Duyog ti Singasing: Balitok Ti inapit ti Palanca Awards 2010

Kayattayo a suraten ti panirigantayo kadagiti nangab-abak iti Palanca Awards, ngem sumagmamano a tawen ti napalabastayo gapu iti saan a napakpakadaan a pasamak. Adda pay ti gundaway a saantayo a naikutan iti kopia dagiti nangabak a sarita. Kas idi napan a tawen, dagiti kopia ti Bannawag a naglaon  kadagiti nangabak iti Palanca Awards ket diak nasiputan a binagtin ti kabsatko a basaenna sadiay trabahona iti tuktok ti bantay ti Cañao, Bantay, Ilocos Sur.  Ita laeng manen a makasirip ken makaanalisartayo kadagiti nangabak a sarita ti Palanca.

Bukodko laeng a panirigan daytoy a rebio nga aramidentayo.  Dakamatentayo ti nakitatayo a kabukbukodanda a gupit no apay a napilida a kas kapipintasan kadagiti amin a naisalip.

Itoy a sinurat, adawentayo manen ti panirigan ni Ralph Waldo Emerson: “Criticism should not be querulous and wasting, all knife and root-pulling, but guiding, instructive, inspirational.”

Saantayo met a gamden ti mangibisik iti “irritable and argumentative comments” itoy a sinurat. Isurattayo laeng dagiti kabukbukodantayo a panirigan ken kapaliiwan nga awan ti maparut a barbas wenno dutdot a kunada. Isurattayo laeng dagiti nakitatayo a nagpintasan ti sarita. Saan nga amin a nagpintasan no di ket sumagmamano laeng. Bassit ken ababa. Bueno rugiantayon…

Ti 24 gun salute para iti bannuar

“Apo Bannual! Apo Bannual!” Sarita ni Joel B. Manuel iti Ilocos Norte, maikatlo a gunggona. Da Reynaldo A. Duque, Rufino L. Rebudal, ken Cles Rambaud dagiti hurado.

Maipapan iti daydi nag-gobernador Roque Ablan ti sarita. Ti maudin a kanito daydi mararaem ken malalaki nga Ilokano ti topiko.

Pudno man wenno saan ti nadakamat a topiko, intag-ayna ti kapipigsaan a gutad ti sarita a kas fiction. Ibilangko a historical fiction daytoy a sarita.

Iti duan a dekada a kabayag ti GRAAFIL wenno ti Gov. Roque Ablan Awards for Iluko Literature wenno nabaybayag pay, awan ti malagipko a nangdakamat iti ‘panagpukaw’ lattan kadaydi maingel. Awan ti makaibaga. Awan ti makaammo. Basta lattan nadakamat a nagpukaw ken saan a nasarakan ti bangkayna. Isu a naitanem iti puso ni Ilokano daydi maingel.

Paneknekan ti topiko nga imparang ti sarita ti kinuna ni Mark Twain wenno nom de plume ni Samuel Langhorne Clemens, a kastoy: Truth is stranger than fiction, but it is because Fiction is obliged to stick to possibilities; Truth isn’t.

Uray met ni nalatak a mannaniw Lord Byron ( George Gordon Noel Byron ti pudno a naganna), naibagana met iti atiddog a satirika a daniwna a “Don Juan”: Truth is always strange; Stranger than Fiction.

Saan man a daytoy ti pudno a napasamak ken ni nag-gobernador Roque Ablan ngem ti posibilidad a daytoy ti pudno a napasamak ti topiko ti sarita. Asino ngamin aya ti makaammo iti pudno a napasamak iti maingel nga Ilokano?

Ti naiparang ket maysa laeng a posibilidad a napasamak, ngarud maysa a fiction a kas dinepinar da Mark Twain ken Lord Byron.

Ibilangko ngarud a  nakabakbaked a historical fiction ti “Apo Bannual! Apo Bannual!”. Base iti maysa a posibilidad a saan  a kinapudno (truth) ken/wenno facts. Napudpudno a historical fiction.  Daytoy ti inalat ti kastoy a genre ti sarita.

Nabaked ti rugi ti sarita. Maysa a deskriptibo a wagas a pakabasaan ti pre-figure ti sibubukel a sarita. Napateg unay daytoy a banag ta isu ti mangipasimudaag kadagiti sumarsaruno nga eksena wenno nagsasagannad a pasamak. Paripirip, kunada man kadaytoy a parte wenno paset ti sarita.

Kastoy man ti panangiparangna (wenno nangrugianna): “No asakem dagitoy a kabakiran iti daytoy nga agsapa, ipatom a sumrekka iti daga a tinagikua ti daguyemyem.”

Ti panangiladawan ti saan a naragsak a bigat wenno nagminatay nga agsapa ket ipaspasimudaagnan ti saan a nasayaat a pagteng wenno no agkidemka ket maanninawam ni Patay. Naiparipiripen nga addanto matay iti sarita wenno maipanggep ti ipapatay ti masarita.

Nabileg dagiti time element ti lengguahe a naaramat. Naaramat ti nadadaan nga Iluko ta isu ngarud ti panawen ti sarita. Awan ti nadlaw iti dialogo a nailaok nga Iluko-a-naintagalogan iti agdama. Awan nadlawko uray iti deskriptibo a pasetna. Isu a kunaek a nabaked ken nabileg ti lengguahe daytoy a sarita.

(Adda tuloyna)