Dimo Ipalubos a Biktimaennaka ti Depression! (Umuna iti dua a paset)

Salaysay ni Judith Molina Simon

 

DUA a barito ti natay iti paltog iti mall iti Pampanga itay nabiit. Makakellaat a damag. Ti ramut: depression! Kuna dagiti dadduma, selos a bunga ti nalabes a panagayat.

Agpada a menor-de-edad dagiti biktima. Saanen a nabaelan ti maysa ti depression a nariknana gapu iti pannakaammona nga addan sabali iti biag ti ay-ayatenna (a padana pay met a lalaki). Isu a pinaltogannan daytoy. Sa kalpasanna, ti met bagina.

Dua nga arapaap ti nagngudo iti awan kaes-eskanna a banag.

No kitaentayo, panangpatay/panagpakamatay (suicide) ti napanunot ti maseknan a makarisut iti problemana. Nagkas-ang a panunoten. Sayang dagiti arapaap.

No malagip pay, nagpakamatay met ti maysa a manedier ti banko gapu iti pannakaip-ipitna kano iti maysa a situasion a gubuay dagiti adda iti aglawlawna. Ma-pressure la unay isu a ginibusannan ti biagna.

Sadiwa pay iti lagiptayo ti panangkettel met ti dati a Sekretario ti Depensa ti biagna gapu kadagiti agsasamusamen a paspasamak a nakaisawsawsawan ti inan-annadanna a nagan.

Ken ‘tay babai a pinaltoganna ti asawana (iti mall met laeng) ta adda kamalala daytoy. Kalpasanna, ti koma met bagina ti paltoganna ngem bimmallaet ti guardia iti pasdek ket isu ti natiruan idi agputok ti paltog… a nakatayanna.

Sumagmamano laeng dagitoy kadagiti nakaam-ames a napagteng/mapagteng dagiti agsagsagaba iti nakaro a depression no dida malabanan daytoy.

Nasurattayo idin ditoy ti maipanggep iti stress.

Daytoy ti mangibunga iti depression, depende no kasanotayo a paapekto kadagiti mapaspasamak iti biagtayo iti inaldaw-aldaw. (Sublian ti Dika Kad’ Unay Agdandanag!) Ket daytoy a depression ti mangyeg iti sipnget iti biag ti agsagsagaba, ken kadagiti adda iti aglawlawna, no di maaluadan.

Naituyang ti Setiembre 9 a World Suicide Prevention Day. Segun iti Natasha Goulbourn Foundation(NGF), idi tawen 2004, umabot iti 4.5 riwriw kadagiti kadaraantayo ti addaan iti depression. Ngem ketdi, apagkatlo laeng daytoy iti pudpudno a bilang. Adu dagiti saan a mairepreport nga agsagsagaba itoy.

Dua iti kada 100,000 nga addaan depression ti agpakpakamatay. Gapu itoy, adda ti Pilipinas iti maika-89 a puesto iti kaadu dagiti agsu-suicide, segun iti report ti World Health Organization.

Kas kuna ni Dr. Eleanor Ronquillo, maysa a psychiatrist, tallo a pasamak iti biag ti tao dagiti kangrunaan a rason no apay nga agpakamatay wenno pumatay ti tao. Umuna, nalabes nga ayat iti opposite sex; maikadua, nakaro a pungtot; ken maikatlo, depression.

Kadagiti agsu-suicide, kadakkelan ti porsiento dagiti lallaki nga agedad 15-34. Sumrek ngarud ditoy dagiti annaktayo iti haiskul. Saan ngaruden a nakakaskasdaaw ti napasamak iti mall idiay Pampanga. Sangapulo ket tallo ken sangapulo ket innem ti edad dagiti biktima.

Malagipko la ket ngarud ti maysa a nagbalin nga estudiantemi iti dati a nagisuruak. Kadayta nga aldaw, kasla natamnay iti panagpraktisna nga agtambor. Ti panangipapan dagiti nakadlaw, adda an-annayen ti bagina.

Ngem iti kabigatanna, naammuanmi laengen a nagpakamatay babaen ti panangibitinna iti bagina iti kuartona ‘diay kaserana (wen, agkaskasera ta adayo ti barioda iti ili ken narigat pay ti lugan).

(Adda tuloyna)