Dimo Ipalubos a Biktimaennaka ti Depression! (Maudi iti dua a paset)

Salaysay ni Judith Molina Simon

 

Ti makagapu, ayat! Riniknana la unay ti pannakapaayna iti sabsabongenna nga agbasbasa iti haiskul met laeng. A dinegdegan pay ti parikutna iti balayda. Nabasa daytoy kadagiti suratna iti notbukna.

Sayang nga arapaap! Di koma napasamak daytoy no natarabay ti ubing. Damo laeng daydiay a pannakadlaw ti kinatamnayna, ngem impanna metten. Dinan nadaeran dagiti parikutna!

Segun pay iti NGF, 17% kadagiti Pinoy ti agpakpakamatay. Kayatna a sawen, maysa a kadaraantayo ti ag-agawen ti depression iti inaldaw.

Sangapulo ket lima met a porsiento kadagiti annaktayo iti haiskul ti makapanunot nga ag-suicide no kasta a seknanda iti panangipagarupda, nakaro la unayen a parikut — karaman ditoyen ti nagbalin nga estudiantemi. Nga awanen ti lusotanda wenno ruaranda. A kasla isun ti gibus ti lubong kadakuada.

Nakadadanag daytoy a resulta ti panagadal. Iti naganus a panunot dagiti ubbing, dida pay laeng kabaelan a labanan dagiti sumangbay a problemada.

Kadagiti nagannak, masapul ti naan-anay a panangpaliiw kadagiti annak. Kanayonen ti makisarita kadakuada. Ammuen, agingga iti mabalin, dagiti parikutda tapno matulongan ida ket din umabot pay iti situasion a naladawen ti amin. Husto la unay ti ibagbaga ti maysa a komersial iti TV a napateg iti pamilia ti panaglalanglang a mangan. Mulienna ti kinnayammet ti tunggal kameng.

Agbalintay’ koma amin a managpaliiw kadagiti ania man a panagbalbaliw iti biag dagiti ipatpategtayo. Mabalin a dagitoy a panagbalbaliw iti garaw dagiti ubbing, ipasimudaagna gayamen ti nakaro a sagsagabaenda a depression. Ta kas kuna met laeng ti NGF, adda ‘senial’ dagiti tao nga ag-suicide. Mabalin a paangaw iti text wenno iti pesbuk. Dagitoy ti rumbeng a kitaen.

Kadagiti met agsagsagaba iti depression, napateg nga ammuenda a maysa a kita ti sakit daytoy. Wen, sakit ti depression segun pay laeng iti NGF. Ti umuna nga aramiden tapno maagasan ti depression, ti panangtrato daytoy a kas maysa a sagubanit. A dakkel ngarud ti namnama nga agimbag. Masapul laeng ti naan-anay a tulong manipud kadagiti adda iti aglawlaw.

Ti aramiden, sawen, kadagiti kameng ti pamilia wenno kadagiti napudno a gagayyem, ti/dagiti pakadanagantayo, dagiti parikut wenno dagiti mangburburibor kadatayo. Iti kasta, uray kaskasano, mabalakadandatayo wenno malawlawagandatayo.

No ibain kadagiti am-ammo ti agdama a sasaaden, adu dagiti organisasion a mabalin a makatulong. Maysa ditan ti NGF. Mabalin ida a makontak (tapno agpabalakad wenno agpalawlawag) kadagitoy a numero: 525-1881, 893-7606 ken 527-1783. No saan, adda ti Department of Social Welfare and Development (DSWD) kadagiti ilitayo.

No patientay’ met ti kuna ti Academy for Wholistic Healing, no kan’ depressed ti tao, adda virus iti bagina. Dagitoy a virus ti mangparnuay iti saan a balanse (imbalance) a panagtrabaho ti bagi a mangapekto iti panagpampanunotna. Masapul ngarud ti pannakabalanse ti emosion ken ispiritual a paset ti biag. Magun-od daytoy babaen ti naan-anay a panangawat iti adda a kasasaad. Ti kaadda ti talna ken ayat iti puso.

Isu a sakbay nga agbalintayo, wenno dagiti kameng ti pamiliatayo, a biktima ti depression a mangibunga iti panagpakamatay/panagpapatay, agbalintayo koma a naridam.

Kangrunaanna, kumapettayo iti Dios iti inaldaw-aldaw tapno silnagan, patibkeren ken tarabayennatayo latta iti panagdaliasattayo itoy a biag.

(Gibusna)