EDITORIAL: Epekto kadagiti Pilipino ti Panangabak ni Donald Trump

ANIA ti epektona iti biag dagiti adu a Pilipino ken umili dagiti dadduma pay a pagilian iti lubong no tungpalen ni United States President-Elect Donald Trump dagiti karina idi panawen ti kampania a rumbeng a mayun-una ken maipangruna dagiti Amerikano a mabenepisiaran kadagiti amin a serbisio ken pagimbagan nga itden ti gobierno  ken ekonomia ti pagilianda?

Daytoy ti nagkaykaysa a saludsod dagiti tattao kalpasan ti US Presidential Elections sadiay US ken panangabak ni Trump ti Republican Party ken ni Hillary Clinton ti Democratic Party.  Inabak ni Clinton ni Trump iti popularity votes wenno ad-adu ti botosna iti intero a US. Ngem nangabak ni Trump iti botos iti Electoral College gapu ta ad-adu ti bilang dagiti nangabakanna nga estado ti US.

Dagus nga inawat ni Clinton ti pannakapaayna ken inallukoyna dagiti supporters-na ti panangsuportada iti administrasion ni Trump a mangruginton nga agakem inton Enero 20, 2017. Ngem adu latta dagiti  Amerikano a saan a makaawat ti panangabak ti maika-45 a Presidente ti US. Adu dagiti nagprotesta kadagiti nagduduma nga estado a mangkonkondenar ken ni Trump.

Adu dagiti naklaat iti panangabak ni Trump a nagdalan iti narikut a panangibayogna ti partidoda a Republican gapu ti kabibiag, prinsipio ken pagtaktakderanna kadagiti kangrunaan nga isyu pakaseknan dagiti umili iti US ken ti pannakilangenda iti lubong. Awan pulos ti padas ni Trump iti gobierno wenno iti military sakbay ti panangabakna a Presidente. Saan a kas kadagiti nagserserbin a Presidente ti US a natubay ken natenneb iti adal ken padas nga agserbi iti gobierno. Maysa isuna a baknang a negosiante, sigud a producer iti nalatak a television variety show ken sigud nga akinkukua ti prangkisa ti Miss Universe Pageant. Iti laksid ti kinaawan ti padas ken kinakontrobersial ti personalidad ni Trump iti saanna a panangrespetar kadagiti babbai, kadagiti Muslim ken sabali ti relihionna, ken kadagiti ganggannaet wenno imigrante iti US, ket nangabak isuna a Presidete ti mabigbig a kabaknangan ken kabilegan a pagilian iti intero a lubong.

Iti panangabak ni Trump, agamak dagiti adu a Pilipino ta no ipatungpalna dagiti karina kabayatan ti kampania ket adu dagiti maapektaran ti kasasaadna. Mapagam-amkan ti pannakadaleb ti industria ti Business Processing Outsourcing wenno dagiti call centers iti Pilipinas ta 70 % iti daytoy nga industria ket kukua dagiti Amerikano ta inkari idi ni Trump a pasublienna dagiti pagsapulan iti US ken umuna a maserbian dagiti US citizen. No matuloy dayta a kari ni Trump ket mapukawan iti trabaho dagiti agarup 1.2 million a Pilipino a direkta nga agpapaay iti daytoy nga industria. Maawanan pay ti Pilipinas iti P20 billion iti tinawen a kita manipud kadagiti BPOs.

Agamak pay dagiti ganggannaet nga awanan dokumento nga agindeg ken agtatrabaho sadiay US pakairamanan dagiti rinibribu a Pilipino ta no matiliwda ket dagusda a mapagawid kadagiti pagilianda. Mapagbutbutngan pay ti nainget a pannaka-kontrol dagiti aplikasion iti ipapan ken panagimigranteda iti US ket dagiti addaan iti nairugin a petision ket saanda a maaprobaran kabayatan ti administrasion ni Trump. Agamak pay dagiti ganggannaet nangruna dagiti Mexicano ken Muslim a mapan iti US gapu ti kari a dakes a panangtratona kadakuada kabayatan ti kampania.

Mabalin a bumara pay ti risiris wenno tension iti South China Sea iti nagbaetan ti US, China ken dagiti pagilian iti South East Asia gapu ta saanna a kayat a gannuat dagiti Chinese, ket manamnama ti panangpabilegna ti puersa ti militar ti US iti Asia. No mapasamak dayta, mairaman la ketdi ti Pilipinas iti susik a pinataud ti panagsakup ti China iti 90 % a paset ti South China Sea a pangta iti International Navigation a maikontra iti interes ti US ken dagiti dadduma pay a pagilian.

Mamati ni Presidente Rodrigo Duterte nga adu dagiti nagpadaanda ken ni Trump a mabalin nga agkinnaawatandanto ken nasayaatto ti panaglangenda kalpasan dagiti naisawsawangna maikontra ken ni Presidente Barack Obama ken kadagiti Amerikano gapu ti panangkritikarda kenkuana iti pannakalabsing ti human rights iti gerra ti gobierno kontra illegal a droga.

Mangnamnama dagiti Pilipino a saanto a tungpalen ni Trump dagiti karina idi panawen ti kampania nga insawangna laeng tapno makaallukoy kadagiti botante. Iti panagakemna a Presidente ket aramidennanto dagiti gannuat para ti pagimbagan dagiti umili ti US, ken annongenna ti humanitarian responsibility ti US kadagiti umili iti sabali a pagilian iti lubsaan a makaammo iti kaaddana. Adu pay laeng dagiti opisial kadagiti LGU ken barangay ti ignorante wenno agpampamarang a saanda nga ammo ti kaadda daytoy a linteg. Ipaneknek daytoy ti kaadu pay laeng dagiti umili nga agpupuor iti basura ken rugit kadagiti publiko a lugar ken kadagiti pribado a daga.

Iti panagpuor uray iti ania a lugar – publiko man wenno kadagiti pribado a sanikua – ket labsingenna ti karbengan dagiti tattao nga aganges iti nadalus ti angina. Nalawag ti linteg ngem agkurang ti ngipen ken pannakaipakatna. Ania ngarud ti serserbina no saan met a malapdan wenno madusa dagiti aglablabsing? (Eden A. Alviar)