Footer

EDITORIAL: Adda kadi pay kaipapanan ti Aldaw dagiti Maingel?

ADDA kadi pay nauneg a kaipapanan ti kinamaingel kadagiti kaaduan a Pilipino iti agdama a henerasion?  Daytoy a saludsod ti nasken nga amirisen ken sungbatan dagiti umili iti panangrambak ti maika-74 nga Araw ng Kagitingan wenno Aldaw ti Kinamaingel ita nga Abril 9, 2016.

Tinawen a maramrambakan ti Aldaw ti Kinamaingel kas panangilagip ti kinatan-ok ken kinabannuar dagiti Pilipino a nangidaton ti biagda ken nangibuis ti darada para ti pagilianda. Daytoy nga aldaw ket sigud a maaw-awagan ti Fall of Bataan Day kas panangilagip ti pannakaparmek ken isusuko dagiti soldado a Pilipino ken Amerikano kadagiti kabusor a Hapones idi Abril 9, 1942 kabayatan ti Maikadua a Gubat iti Sangalubongan. Rinibribu a Pilipino dagiti natay iti nadara a gubat iti Bataan Peninsula a nagbalin a sentro ti panagraranget sakbay ti pannakaparmek ti nagtipon a puersa dagiti Pilipino ken Amerikano. Malaksid kadagiti linak-amda a sugat manipud kadagiti nabileg nga armas dagiti kabusor, adu kadagiti natay ket gapu iti sakit, kapsut ken nakaro a bisin.

Kalpasan ti panaglibas ni General Douglas McArthur, Commander ti Allied Forces iti Far East, manipud Pilipinas a nagturong sadiay Australia, nabati ni Major General Edward King a mangidaulo kadagiti lumablaban nga Allied Force iti Bataan Peninsula. Ngem gapu ti kinaadu ken kinabileg dagiti Hapones, naibusan dagiti Pilipino ken Amerikano kadagiti bala, taraon, danum ken agas. Napilitanda a simmuko kadagiti kabusor.

Nasurok a 80,000 a soldado a Pilipino ken Amerikano dagiti simmuko kadagiti Hapones ket nagbalinda a prisoners of war. Manipud Mariveles, Bataan, nagnada iti nasurok a 100 a kilometro, aginggana sadiay San Fernando, Pampanga a nakailugananda kadagiti de-kahon a tren a naipan iti Concentration Camp sadiay Camp O’ Donnel, Capas, Tarlac. Kabayatan ti dayta a panagdaliasat dagiti balud iti nakaam-ames a Death March, agarup 10,000 dagiti natay gapu iti kapsut, bisin ken nakaro a pannakaparparigat. Dinuyok lattan ti bayoneta dagiti naranggas a Hapones dagiti saanen a nakapagna a balud ket nabatin dagiti bangkay a nakawalang iti dalan. Dagiti nagasat a nakalibas ket kimmapponda kadagiti gerilia ken intultuloyda ti limmaban kadagiti Hapones.

Tapno mataginayon iti lagip dagiti Pilipino iti dayta a nadangkok a paset ti pakasaritaan ti Pilipinas, naipasdek ti Dambana ng Kagitingan ken natayag a krus sadiay alimpatok ti Bantay Samat, Pilar, Bataan tapno maipalagip ti sakripisio dagiti soldado a Pilipino ken Amerikano bayat ti Maikadua a Gubat iti Lubong.

Nagadu a Pilipino a turista dagiti sumarsarungkar kadagiti nalatak a tourist destinations kadagiti nagduduma a pagilian iti lubong. Ngem adu kadagiti Pilipino ti awan ti essemna a makabaddek itoy a paset ti pagilian a nakaibuisan ti dara dagiti maingel tapno marubroban ti bumabaaw a rikna ti panagayat iti pagilian

Maamiris ngata pay dagiti agkabannuag ken agtutubo iti agdama a henerasion ti kaipapanan dayta a monumento ken ti sakripisio dagiti maingel a nangidaton ti biagda kabayatan ti pannakirangetda kadagiti kabusor a nangsakup ti Pilipinas? Ammoda ngata nga idi rauten dagiti Hapones ti Pilipinas ket dagiti Pilipino nga agtutubo a makabael ket naawagan nga agserbi a soldado. Dagiti nagturpos ken kadete ti Reserve Officer Training Course kadagiti unibersidad ken kolehio ket nagsanay a soldado ken naibaonda iti gubatan. Adu kadakuada dagiti nagdisnudo a simrek a soldado, saan a gapu iti awatenda nga adu a sueldo ken benepisio, ngem  gapu ti ayatda nga agserbi iti pagilian uray kaibatogan ti panangisugalda ti kakaisuna a biagda.

Iti agdama a panawen, sumangsango manen ti Pilipinas iti pangta ti pannakasakup ti ganggannaet a pagilian. Agtultuloy ti panangsakup ti China kadagiti isla a paset ti pagilian sadiay West Philippine Sea. Ikagkagumaan ti Pilipinas a marisut ti susik iti nakappia a wagas babaen ti panagkamang iti International Arbitration Court ti United Nations. Ngem respetarento ngata ti China ti pangngeddeng ti Korte? Madadaan pay ngata dagiti Pilipino a mangidaton ti biagda no saan a mapengdan ti pannakasakup dagiti teritorio ti pagilian. (Eden A. Alviar)