dagdaga ken dandanum a kasla “mangpatay” iti gupitna a makapataud kadagiti taraon. Dayta ti nakaam-amak. Ta uray mulaka a mula, di met nakananama ti banagna. Nakisang ti apit a makuna.

Ay, ket no nakisang, panagbisin latta ti ibungana. No nasaknapen ti panagbisin, nadumaduman a krimen ti ibungana.

Wen, saan a karkardayo a mapasamak daytoy no saantayo a mapagballigian ti dangadang/gubat a sangsanguentayo.

Isu a panawenen, segun kadagiti eksperto, a kitaen dagiti pagilian ti maaramidanda tapno saan a kumaro ti ibunga ti climate change. Ta no matmaturog latta ti tunggal maysa kadatayo, nakarkaro pay a didigra dagiti sumangbay. Adda dita ti panagbara ti lubong a pakatunawan dagiti yelo a mangyeg met iti panagngato ti lebel dagiti baybay iti intero a lubong.

Iti report ti Intergovernmental Panel on Climate Change wenno IPCC a naipresenta sadiay Yokohama, Japan, iti tartaraudi kano ti siglo, riniwriw nga umili ti maapektaran ti layus, a mangyanud kadagiti pagtaengan, aglalo kadagiti isla a nasion ken dagiti adda iti Abagatan nga Asya.

Ngumato kano amin a magatgatang inton 2050, gapu iti nakaro a tikag ken layus. Agsuek iti dua a porsiento dagiti mapataud a taraon idinto a sangapulo ket uppat a porsiento ti ingangatoan ti panagkasapulan kadagitoy. Di kad’ bangkirig?

Maysa pay nga epekto ti climate change, isu kano ti ingangato ti gatad a pagkasapulan tapno masalakniban wenno matagiben ti salun-at. Saan a karkardayo daytoy. Ta iti polusion ken sabidong a masagsagrap iti inaldaw, saan nga adayo nga agrakaya ti salun-at.

Uppat a digri ti namnamaen dagiti eksperto a ngumatoan ti temperature ti lubong kadagitoy masungad a tawtawen. Ket daytoy, mangibunga iti nakaro a kalamidad kas koma kadagiti tornado, hurricane wenno bagyo ken layus a pakadadaelan latta dagiti dalananda. Daytoy ti rumbeng a maisaganaan.

Makatulongtay’ man met uray ordinariotayo laeng nga umili kadaytoy dakkel a gubat a sangsanguentayo. Ikabassittayo koma itan ti panagusar kadagiti gas a mangapekto iti ozone layer-tayo. Kasta met nga agmulamulatayo tapno adda mangsepsep kadagiti rugit iti aglawlaw. Agdalustayo, saantayo nga agiwara lattan.

“The heat is on,” kas kuna ni UN Secretary-General Ban Ki-moon iti umuna a paset ti report ti IPCC. “Now we must act.”

Ngem ti yanna nga adat no naladawton ti panagkutitayo!#