Diploma, arkos laengen iti pagtaengan?

Sinurat ni Jose Edwin S. Sajonia

 

NAIMULA ITI ISIP ti kaaduan nga iti pannakaragpat ti uppat a tawen a kurso ket maysa nga ‚Äústatus quo‚Ä̬† iti kagimongan. Ngem uming-inget met ita ti Serbisio-Sibil ti pannakapakessen¬† ti posision ket mapagtitiponen ti agkakapada ti annongenna nga obra ket mapagbalin a maysa a posision. Iti¬† naisayangkat a nasaknap a rationalization program ti gobierno nasional nga agpababa, adu ti naalus-os ken naruros ket dagiti eligibles laeng ti nagbati. Kayatna a sawen, saan unay a mangipanamnama ita ti degree program ti nasayaat nga empleo ta napili ti sistema. Agpatingga laeng iti masasao a job order ti pakastrekan nga adu ngem inton madanon ti saltek ti kontratam, mayatka man ken madika, umentraka ta sumublat met ti sabali.

Itay   bulan ti Marso, dupudop ti napan agmartsa ken immawat ti diploma iti entablado. Iti baet ti amin, ania ti agur-uray a masanguanan dagitoy a nagturpos a kasupapak ti makabibineg a kinapudno nga agkurkurang dagiti panggedan?  Nakisang ti oportunidad iti mastrekan. Mangnamnama dagiti nagannak ti pannakayusar ti anakda ti naadalda. Ngem agingga ita,  ti kinakirang ti panggedan pay laeng ti problema a narigat a solusionan!

No awan ti mastrekan, kaasitgan a kamang ti agabrod.

Maysa koma  nga alternatibo a wagas ti pangep-ep kadaytoy a problema ket ti panagbasada  iti bokasional wenno teknikal a kurso  a mabiit a maileppas.

No apay ketdi a nakirang ti agduyos kadagitoy a kurso ket daytoy ti epektibo a sungbat iti kinakisang ti panggedan? Ania la unay ti ayatenda iti uppat a tawen nga adalen. Tapno maawaganka iti propesional? Mistro, inginir, mam, sir?

Iti kabiit ti tiempo a leppasen ti ababa a kurso, uray walo a kurso ti leppasem iti uppat a tawen a panagkolehiom. Paggigiddanem nga isapul ket jack of all trades a kunadan dayta.

Adda am-ammomi a nag-maestro ngem nagbasa iti tailoring. Idi nagretiro, nalipatannan ti kinamaestrona ta ti agdait ti apirmarennan. Lumaklakay ngem mas produktibo. Gapu iti laingna nga agdait, pasaray bukel nga eskuelaan ti agpadait ti uniporme. Napigsa ti sapulna. Pang-alawansna laengen ti pensionna.

Ti imasna, nangpili met iti katakunaynayna iti maikadua a gundaway a dumadait met. Mayat ti danggayda nga agassawa. Naballigi ti panagdaitda.

Adda pay am-ammomi a nagadu ti adalna a short courses. Ammona ti agmaneho, agmekaniko, ag-computer, aguggor iti heavy equipment kas buldoser, pay loader, grader, dump truck, back hoe. Kadarato madanon ti lay-off, dandani la maikkat. Ngem ibati latta ti bossna ta ti man met sabali nga abilidadnan  ti kasapulanda. Adu ti maitulongna iti opisinada ken ti bossna isu a mailalaanda ta nausar-mapagkurrina dagiti sagbibiit nga inadalna!

Adda pay am-ammomi a nagadal ti practical electricity, refrigeration servicing, ken  watch repairing. Bakunotenna dagiti rugak nga appliances sana tarimnen ken papintasen. Ilakona iti kalkalainganna a presio. Matangdanan, makaliksab pay iti ampuakenna a rakrak nga alikamen, bossna pay ti bagbagina. Nakapaadal iti inheniero ken nurse!

Adu pay ti umarngi ti kasasaadna nga indibidual maigapu iti adal a teknikal ken bokasional. Dinaka man mapaglupos daras, ngem epektibo a pangrugian nga umagpang. Saan a magulpe ti mangkalay-at iti balligi.

Saan a mabalin a tagibassiten dagitoy a kurso ta adda met ahensia ti gobierno masional a mangtarawidwid kadaytoy kas iti Technical Education on Skills and Development Authority (TESDA). Ipaay daytoy nga ahensia dagiti kasapulan nga abilidad/laing  a masarakan/pakausaran  iti panagwerret ti biag ti tao iti inaldaw. Saan koma a tagirugiten dagitoy a mangiyeg iti pagobraan ta ti nasken makatgedka ti mainayon a pagbiagan babaen iti panangipaaymo ti mabayadan a  serbisio iti paglaingam.

Iti saan a pannakatutop ti kasapulan ti umili ti gobierno ket naisagana dagitoy a pamuspusan tapno matungday wenno mangep-ep iti ikukurib ti kinakurapay a paltuaden ti kinakirang ti panggedan.

Limitado ti akomodaren ti serbisio-sibil  aglalo ta iti pannakaideliber ti serbisio met la ti kasapulan ita. No awan ti umdas a pundo a mangpagunay iti opisina, saanna a kasapulan ti adu a mangiturong iti programa. Adda dita dagiti nasaniit a termino: “Trimming the bureaucracy! Lean but effective workforce! Streamlining the job description! Rationalization! Devolution! No Filling-up of vacancy-No  fund available! Demobilization! Mass lay-off!

Agriing koman ti kaaduan a Pilipino. Apay koma a kasapulanda ti skilled welder idiay Australia no di adda pateg ti short course, ala man?

Kayarigna pay ketdin ti arkos ti dibision ti diploma no idilig ti kinaadu ti estambay nga agur-uray iti tiansa a mayempleo iti opisina. Awan ti pagkunaam ti laing ti Pilipino nga agpanday iti linteg (dandani maperpekto), ngem ayaunayen ta agkurang ti gatad a mangpagaraw iti plano tapno sapasap koma nga agsaknap a pakairanudan dagiti nakaturposen iti kolehio. Nakiddit ti pundo ta kaaduanna a  mayur-uray pay laeng ti mautang manipud kadagiti multi-nasional nga institusion tapno masuray ti ekonomia. Ti kadakkelan nga apag ti puonan ket iggem ti pribado a sektor, ngem narigatna pay a solbaren ti kinakurang ti panggedan ta iti akinkukua ti kinabaknang ket kaykayatna nga ibaut ti puonanna iti sabali a lugar a panglekkabanna ti dakkel a ganansia.

Adda met dagiti naisibar a  kompania a kontrolado ti turay nga akemda ti agparnuay ti rekursos para iti pannakasuray ti ekonomia, ngem nagbalinda pay a simparat ti operasionda ta saanda a produktibo.

Dayta ti gapuna nga apektado ti amin nga aspeto ti ekonomia partikular ti benneg ti panggedan a maysa kadagiti narikut nga ibirokan iti pangalay-ay ta  uray  pay  dagiti maibilang a dadakkel a nasion a kas iti Amerika, Greece ken Italia ket paspasarenda met dagitoy a pakseknan/pakarikutan ni Juan de la Cruz.#