Dimo piliten ti madi, uray asawam

Komentario ni Tatang Lakay

 

Ordinario laengen ti pannakadamagtayo iti pannakasentensia ti maysa a nangrames. Adun dagiti naibalud gapu iti seksual a panagabusoda iti kinalupoy ti maysa a babai. Ngem mabilbilang iti ramay dagiti nasentensiaan iti panagrames a nakainbolbaran iti agassawa.

Madakamattayo ditoy ti panangsentensia ti regional trial court ti Cagayan de Oro City  iti maysa nga agnagan Edgar Jumawan iti pannakabalud tungpal biag kalpasan ti pannakapaneknek ti korte a naka-basol a nangrames ken ni Agripina iti namindua a daras idi 1998.

Ti pakaigidiatan daytoy a kaso agsipud ta saan a sabsabali a babai ni Agripina iti biag ti nasentensiaan nga akusado – asawana ti nangisaklang kenkuana iti kaso a panagrames!

Kitaentayo ti rekord: Idi Oktubre 16, 1998, saan a kayat a pagustuan ni Agripina ti lakayna nga agkanaigda agsipud ta agsakit ti ulona ken rusokna. Ngem pilit nga imbanag ni Jumawan ti gartemna iti lasag.

Iti sumuno nga aldaw, simrek ni Jumawan iti kuarto a pagturturogan ni baketna ken dagiti annakda, pinapanawna dagiti ubbing ket pinilitna manen ti baketna a makinaig kenkuana.

Idi damo, nangipila ni Agripina iti kaso a nakaro a pammutbuteng ken slight physical injuries maikontra iti asawana. Ngem idi maammuanna iti city prosecutor nga adda gayam anti-rape law, pinilaannan ti asawana iti panagrames.

Imbilin ti regional trial court ti panagbayad ni Jumawan iti P50,000 a moral damages ken P75,000 ken P50,000 nga exemplary damages.

Dakamatentayo pay ditoy a nupay napagbalin a linteg ti RA 8353 idi 1997, adu pay laeng a babbai ti saan a makaammo iti daytoy. Ngarud, kaadduanna kadagiti babbai ti nagulimek ken agul-ulimek lattan iti panagabuso a seksual ti asawada a rumbeng koma a mangipatpateg kadakuada.

Masaludsod la ketdi dagiti lallaki: saan kadi nga iti matrimonio, sinapataan tunggal maysa ti panagbinnuligda iti rigat ken nam-ay, iti imbag ken iti dakes, agingga iti pagsinaen ida ni patay?

Ngarud, no “kursunada” ti lalaki, kasapulan a pabus-oyan ti babai. Iti met sabali a bangir, no kumalbit ni misis, kasapulan a pabus-oyan met ni mister.

Ti problema: Kasanon no ni babai ket awan ti rikna wenno reggetna a mangpagusto ken ni lalaki? Adu dagiti makagapu: nabannog iti agmalmalem a panagtrabahona, adda sakitna wenno dakkel ti problemana ket saanna a maipamaysa ti riknana a makidanggay ken mangnanam iti “alimpatok” ni ragsak.

Kaaduanna a babai ti agpabus-oy lattan no arasaasan ni lakayna uray no dina koma kayat. Ngem dita no dadduma ti pagreklamuan ti asawana gapu ta agtalinaed a kasla nambaan, nalamiis, awanan rikna.

Daytoy ti maysa a puon ti pagsubangan dagiti agasawa. A no saanda a marisut a dagus, mabalin a pakarakrakan ti umok a binangonda.

Ta no narugian ni mister ti kumiddakidday iti sabali a babai ket makasilo iti romantika, todas ni laing! Ditan a tallikudanna ti asawa ken dagiti annakda.

Ngem sabalin nga estoria dayta.

Iti sanguanan ti matrimonio, kasapulan ti kinamannakaawat dagiti agassawa iti tunggal maysa. Adda pagsasao: saan a makasala iti tango ti maysa no awan ti kaasmangna. No dimo awaten ti rikna, panunot ken ugali ti asawam, agbalinto daytoy a beggang nga iti in-inut a pannakapal-idna, tumaud ti apuy a mangpadapo iti maysa a pagtaengan uray kasano kalagdana idi kabangbangonna.

Panunoten koma ti lalaki nga adda met kalintegan ti asawana a saan nga agpabus-oy no sumkad ti rikna ken panunotna. Kalinteganna dayta kas babai, umili ken kas asawa.

Ta saan a maysa laeng nga abalbalay ti babai a piduten nga ay-ayamen lattan ti asawana no kareggetna sana ipalladaw wenno ipakni iti suli no nalpasan wenno naumaanna.

Ti maysa nga ayup, no kapades ti riknana, sakayanna lattan ti makursunadaanna nga ayup. No nalpasannan a naibanag ti gartemna, pumanawen nga awan aniamanna.

Maigidiat ti tao ta addaan iti kabukbukodan a rikna ken panunot a mangamiris iti dakes ken naimbag.

No pilitem ni baketmo nga agkanaigkayo tapno laeng maiparaosmo ti gartemmo, saankan a tao no di ayup.

Agsipud ta nagbalinkan nga ayup, saanen a sagrado ti matrimonio, saanen a maraem dagiti naputar a paglintegan, saanen a mabigbig dagiti kalintegan ket ti laengen linteg ti kabakiran ti masurot.

Dayta ti kangrunaan a panggep ti RA 8353 – ti mangted iti kalasag iti babai tapno di agbalin nga adipen ti seksual a panagabuso iti pay met ngarud ima ti asawana nga awan ti pakaidumaanna iti ayup nga awanan iti panunot ken konsensia agsipud ta ti laeng pampanunotenna ti bukodna a gartem ken pagus.

Maibilang ngarud a maysa a balligi dagiti babbai ti pannakasentensia a nakabasol ti maysa a lalaki iti panagrames iti asawana. Barbareng agbalin daytoy a pagpampanunotan dagiti lallaki sakbay a seksual nga abusuenda ti asawada nupay sumkad ti rikna ken panunotda.#