EDITORIAL: Adda latta sangkapirgis a namnama

Maysa a senador a kameng ti oposision ti nagkuna nga aganay a P480 billion ti mapukpukaw ti pagilian iti tunggal tawen iti esmagling ken korapsion.

Daytoy ti imbatad ni Sen. Francis Escudero iti maysa a forum para kadagiti presidentiables nga inangay ti Economic Journalists Association of the Philippines iti Makati City itay nabiit.

Segun iti senador, “adu dagiti institusiontayo ti nakaro a napakapsutan” gapu iti esmagling ken korapsion a pakaibilangan ti Bureau of Customs ken Bureau of Internal Revenue.

Iti laengen BOC ken BIR, aganay nga average P300 billion ti napukaw, nakuna ni Escudero idinto nga impalgakna a dagiti buis a saan a nakolkolekta manipud iti value added tax ket umabot iti P50 billion.

Nadakamat pay ni Escudero nga idi 2003, inreport ti UN Conference on Trade and Development nga agdagup iti $44 billion ti exports a naipan iti pagiliantayo ngem iti nairekord nga imports ket agdagup laeng iti $34.5 ket ti diperensia, mapapati a napukaw iti esmagling.

Nakuna pay ti senador nga iti report ti UN Development Program idi 2004, agdagup iti $1.8 billion wenno 13 porsiento iti tinawen a budget ti gobierno ti napukaw iti korapsion.

Kinapudnona, awanen iti baro iti daytoy a waragawag ni Escudero. Nabayagen nga ammo dagiti umili a dakkel ti mapukpukaw iti esmagling, panagkunniber ken korapsion ngem saanda laeng nga ammo no kasano ti kauneg wenno kalawa ti nagnaanda kadagiti nadumaduma nga ahensia ti turay.

Uray payen kadagiti opisina ti turay, nakairuaman san ti panangted iti para kape wenno para kadagiti “boys” no kasdiay nga adda ipagnam a papel wenno dokumento. Kastay kuna dagiti miron, saan a magna ti dyip no awan ti gasolina.

Uray dagiti negosiante, nabayagen nga ammoda a kaadduanna a saan a magna ti proyekto no saan a magrasaan ti dakulap dagiti nabibileg a tattao a dakkel ti kapetda iti koridor ti turay. Iti maysa a surbey, dinakamat dagiti negosiante a napadasandan ti nagpasuksok tapno laeng makaalada iti proyekto manipud iti gobierno.

Saan koma a dimmanon ti kastoy ditoy pagilian no determinado dagiti agtuturaytayo a mangdusa kadagiti agsalungasing uray asino ti agdepdeppa. Ngem ti saludsod: maaramid kadi daytoy dagiti agtuturaytayo idinto nga ammoda a kasapulanda unay dagitoy a kaaliadoda tapno agtalinaedda iti puestoda? Kastay kunadan, pikpikek ti abagam tapno pikpikem met ti abagak.

Ngem makunami a saan a hopeless case ti pagiliantayo. Mapugipog ti panagkunniber, korapsion ken esmagling no laeng koma adda political will dagiti dadaulotayo a mangpunas iti daytoy a mantsa iti kinataotayo.

Makunami a saan a mapukaw dayta namnamami a madanonto ti aldaw a mabalintayo ti sumrek iti maysa nga opisina ket sabtennatayo ti nasam-it nga isem ti empleado wenno empleada bayat ti panangsaludsodna no ania ti maipaayna kadatayo a serbisio.

Nagpintas dayta a senario a kayatmi a maimatangan. Kaanonto dayta nga aldaw?