Dusaen dagiti awanan-disiplina ita a tiempo ti didigra

NAKARO a rigat ti sagsagabaen dagiti umili iti napaatiddog a nasuroken a makabulan nga implementasion ti enhanced community quarantine wenno lockdown iti intero a Luzon ken dadduma a paset iti Visayas ken Mindanao, ngem posible a mapaatiddog pay daytoy no saan a bumaba wenno agingga awanton ti makompirmaran a positibo iti Coronavirus disease 2019 (COVID-19) iti Pilipinas a nagrairan iti nagduduma a pagilian iti lubong a nangapektaren iti nasurok a dua a million a tattao ken nangkettelen iti rinibu a biag.

Nagballaag ni Presidente Rodrigo Duterte iti panagmensahena iti publiko a saanna nga ipasardeng ti lockdown iti Luzon ken mabalin a maipakat pay iti dadduma a lugar agingga nga awan ti maiparuar a bakuna iti virus tapno mapatalgedan a saan a maakaran dagiti adu nga umili. Nagpangta pay ni Presidente Duterte a no agtultuloy nga aglabsing ken agsukir dagiti umili kadagiti nayetnag a pagallagadan iti lockdown ket imandarna ti kasla Martial Law tapno dagiti kameng ti Armed Forces of the Philippines ken miembro ti Philippine National Police ti nainget a mangipakat kadagiti pagannurotan nga inyetnag ti Interagency Task Force on the Emergence of Infectious Disease kangrunaanna iti panagtalinaed dagiti umili kadagiti bukodda a pagtaengan tapno malapdan ti pannakayakar ti virus. Impaganetgetna a no agtultuloy ti panaglabsing dagiti umili iti lockdown, curfew ken social distancing ket mapilitan a mangipaulog iti naing-inget a mandar kadagiti militar ken polis tapno arestaren ken dusaenda dagiti umili nga aglabsing kadagiti pagannurotan. Inlawlawagna a saanna koma a kayat a paatiddogen pay ti lockdown ta marigatanen ti gobierno a mangpataud iti pondo a pangtulong ken pangpakan kadagiti umili, ngem mapilitan agingga nga awan ti mapartuat dagiti sientista a nasamay nga agas ken bakuna para iti COVID-19 a manamnama a kadagiti masungad a bulan wenno tawento pay a miparuar.

Insanud ni Presidente Duterte agingga inton Abril 30, 2020 ti Luzon lockdown imbes a naggibus koman idi Abril 14, 2020 ta saan met a napatad ti bilang dagiti nagpositibo iti COVID-19 iti Pilipinas. Natakuatan nga inaldaw a nanayonan dagiti positibo a na-test a dumanonen iti agarup 6,000, ken immadu met dagiti nakompirmaan a natay gapu iti dayta a virus. Mapapati a nanayonan pay ti bilang dagiti natay a masuspetsa a gapu iti COVID-19, ngem saandan a nauray ti resulta ti test ket dagus a na-cremate dagiti bangkayda.

Mapapati nga agtultuloy ti panagadu ti bilang dagiti positibo iti COVID-19 ta iti naglabas ket limitado laeng dagiti testing equipments ken ospital a pinalubosan ti Department of Health ken World Health Organization a mangisayangkat iti COVID-19 test a kaaduanna ket sadiay laeng Metro Manila, ken nabayag pay ti pannakaammo ti resulta dagiti COVID-19 test. Iti kaaddan dagiti autorisado a testing centers kadagiti nagduduma a rehion ken kaaddan dagiti rapid test kit ket ad-adun dagiti maserbian ken nadardarasen a maamuan ti resultada. Idi Abril 14, 2020, narugian ti mass testing kadagiti autorisado nga ospital para kadagiti pasiente a maatap a naakaran iti virus, ken kadagiti frontliners nangruna kadagiti doctors, nurses ken health workers a mangtamtaming kadagiti pasiente.

Manamnama a kadagiti masungad nga aldaw ket posible nga umadu pay ti bilang dagiti agpositibo iti COVID-19 a pagbasaran ti IATF a mangirekomenda iti pannakapaatiddog pay ti lockdown.

Iti pannakapaatiddog ti lockdown ket ad-addan a mapadagsenan ti kasasaad dagiti umili aglalo kadagiti marigrigat nga agindeg kadagiti nagduduma a siudad nangruna sadiay Metro Manila.

Adu kadagiti agindeg kadagiti siudad ti agdudupudop kadagiti nailet a pagtaenganda. Sadiay Tondo, Manila ken dadduma a paset ti National Capital Region nga ayan dagiti napanglaw ket adu a pamilia dagiti agiinnanus nga agnaed ken agdudupudop iti maysa a balay. Adu dagiti naawanan iti trabaho ken pagsapulan ket mangmanmada laeng iti ayuda wenno relief goods nga ipaay ti gobierno kadakuada. Nasaysayaat ketdi ti kasasaad dagiti taga-probinsia nangruna dagiti adda paraanganna ta nalawlawa ti paggarawanda ken adda dagiti mula a mabalin a pangalaanda iti nayon a taraon.

Iti sango ti agdama a krisis gapu iti COVID-19, makaparagsak met ti kaadu dagiti Pilipino nga addaan iti nasayaat a puso a naayat a tumulong kadagiti napanglaw ken agkasapulan iti saranay. Makaliwliwa nga adu pay a frontliners ken dagiti kadawyan a tattao dagiti madadaan a tumulong ken agserbi iti padada a tao iti laksid ti pangta ti peggad a posible a maakaranda iti virus.  

Nakalkaldaang met ti panagririri dagiti umili iti pannakaipakat ti social amelioration program nga ipapaay ti Department of Social Welfare and Development ken ti ayuda manipud iti Department of Labor and Employment kadagiti umili a naawanan iti pagtrabahuan.

Makapasuron met a pagteng nga iti laksid ti pannakaipakat ti lockdown ket adu latta dagiti nasukir ken awanan iti disiplina nga aglablasing kadagiti pagannurotan kas ti napasamak nga illegal a tupada wenno pallot iti manok sadiay Manila North Cemetery idi Biernes Santo nga insungsong a mismo dagiti opisial ti barangay ken nakikaysaan dagiti nagadu nga agindeg pakairamanan dagiti tinulongan ti gobierno. Uray iti probinsia, adu latta dagiti matiltiliw nga agsusugal ken mabarbartek. Makaparurod ta iti tiempo ti rigat, imbes nga usarenda dagiti ayuda a kuartada nga igatang iti taraon ket mapanunotda pay ti agsugal ken agbartek. Dagitoy a nasukir ken awanan-disiplina nga umili ti rumbeng a madusa ken madisiplinaan tapno malapdan ti pannakayakar ti COVID-19 iti Pilipinas ket magibusanton ti lockdown iti masakbayan.